• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    41°C 38.9°C / 43.1°C
    1 BF
    21%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    39°C 35.5°C / 43.3°C
    2 BF
    37%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    39°C 35.0°C / 43.7°C
    2 BF
    41%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    40°C 39.9°C / 40.9°C
    2 BF
    15%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    33°C 32.9°C / 34.6°C
    3 BF
    55%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    41°C 36.2°C / 42.0°C
    4 BF
    9%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    38°C 37.2°C / 38.4°C
    4 BF
    10%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    40°C 32.6°C / 41.3°C
    3 BF
    11%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    33°C 32.8°C / 37.2°C
    4 BF
    70%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    36°C 35.9°C / 35.9°C
    2 BF
    38%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    36°C 31.9°C / 35.8°C
    2 BF
    61%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    36°C 32.6°C / 35.7°C
    2 BF
    38%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    32°C 31.9°C / 37.9°C
    3 BF
    55%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    43°C 34.5°C / 42.9°C
    0 BF
    15%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    41°C 34.5°C / 41.6°C
    2 BF
    17%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    37°C 36.8°C / 43.8°C
    4 BF
    34%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    42°C 39.1°C / 43.3°C
    0 BF
    11%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    33°C 33.3°C / 33.3°C
    3 BF
    46%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    38°C 35.6°C / 43.3°C
    4 BF
    24%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    39°C 38.8°C / 38.8°C
    5 BF
    11%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

H παιδική φαντασία στην εξουσία

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Πιστή στον δρόμο του παιδικού και εφηβικού θεάτρου της συνειδητοποίησης και «χειραφέτησης» που έχει διαβεί τα τελευταία χρόνια με τις δουλειές της, η «Συντεχνία του Γέλιου» και ο καθοδηγητής της Βασίλης Κουκαλάνι καταλήγουν σήμερα εκεί όπου λίγο πολύ... αρχίσαν όλα.

Ο περίφημος «Μορμόλης» του Ράινερ Χάχφελντ υπήρξε ο πιο χαρακτηριστικός αντιπρόσωπος μιας ολόκληρης γενιάς που σχηματοποιήθηκε γύρω από τις διεκδικήσεις του (γερμανικού) Μάη του ’68 και ακολούθησε τις επιταγές του για την ανάρρηση της φαντασίας σε βασικό συστατικό της οργανωμένης ζωής.

Το έργο που καθιέρωσε τον συγγραφέα του αλλά και το γερμανικό θέατρο GRIPS ανάμεσα στις πιο σημαντικές φωνές ανανέωσης του σύγχρονου θεάτρου για ανήλικους θεατές, εντάσσεται δικαιωματικά σε αυτό που θα λέγαμε «πολιτικό θέατρο».

Είναι μια –ακόμη– εκδοχή της παλιάς εκείνης απόπειρας ένταξης του θεάτρου στη διαδικασία διαφωτισμού και ενεργοποίησης, μόνο που αυτή τη φορά το μάθημα ξεκινάει από τα παιδιά και κατευθύνεται στους κηδεμόνες τους.

Αυτό βέβαια δημιουργεί ένα σοβαρό ζήτημα για τον «Μορμόλη», όχι σχετικά με την ίδια του την αξία, που παραμένει αδιαμφισβήτητη αν κρίνω από την επιτυχία της στο Σύγχρονο Θέατρο. Το ερώτημα που αφορά εν γένει τους πολιτικούς συγγραφείς –με τον Μπρεχτ κεντρικό ανάμεσά τους– είναι ποιος τελικά δικαιούται να ανεβάσει ένα έργο σαν τον «Μορμόλη».

Γιατί, όπως συμβαίνει πάντα με τις μεγάλες θεατρικές επιτυχίες (και σε αυτές εμπίπτει η «Μάνα Κουράγιο» αλλά και ο «Μορμόλης»), φέρουν σύμφυτα με το καθαυτό μήνυμά τους φόρμα και ιδεολογία, χωρίς τα οποία ο όποιος Μορμόλης απομένει αληθινά άδειο κουτί. Για να αντιληφθούμε το αληθινό μήνυμά του χρειάζεται κάτι πολύ περισσότερο από πρόθεση.

Πρέπει ο θίασος και ο σκηνοθέτης (όπως εδώ) να ανήκουν στον χώρο της γενικότερης ιδεολογικής διερεύνησης – και να έχουν διανύσει μια πορεία που εγγυάται πως γι’ αυτούς ένα «άδειο κουτί» μπορεί να βαραίνει και να λάμπει περισσότερο από μπιχλιμπίδια του παιδικού θεάτρου, κεκοσμημένα και φθαρμένα από τη χρήση.

Αυτό συμβαίνει εδώ. Στο Σύγχρονο Θέατρο βλέπουμε τον «Μορμόλη» 45 χρόνια μετά το ιστορικό ανέβασμα της Ξένιας Καλογεροπούλου, μια πρεμιέρα που συνέπεσε τότε με τα γεγονότα του Πολυτεχνείου και διόλου τυχαία ερμηνεύτηκε από το προοδευτικό κοινό σαν αναπόσπαστο μέρος τους και σκηνική τους προέκταση – παρόμοια με ό,τι έγινε και με το «Μεγάλο μας Τσίρκο»… Από τότε ο «Μορμόλης» έχει εμφανισθεί ξανά στην ελληνική σκηνή – παιγμένος αν δεν κάνω λάθος σαν «Τρελόκουτο».

Στο Σύγχρονο Θέατρο, όμως, στη μετάφραση του Παναγιώτη Σκούφη και με τη σκηνοθετική καθοδήγηση των Γιώργου Παλούμπη και Βασίλη Κουκαλάνι, φέρει την αίσθηση γνησιότητας και ταυτότητας – τη σφραγίδα μιας γενικότερης κίνησης που γνωρίζουμε πως θα εκδηλωνόταν σε συνθήκες και καιρούς αγριότερους από τους σημερινούς.

Φέρει με δυο λόγια κάποιο μήνυμα. Κατ’ αρχάς –και προφανώς– για την έλλειψη επικοινωνίας μεταξύ παιδιών και μεγάλων, έλλειψη από την οποία βγαίνουν χαμένοι εκατέρωθεν. Στο έργο του Χάχφελντ δύο παιδιά αποκτούν κάποιον φανταστικό φίλο, ένα «απλό κουτί», με το οποίο παίζουν και διασκεδάζουν.

Κι ωστόσο με το αθώο αυτό τίποτα η φαντασία τους αρχίζει να επεμβαίνει στο παιχνίδι των μεγάλων και αποκτά εκεί απίθανες δυνατότητες. Η αληθινή πλάκα ξεκινάει όταν η μικρή και σκανταλιάρικη έμπνευση των παιδιών φτάνει να διασαλεύσει εκ θεμελίων την κοινωνική και πολιτική τάξη των ενηλίκων, μέχρι του σημείου να ξεγυμνωθεί η αδυναμία και η υποκρισία της.

Είναι η φωνή του Μορμόλη μια φωνή «από τα κάτω» που αντιστέκεται στις νόρμες και στους κανονισμούς, σε κανόνες που συχνά δεν έχουν λογική άλλη πέρα από την καθαρή επίδειξη αυταρχισμού ή την εμπέδωση της εξουσίας; Το κουτί αυτό έχει τη δυνατότητα να αντιστέκεται και να προτάσσει απέναντι στους νόμους τη θέληση και τη φαντασία. Ενα πολύ χαριτωμένο παιδικό έργο, όσο το εκλαμβάνουμε βέβαια σαν «παιδικό».

Γιατί, αν αρχίσουμε να παίρνουμε στα σοβαρά το μήνυμά του, θα μας πάει πολύ παραπέρα. Γεγονός είναι πως ο Μορμόλης δεν έρχεται μόνο να επιβάλει την παιδική φαντασία στην εξουσία, αλλά και την κριτική της ήδη υπάρχουσας, «φαντασιακής» θέσπισής της.

Γιατί, ουσιαστικά, τι άλλο αποδεικνύει το αθώο αυτό παιχνίδι των παιδιών παρά πως ολόκληρη η εξουσία βασίζεται σε ένα παρόμοιο άδειο, όσο και παντοδύναμο, «κουτί» – παντοδύναμο ίσως ακριβώς γιατί είναι άδειο. Αντικαταστήστε για μια στιγμή το Κουτί του Χάχφελντ με το Κιβώτιο ας πούμε, του Αλεξάνδρου ή τον Πύργο του Κάφκα, και δείτε πού φτάσαμε.

Αλλά το σοβαρέψαμε πολύ νομίζω, άθελά μας... Εδώ, στον Κεραμεικό, τα παιδιά ενθουσιάζονται με το βασικό μήνυμα του έργου, πριν αυτό αποκτήσει το βάρος του ενοχικού κόσμου μας. Ενθουσιάζονται επειδή κάποιος νοιάζεται να ακούσει τη φωνή τους. Και –τι παράξενο!– στοχεύει να πάρει στα σοβαρά τη φαντασία, τη σκανταλιά και τις αταξίες τους!

Ο δικός τους κόσμος, ο μικρός, μπορεί λοιπόν να αλλάξει τον μεγάλο. Και να δείξει πως όταν δούμε τα πράγματα με το δικό τους βλέμμα, η ελευθερία δεν κλείνεται σε κάποιο κουτί, αλλά διαχέεται σε όσους λογαριάζουν το κάθε παιχνίδι σαν σημαντικότερο από τη συσκευασία του.

Ακολουθώντας τα προτάγματα του πολιτικού θεάτρου τής τότε και τώρα πρωτοπορίας, η διανομή της παράστασης εμφανίζεται ως οφείλει συλλογικά στο πρόγραμμα. Η Βασιλική Διαλυνά, η Βάσια Λακουμέντα, ο Φώτης Λαζάρου, ο Θέμος Σκανδάμης, ο Αντώνης Τσιοτσιόπουλος και ο Αντώνης Χρήστου ακουμπούν από κοινού το σκηνικό επιχείρημα του ομαδικού παιξίματος.

Κι όσο για την ερμηνευτική τους προσέγγιση, θυμίζω απλώς τη ρήση του ίδιου του Μπρεχτ: η θεωρία του επικού θεάτρου θα ήταν άχρηστη όταν το θέατρο κατακτούσε την ιδιοσυγκρασία και στάση των παιδιών απέναντι στο θέατρο. Αληθινή διασκέδαση, λοιπόν, και βιωματική διδαχή. Οι ηθοποιοί του Μορμόλη γίνονται αφηγητές του εαυτού τους και ταυτόχρονα εκφραστές της συλλογικής (έστω, ανήλικης προς το παρόν) πεποίθησης πως μπορούμε να αλλάξουμε τον κόσμο. Και μάλιστα, τραγουδώντας.

Στην παράσταση ακούγονται τα θρυλικά τραγούδια του Γιάννη Σπανού σε διασκευή του Κώστα Νικολόπουλου. Και πώς αλλιώς να γίνει, αφού θα είναι πια η δεύτερη ή και τρίτη γενιά που μεγαλώνουν με τις μελωδίες τους... Τα σκηνικά και κοστούμια των Αριστοτέλη Καρανάνου και της Αλεξάνδρας Σιάφκου περνάνε, μου φαίνεται, το πιο αυστηρό τεστ: στο τέλος της παράστασης διαπίστωσα ιδίοις όμμασι ενθουσιασμένους θεατές να ανεβαίνουν στη σκηνή για να πιάσουν (ή για να φάνε) τα σκηνικά της.

Το «κουτί» της όμως, τον Μορμόλη, δεν χρειάζεται να το ανοίξουν. Ξέρουν ήδη καλά πως είναι άδειο.

  

ΘΕΑΤΡΟ
Από τον Λουντέμη στον Ντίκενς, δύο λεπτά δρόμος
Μέρες που είναι, σκέφτηκα να σχολιάσω δύο επισκέψεις μου σε κεντρικά θέατρα της Αθήνας (θα υπήρχε και μια αναφορά στο ΚΘΒΕ αλλά η απεργία των ηθοποιών του το ανέβαλε) ανάμεσα στα πολλά που συμμετέχουν πια στο...
Από τον Λουντέμη στον Ντίκενς, δύο λεπτά δρόμος
ΘΕΑΤΡΟ
Ενα «μαγικό παραμύθι» για θεατές κάθε εποχής
Το έργο της Ξένιας Καλογεροπούλου, από τα σημαντικότερα της θεατρικής λογοτεχνίας μας, με την έξοχη ματιά του Θωμά Μοσχόπουλου και της Σοφίας Πάσχου, είναι μια σχεδόν επική, «στοχαστική» παράσταση, όπου τα...
Ενα «μαγικό παραμύθι» για θεατές κάθε εποχής
ΘΕΑΤΡΟ
Διαρρηγνύοντας το κέλυφος του «αμερικανικού ονείρου»
Ο Γιώργος Παπαγεωργίου στήνει μια παράσταση προσθέτοντας νότες φιλμικού εξπρεσιονισμού στο εμβληματικό έργο του Τενεσί Ουίλιαμς που με «ωμό ρεαλισμό» μετέφρασε ο Αντώνης Γαλαίος. Με μια ενδιαφέρουσα υφολογική...
Διαρρηγνύοντας το κέλυφος του «αμερικανικού ονείρου»
ΘΕΑΤΡΟ
«Τρεις αδελφές» μεστές
Από τις πιο επιδραστικές φωνές του θεάτρου μας, ο Δημήτρης Καραντζάς στην τελευταία του κατάθεση πάνω στο κλασικό έργο του Αντον Τσέχοφ τοποθέτησε τολμηρά στη θέση τριών εικοσάχρονων αδελφών τρεις κορυφαίες...
«Τρεις αδελφές» μεστές
ΘΕΑΤΡΟ
Το γαλλικό μελόδραμα στα καλύτερά του
Ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος με ένα επιτελείο δεξιοτεχνών ηθοποιών παρουσιάζει τον κόσμο του Φλοριάν Ζελέρ, με το κοινό της πλατείας να ζει μια βραδιά ψυχικής φόρτισης, προσήλωσης και ταύτισης τέτοιας ισχύος ώστε...
Το γαλλικό μελόδραμα στα καλύτερά του
ΘΕΑΤΡΟ
Γυναίκες ενώπιον γυναικών
Σε σκηνοθεσία και μετάφραση Θωμά Μοσχόπουλου το έργο της Βρετανίδας Κάριλ Τσόρτσιλ, με τη συσπείρωση σημαντικών ερμηνευτριών, κατορθώνει να ελευθερώσει στη σκηνή τους δαίμονες του φεμινιστικού κινήματος, με τη...
Γυναίκες ενώπιον γυναικών

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας