Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ενας σοφός έφηβος αποκαλύπτει την τρέλα των μεγάλων

«Ποιος σκότωσε τον σκύλο τα μεσάνυχτα» - θέατρο «Τζένη Καρέζη»

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ενας σοφός έφηβος αποκαλύπτει την τρέλα των μεγάλων

  • A-
  • A+

Πολύ γνωστό το βιβλίο του Μαρκ Χάντον «Το περίεργο περιστατικό με τον σκύλο τα μεσάνυχτα» (τίτλος παρμένος από κάποια επίδειξη λεκτικής ευφυΐας του Σέρλοκ Χολμς), ακόμα γνωστότερη η διασκευή του από τον Σάιμον Στίβενς, αρχικά για το Εθνικό Θέατρο της Αγγλίας, αμέσως μετά για τον κόσμο όλο.

Στα ελληνικά έχει κυκλοφορήσει με τον εξίσου ιντριγκαδόρικο τίτλο «Ποιος σκότωσε τον σκύλο τα μεσάνυχτα», έχει παρουσιαστεί ήδη στις εφηβικές σκηνές μας και ανεβαίνει τώρα από τον συνήθη ύποπτο -όταν πρόκειται για έργο του Στίβενς- Βαγγέλη Θεοδωρόπουλο σε νέα μετάφραση της Κοραλίας Σωτηριάδου. Η τρίτη κατά σειρά αυτή συνάντηση σκηνοθέτη και συγγραφέα γίνεται στο όμορφα ανακαινισμένο θέατρο της «Τζένη Καρέζη», σηματοδοτώντας έτσι την τολμηρή «επικέντρωση» (αναστροφή του παλιού αιτήματος της «αποκέντρωσης) του Νέου Κόσμου στο Σύνταγμα.

Για την επιτυχία του εγχειρήματος δεν υπάρχει αμφιβολία. Πόσες άλλωστε πιθανότητες έχει να αποτύχει η μεταφορά μιας ήδη μεγάλης επιτυχίας από έναν καθιερωμένο θεατρικό συγγραφέα; Πόσο μάλλον όταν εδώ η μεταφορά ήταν εξαρχής ένα είδος ανάθεσης από τον ίδιο τον Χάντον στον Στίβενς, από απλή περιέργεια, λέει, για το πώς θα μπορούσε να σταθεί το βιβλίο του στο θέατρο... Κι από τη μεριά του ο θεατρικός συγγραφέας τίμησε την εμπιστοσύνη του φίλου του, αφήνοντας άθικτα πλοκή, χαρακτήρες και ύφος, καταλήγοντας, η αλήθεια είναι, σε κάτι που οι ακονισμένες γλώσσες της βρετανικής κριτικής υποδέχτηκαν περισσότερο σαν εικονογράφηση παρά σαν διασκευή του βιβλίου.

Μα ποιος νοιάζεται για κακεντρέχειες όταν το αποτέλεσμα μετράει πια διεθνώς πάνω από 4 εκατομμύρια θεατές στις μεγαλύτερες σκηνές του κόσμου; Για μια ακόμη φορά το αγγλικό θέατρο κατόρθωσε να υπερβεί το χαντάκι μεταξύ ποιοτικού και εμπορικού και παρέδωσε ένα έργο για όλους μαζί και τον καθένα χωριστά: για έφηβους και ενήλικες, για όσους θέλουν αστυνομικό έργο και για όσους ζητούν συγκίνηση, για ευαίσθητους σε ζητήματα ετερότητας, αλλά και για εκείνους που επιμένουν σε ένα καθαρτικό, αισιόδοξο βλέμμα.

Ο Κρίστοφερ Μπουν είναι ένας ξεχωριστός έφηβος 15 ετών, με μερικές ασήμαντες για τους πολλούς ικανότητες κι άλλες τόσες σημαντικές δυσκολίες. Ο ίδιος περιγράφει τον εαυτό του σαν κάποιον «με ζητήματα επικοινωνίας» -η αλήθεια ωστόσο είναι πως πρόκειται για ένα παιδί που έχει γεννηθεί καταμεσής του φάσματος του αυτισμού. Η περίπτωσή του φέρνει στον νου τον παλιό «Ανθρωπο της βροχής», με την ίδια με εκείνον αδυναμία συναίσθησης και σωματικής επαφής με τους άλλους, κατανόησης του συμβολικού λόγου και καταφυγή σε μοτίβα, εντός των οποίων ο Κρίστοφερ βρίσκει ασφάλεια.

Το διαφορετικό είναι πως σε αυτή την περίπτωση η ιστορία μας δεν είναι για τον Κρίστοφερ, αλλά του ίδιου του Κρίστοφερ. Από τη στιγμή που θα ανακαλύψει ένα σκυλάκι σφαγμένο στον κήπο, ο Κρίστοφερ καταγράφει σε ένα τετράδιο όλα τα γεγονότα, με τις σκέψεις και τα όνειρά του. Αποτυπώνει έτσι τελικά μια ιστορία ενηλικίωσης, που κι αν είναι ιδιαίτερη και ξεχωριστή, παραμένει εντούτοις κοινή για κάθε άλλον έφηβο.

Τι θα ανακαλύψει στην περιπέτειά του ο Κρίστοφερ; Πως ο πατέρας του δεν είναι αυτός που δείχνει... Οτι η μητέρα του δεν είναι αυτό που φαντάζεται... Ο κόσμος είναι μεγάλος και άγριος... Ο νόμος και η τάξη δεν υπηρετούν πάντα το δίκιο ή τη λογική... Κι ακόμα, -όταν φτάσουμε τη σκέψη του στο μεγαλύτερο δυνατό βάθος-, οι άλλοι γίνονται κάποτε πράγματι «η κόλασή μας»...

Ο Κρίστοφερ διαπιστώνει τελικά πως είναι έφηβος... Μόνο που ο Κρίστοφερ έχει και μια άλλη ιδιαιτερότητα: δεν υποκρίνεται όπως οι περισσότεροι. Διαθέτοντας έναν ψυχισμό που απλώνεται σε δύο διαστάσεις είναι ανίκανος να αποκρύψει αισθήματα και σκέψεις. Η δισδιάστατη επιφάνειά του γίνεται έτσι ο καθρέφτης όπου οι υπόλοιποι αντικρίζουμε τον εαυτό μας.

Σαν θεατρικό πρόσωπο ο Κρίστοφερ θα μπορούσε να είναι κάποιος σοφός τρελός που αποκαλύπτει την τρέλα των άλλων στην τραγωδία. Αλλά σαν πρόσωπο υπαρκτό είναι ένας από εμάς, με παρόμοια προβλήματα, αν και με πολύ διαφορετικό τρόπο και άλλον βαθμό προβληματισμού.

Γνωστά όλα αυτά... Μα θα σταθώ σε κάτι άλλο. Συγκεκριμένα, σε εκείνο που παραλείπουν βιβλίο και θέατρο. Πως «αυτός» ο Κρίστοφερ ευτύχησε να μεγαλώσει σε ένα περιβάλλον όπου τυγχάνει αντιμετώπισης και αρωγής. Με ένα εξαιρετικό ιατρικό προσωπικό δίπλα του, σε μια κοινωνία με κατανόηση, ακόμα και με αστυνομικούς που φανερώνουν υψηλό αίσθημα ευθύνης. Με γονείς, τέλος, που με όλα τα προβλήματά τους διαθέτουν την πολυτέλεια να αφιερώνονται στο παιδί. Τίποτα από αυτά δεν λέει το βιβλίο του Χάντον, ίσως γιατί η εμπέδωσή τους στο βρετανικό πρότυπο τα έχει καταστήσει αόρατα.

Αν θέλουμε να δούμε σοβαρά έργα σαν τον «Σκύλο», πρέπει να δούμε ότι δεν διδάσκουν την κατά περίπτωση συγκίνηση -επειδή, ας πούμε, ο Κρίστοφερ είναι τόσο συμπαθητικός, τόσο γενναίος ή, το χειρότερο, τόσο καλός στα.. μαθηματικά! Μας ωθούν να εκτιμήσουμε μια κοινωνία που σέβεται πλάσματα όπως τον Κρίστοφερ, ακόμα κι όταν δεν διαθέτουν τα δικά του χαρίσματα. Εδώ αποκαλύπτεται και η σημασία του τίτλου: συνήθως τέτοια παιδιά αντιμετωπίζονται σαν «σκυλάκια», που αξίζουν την προσοχή μας μόνο κι εφόσον είναι χαριτωμένα και κατά κάποιον τρόπο «λειτουργικά».

Αυτό είναι το πρώτο κέρδος από το θέατρο. Το άλλο σημαντικό στοιχείο της μεταφοράς του «Σκύλου» στη σκηνή είναι πως τώρα η μία φωνή του αφηγητή γίνεται αναγκαστικά «ρόλος». Στο θέατρο κάθε πρόσωπο υποστηρίζεται και ερμηνεύεται χωριστά. Αυτό σημαίνει ότι ο κόσμος του «αυτιστικού» Κρίστοφερ δεν είναι αυτιστικός. Στη σκηνή νιώθουμε μαζί την απόγνωση των γονιών του, τη μοναξιά τους και την αγάπη τους. Βλέπουμε τον κόσμο μέσα στον οποίο ο Κρίστοφερ ζει -κι είναι κι αυτός προβληματικός, γενναίος, γεμάτος αναπηρίες και ελπίδα.

Η παράσταση του «Σκύλου» στο Σύνταγμα μεταδίδει τρόπον τινά τον εσωτερικό κόσμο του Κρίστοφερ. Με τα σκηνικά κουτιά της Μαγδαληνής Αυγερινού ο κόσμος του συντίθεται και ανασυντίθεται, δημιουργώντας άλλοτε την εικόνα σύγχυσης και άλλοτε του γεωμετρημένου χώρου. Είναι σκηνικό που φαίνεται να αγαπάει ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος και το έχει χρησιμοποιήσει κατά κόρον στις σκηνοθεσίες του. Είναι εύχρηστο και οπωσδήποτε δυναμικό, αν και είναι κάπως ειρωνικό ότι ο Κρίστοφερ θα είχε πρόβλημα να αντιληφθεί τη μεταφορική του χρήση.

Στη σκηνή επιβάλλεται και λάμπει βέβαια ο κεντρικός ήρωας με την παρουσία του Γιάννη Νιάρρου. Φαντάζομαι ότι θα είναι δύσκολο να λάβει ο νέος ηθοποιός βραβείο για την «οσκαρική» αυτή ερμηνεία -μόλις βραβεύτηκε για την αμέσως προηγούμενη στο «Στέλλα Κοιμήσου»! Υπηρετεί όχι ένα σχήμα, αλλά έναν συγκεκριμένο άνθρωπο με σύνδρομο αυτισμού. Κι ακόμα περισσότερο μας οδηγεί στο να συναισθανθούμε τον Κρίστοφερ. Ο Νιάρρος αποδεικνύει πως στο θέατρο ό,τι αγγίζουμε στον Αλλον είναι η μορφή μας.

Το πρόβλημα είναι πως με μια τόσο πρωταγωνιστική μορφή στο κέντρο, οι υπόλοιποι ρόλοι στέκουν συμπληρωματικά. Ενα δευτερεύον πρόβλημα για το βιβλίο γίνεται φανερό καθώς μεταφέρεται στη σκηνή. Η γιατρός της Αλεξάνδρας Αϊδίνη, η μητέρα της Μαρίας Καλλιμάνη και ο πατέρας του Θέμη Πάνου αγωνίζονται να αποκτήσουν σώμα στη σκηνή.

Οι υπόλοιποι, Μαρία Κατσανδρή, Θύμιος Κούκιος, Γιώργος Γιαννακάκος, Βάσια Χρήστου και Σπύρος Κυριαζόπουλος, υπηρετούν ευσυνείδητα τους δευτερεύοντες ρόλους, που ωστόσο νιώθεις πως έχουν αναπτυχθεί στο περιθώριο, με ελάχιστα περιθώρια ανάπτυξης στο πλαίσιο της μυθιστορηματικής περιπέτειας.

Γενικά πάντως πρόκειται για αξιοπρόσεκτη επαγγελματική παραγωγή της Αθήνας. Μακάρι εκτός από το ελκύσει το κοινό με το θέαμά της, να το ευαισθητοποιήσει με το θέμα της.

 

ΘΕΑΤΡΟ
Το γέλιο ενός παλιάτσου, η κραυγή ενός βασιλιά
Το αριστουργηματικό μυθιστόρημα του Φραντς Κάφκα μεταφέρεται στη σκηνή σε σκηνοθεσία του Ορέστη Τάτση, βάζοντας τους θεατές στο κέντρο της καφκικής κοσμολογίας και αγγίζοντας το «θέατρο του παραλόγου».
Το γέλιο ενός παλιάτσου, η κραυγή ενός βασιλιά
ΘΕΑΤΡΟ
Στον κόσμο των κωφών και του έρωτα
Ο Τάκης Τζαμαργιάς δίνει ζωή σε όσα «εκστομίζονται» και σε όσα σιωπούν εγκλωβισμένα στο σώμα των ηθοποιών στο υπέροχο βρετανικό έργο της Νίνα Ρέιν, όπου ξεχωρίζει η ερμηνεία του Μάνου Καρατζογιάννη στον ρόλο...
Στον κόσμο των κωφών και του έρωτα
ΘΕΑΤΡΟ
Πώς ο Περλέγκας ανανέωσε τον Πιραντέλο
​Αξίζει να στρέψουμε την προσοχή μας στην παράσταση του Γιάννου Περλέγκα στο Θέατρο Τέχνης όχι τόσο γιατί είναι μια αναντίρρητα «επιτυχημένη», όσο γιατί είναι μια καλλιτεχνικά γενναία πρόταση. Φέτος ειδικά,...
Πώς ο Περλέγκας ανανέωσε τον Πιραντέλο
ΘΕΑΤΡΟ
Το πεντάμορφο τέρας
Ο Δημήτρης Λάλος σκηνοθετεί μοναδικά και έξυπνα ένα έργο σε δύο επίπεδα θέλοντας να παρουσιάσει την τραγικότητα στην καθημερινότητα ενός ανθρώπου με χιούμορ, δίνοντας έμφαση στις κοινωνικές σχέσεις και στη...
Το πεντάμορφο τέρας
ΘΕΑΤΡΟ
Μια γενιά αφοπλισμένη από το όνειρο
Στο έργο της Λούλας Αναγνωστάκη με τη σκηνοθετική ματιά του Μάνου Καρατζογιάννη μπορούμε να αισθανθούμε πως κάτι δεν πάει καλά και να ανησυχούμε. Η αγία ελληνική οικογένεια διαλύεται και στον πάτο ζει μια...
Μια γενιά αφοπλισμένη από το όνειρο
ΘΕΑΤΡΟ
Δοξάζοντας το βασίλειο του ηθοποιού
Η Κατερίνα Ευαγγελάτου έστησε ένα εκπληκτικό σκηνικό παιχνίδι με μπαλαντέρ τον Νίκο Κουρή και άσο τον Ορφέα Αυγουστίδη, πλαισιωμένους από ταλαντούχα πλάσματα που εκτελούν τον ρόλο τους ως ακροβατικό και κωμική...
Δοξάζοντας το βασίλειο του ηθοποιού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας