Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το πεντάμορφο τέρας

«Ο Ασχημος» - Tempus Verum - Εν Αθήναις

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το πεντάμορφο τέρας

  • A-
  • A+

Είχαμε πρωτοδεί το έργο του Μάριους φον Μάγενμπουργκ πριν από καμιά δεκαριά χρόνια στο Εθνικό -κι ήταν θυμάμαι υπεύθυνο κι αυτό για την πλούσια έκτοτε παρουσία του νέου θεατρικού συγγραφέα στη σκηνή μας ως χαρισματικού εκπροσώπου της πρώτης επανενωμένης γερμανικής γενιάς, στα τέλη του παλιού και νέου αιώνα, έπειτα από το θέατρο-ντοκουμέντο στη μια μεριά και τα τοπία του Μίλερ στην άλλη μεριά του Τείχους.

Διατηρεί ο «Ασχημος» το αρχικό του ενδιαφέρον στο πέρασμα των μεταξύ χρόνων κι ο πυρήνας της σάτιράς του δεν μοιάζει να έχει κρυώσει. Το έργο του Μάγενμπουργκ έχει ήδη δεχτεί την ταμπέλα της «φάρσας» και του «παραλόγου» από τη διεθνή κριτική. Και τίποτα ορθότερο. Υπάρχει ωστόσο κάτι στο ύφος, στον κοφτό και ευθύ, άμεσο και διδακτικό τόνο του που μας οδηγούν παραπίσω, στα παμπάλαια χνάρια της Ηθολογίας. Αυτός ο «Ασχημος» μοιάζει με εκείνον τον μεσαιωνικό «Καθένα» που πολύ σύντομα, απότομα, αν όχι βίαια, μαθαίνει πρώτα κάτι σημαντικό για τη ζωή του, ύστερα για τη ζωή γενικότερα, τέλος κάτι που μπορεί να μοιραστεί με τον καθένα μας χωριστά, για τη δική μας ζωή.

Ο Λέτε, όπως, φαίνεται είναι ένας ταλαντούχος μηχανικός, επινοητικός στον τομέα του (παραγωγή ηλεκτρολογικού εξοπλισμού), συνεργάσιμος με τους συναδέλφους του. Σύμφωνα μάλιστα με τη μαρτυρία της γυναίκας του, πρόκειται ακόμη και για έναν μάλλον ενδιαφέροντα, ευαίσθητο και τρυφερό σύντροφο. Κι αν δεν είναι άξιος της ζήλιας μας, είναι κάποιος που εύκολα αναγνωρίζουμε ανάμεσά μας.

Μέχρι σήμερα. Που μαθαίνει, με αφορμή την άνωθεν ακύρωση της συμμετοχής του στο συνέδριο για την προώθηση της εταιρείας του, πως είναι επίσης -παρεμπιπτόντως- ένας πολύ πολύ «άσχημος» άνθρωπος. Τόσο άσχημος ώστε να μην μπορεί να συμμετάσχει στην προβολή των δημιουργημάτων της εταιρείας παρά μόνο σαν κάποιος κρυμμένος στο παρασκήνιο, βαλμένος στη σκιά του κόσμου που ζητάει από τους χαρισματικούς να διαθέτουν εξίσου χαρισματικά πρόσωπα και κορμιά.

Περιέργως ποτέ πριν ο Λέτε δεν είχε δει τον εαυτό του έτσι. Σαν «άσχημο». Σήμερα όμως ανακάλυψε τον εαυτό του όπως τον βλέπουν οι άλλοι: το αφεντικό του πρώτα, ο συνάδελφός του ύστερα, στο τέλος η γυναίκα του. Κάποια στιγμή εκτάκτως σπεύδει στον γιατρό για να αντιμετωπίσει το κακό. Η νέα ασχήμια του δεν είναι παρά «αισθητική νόσος», αρρώστια την οποία εκδήλωσε και από την οποία πρέπει επειγόντως να απαλλαγεί.

Είναι θέμα κοινωνικό, επαγγελματικό και υπαρξιακό. Ο Λέτε δεν ξέρει πια ποιος ακριβώς είναι, καθώς όσα ήξερε κατοικούν στο βλέμμα των άλλων.

Αυτά όλα καταλαμβάνουν λιγότερο από δέκα λεπτά στην πλοκή του Μάγενμπουργκ. Με περίπου την ίδια ταχύτητα ο «άρρωστος» Λέτε καταφεύγει τελικά στον αισθητικό του και εκείνος του προσφέρει μια καινούργια όψη. Μα τη φορά αυτή η θεραπεία πηγαίνει υπερβολικά καλά. Το νέο χαρακτηριστικό του Λέτε λέγεται «ομορφιά», ομορφιά τόσο απόλυτη όσο ήταν πριν η «ασχήμια» του.

Και τη φορά αυτή κανείς δεν θεωρεί την εξαίρεση του ήρωά μας για ασθένεια. Αντιθέτως η υπερβολική ομορφιά τον μετατρέπει ξαφνικά σε μαζικό είδωλο, σε φαινόμενο γοητείας και πόλο σεξαπίλ. Αλλάζει για πάντα τον ίδιο καθώς τον παρασύρει στη δίνη ενός δυνατού ναρκωτικού, που δεν είναι άλλο από την αμέριστη λατρεία του κόσμου.

Κι έτσι ο Λέτε ζει για λίγο στη λαμπερή μεριά του σύμπαντος, εκεί όπου όλοι και όλα παραδίνονται «άμα τη εμφανίσει». Μόνο που υπάρχει κι εδώ ένα πρόβλημα. Το υπέροχο αυτό πρόσωπο είναι τεχνητό -κι άρα επαναλήψιμο. Ο γιατρός του σπεύδει να επαναλάβει την επιτυχία κι έτσι αργά και σταθερά όλο και περισσότεροι γίνονται όχι μόνο το ίδιο όμορφοι με τον ήρωά μας -αλλά και πανομοιότυποι με αυτόν.

Και έτσι μαζί με την ιδιαιτερότητα χάνεται και η μοναδικότητα. Καθώς όλοι ενδιαφέρονται και σαγηνεύονται από την τεχνητή εμφάνιση του Λέτε, οι αρετές, ο χαρακτήρας, η ψυχική ποιότητα περνούν στα αζήτητα. Ο ένας κι άσχημος Λέτε έγινε τελικά όμορφος και Κανένας.

Το πιο σημαντικό στο έργο του Μάγενμπουργκ είναι πως ό,τι ξεκινά σαν εύκολα ερμηνεύσιμο αίνιγμα, καταλήγει σε σκοτεινό ερώτημα. Σε κάποιο κομβικό σημείο του έργου ο Λέτε καταλήγει να αναζητάει ο ίδιος τον εαυτό του μέσα από το πορτρέτο ενός άλλου, χάνοντας το κέντρο τού Εγώ, ερωτοτροπώντας με το ναρκισσιστικό του είδωλο, τελικά συναντώντας την ίδια την τρέλα.

Ενα άλλο εξίσου σημαντικό στοιχείο του έργου είναι ότι μεταφέρει έξυπνα το θέμα στη φόρμα του. Στην αλληγορία του Μάγενμπουργκ εκείνο που μας ενδιαφέρει δεν είναι τι ακριβώς συνέβη, αλλά και το πόσο γρήγορα, πόσο εύκολα και πόσο επιπόλαια γίνονται όλα. Το ρηχό δραματουργικό και χαρακτηρολογικό ανάγλυφο του «Ασχημου» είναι άποψη και κριτική μιας κοινωνίας, στην οποία το παράλογο αποκτά τη δύναμη του φαντασιακού, ενός συστήματος που επιβραβεύει τους κουτούς συσχετισμούς, και μιας ανθρώπινης φύσης που δεν μπορεί να αντισταθεί στη μοιραία περιπέτεια της χαμένης εδεμικής ομορφιάς της.

Ομοίως τα πρόσωπα ερμηνεύονται από μόνο τέσσερις ηθοποιούς σε ένα διαρκές παιχνίδι ταυτότητας, που περιλαμβάνει επιτόπου αλλαγές ρόλων, μεταβιβάσεις λόγων και επί σκηνής μεταμορφώσεις. Τι άλλο από αυτό το κομφούζιο μπορεί να αποδώσει καλύτερα την αδυναμία ταυτοποίησής μας παρά μόνο εντός κάποιου κοινωνικού ρόλου; Σε αυτό ακριβώς δίνει το βάρος της η σκηνοθεσία του Δημήτρη Λάλου. Ο χώρος του Tempus Verum μας έχει πλέον συνηθίσει στη μετωπική του ενέργεια, τη διαρκή αίσθηση της πρόβας, την ανεπιτήδευτη όσο και «άδολη» υποκριτική.

Εδώ τέσσερις ηθοποιοί παίζουν τους ρόλους. Και ταυτόχρονα παίζουν το θέατρο γύρω από αυτούς τους ρόλους, το θέατρο γύρω από το θέατρο, κ.ο.κ. Πρόκειται για φαρσικό και κατά βάση ηθολογικό παιχνίδι χαριτωμένο, υπερκινητικό, ευφυές και στο τέρμα του πάντα θλιμμένο.

Νά δύο στιγμές της παράστασης ιδιαίτερης αξίας. Πρώτα, η ιδιοφυώς στημένη από τον σκηνοθέτη συνάντηση του Λέτε με τον αποθεωμένο «εαυτό του», σαν μια υποσημείωση στην περίφημη «Δημιουργία του Αδάμ» της Καπέλα Σιξτίνα. Και βέβαια η χρήση των επιδέσμων σαν το κυρίαρχο ενδυματολογικό στοιχείο (της Ιωάννας Πλέσσα), όχι τόσο για να κρύψουν όσο για να εκμηδενίσουν το ένα πρόσωπο πίσω από τα πολλά και κανένα.

Εντυπωσιακές οι αμφίστομες και υπόγεια διαλεκτικές ερμηνείες του Θανάση Δόβρη σαν του ενός και των πολλών Λέτε. Του Συμεών Τσακίρη σαν γιατρού και αφεντικού, της Βάσως Καβαλιεράτου σαν πιστής συζύγου και έξαλλης ερωμένης, τέλος, του Μιχάλη Βρεττού σαν πιστού και ανταγωνιστή συνεργάτη. Η μουσική επένδυση του Μίνωα Μάτσα ακούγεται στιλπνή και κοφτερή σαν γερμανικό ατσάλι.

  

ΘΕΑΤΡΟ
Το γέλιο ενός παλιάτσου, η κραυγή ενός βασιλιά
Το αριστουργηματικό μυθιστόρημα του Φραντς Κάφκα μεταφέρεται στη σκηνή σε σκηνοθεσία του Ορέστη Τάτση, βάζοντας τους θεατές στο κέντρο της καφκικής κοσμολογίας και αγγίζοντας το «θέατρο του παραλόγου».
Το γέλιο ενός παλιάτσου, η κραυγή ενός βασιλιά
ΘΕΑΤΡΟ
Στον κόσμο των κωφών και του έρωτα
Ο Τάκης Τζαμαργιάς δίνει ζωή σε όσα «εκστομίζονται» και σε όσα σιωπούν εγκλωβισμένα στο σώμα των ηθοποιών στο υπέροχο βρετανικό έργο της Νίνα Ρέιν, όπου ξεχωρίζει η ερμηνεία του Μάνου Καρατζογιάννη στον ρόλο...
Στον κόσμο των κωφών και του έρωτα
ΘΕΑΤΡΟ
Πώς ο Περλέγκας ανανέωσε τον Πιραντέλο
​Αξίζει να στρέψουμε την προσοχή μας στην παράσταση του Γιάννου Περλέγκα στο Θέατρο Τέχνης όχι τόσο γιατί είναι μια αναντίρρητα «επιτυχημένη», όσο γιατί είναι μια καλλιτεχνικά γενναία πρόταση. Φέτος ειδικά,...
Πώς ο Περλέγκας ανανέωσε τον Πιραντέλο
ΘΕΑΤΡΟ
Ενας σοφός έφηβος αποκαλύπτει την τρέλα των μεγάλων
Η παράσταση του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου με την «οσκαρική» ερμηνεία του Γιάννη Νιάρρου, που μας κλείνει στον κόσμο του «αυτιστικού» Κρίστοφερ, αποδεικνύει πως στο θέατρο ό,τι αγγίζουμε στον Αλλον είναι η μορφή μας
Ενας σοφός έφηβος αποκαλύπτει την τρέλα των μεγάλων
ΘΕΑΤΡΟ
Μια γενιά αφοπλισμένη από το όνειρο
Στο έργο της Λούλας Αναγνωστάκη με τη σκηνοθετική ματιά του Μάνου Καρατζογιάννη μπορούμε να αισθανθούμε πως κάτι δεν πάει καλά και να ανησυχούμε. Η αγία ελληνική οικογένεια διαλύεται και στον πάτο ζει μια...
Μια γενιά αφοπλισμένη από το όνειρο
ΘΕΑΤΡΟ
Δοξάζοντας το βασίλειο του ηθοποιού
Η Κατερίνα Ευαγγελάτου έστησε ένα εκπληκτικό σκηνικό παιχνίδι με μπαλαντέρ τον Νίκο Κουρή και άσο τον Ορφέα Αυγουστίδη, πλαισιωμένους από ταλαντούχα πλάσματα που εκτελούν τον ρόλο τους ως ακροβατικό και κωμική...
Δοξάζοντας το βασίλειο του ηθοποιού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας