Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Το συναίσθημα στο θέατρο είναι αναγκαίο»

Γιάννης Μόσχος

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Το συναίσθημα στο θέατρο είναι αναγκαίο»

  • A-
  • A+

Χριστούγεννα χωρίς «Χριστουγεννιάτικη ιστορία» δεν γίνεται. Γι’ αυτό ο πιο διάσημος τσιγκούνης της σύγχρονης δυτικής κουλτούρας, θα είναι παρών. Ο Εμπενέζερ Σκρουτζ απεχθάνεται τις γιορτές και τις σχόλες, την τεμπελιά, τη συναισθηματολογία. Δεν του αρέσουν οι εκπλήξεις, είναι κλειστός, σκληρόκαρδος, δεν εμπιστεύεται κανέναν παρά μόνο το αγαπημένο του χρήμα. Ομως αυτή την παραμονή Χριστουγέννων θα τα δει όλα αλλιώς...

Το μιούζικαλ «Χριστουγεννιάτικη ιστορία», βασισμένο στη νουβέλα του Τσαρλς Ντίκενς, παίζεται στη Σκηνή Rex του Εθνικού Θεάτρου σε διασκευή και σκηνοθεσία Γιάννη Μόσχου, μουσική του Θοδωρή Οικονόμου, με 20μελή θίασο και με τον απολαυστικό Αλέξανδρο Μυλωνά στον ρόλο του Σκρουτζ.

Ο ήρωάς μας είναι οπαδός της αυστηρής πειθαρχίας και της σκληρής δουλειάς. Οι γιορτές τον αποσταθεροποιούν, δεν τις καταλαβαίνει. Η θεωρία του είναι πως «τα Χριστούγεννα γίνεσαι μόνο ένα χρόνο μεγαλύτερος, αλλά δυστυχώς ούτε κατά μία λίρα πλουσιότερος»...

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Φέτος όμως το πνεύμα των Χριστουγέννων έρχεται ολοταχώς καταπάνω του, τον πολιορκεί και κάμπτει τις αντιστάσεις του. Μέσα σε μια νύχτα θα τον επισκεφθούν φαντάσματα της νιότης του (ο νεαρός εαυτός του, ο πατέρας του, η αδελφή του, ο νεκρός συνέταιρός του, η αγαπημένη της νιότης του, η αγαπημένη της ώριμης ηλικίας του) και θα τον αναγκάσουν να αναθεωρήσει όσα πίστευε για τη ζωή του και για τους ανθρώπους γύρω του.

Το έργο προτάθηκε από το Εθνικό Θέατρο στον Γιάννη Μόσχο, εκείνος δέχτηκε και ξεκινώντας τη διασκευή άρχισε να του αρέσει και, κυρίως, να τον συγκινεί βαθιά.

«Οδήγησα τη διασκευή προς τα εκεί που με συγκινούσε η ιστορία, δίνοντας έμφαση στο στοιχείο της ανθρωπιάς, στη δυνατότητα να δει κανείς καθαρά τον εαυτό του στο παρελθόν, στο παρόν, στο μέλλον. Δεν είναι τυχαίο που το έργο είναι τόσο δημοφιλές. Ο Ντίκενς στη «Χριστουγεννιάτικη ιστορία» δεν επικεντρώνεται στην περιβόητη τσιγκουνιά του Σκρουτζ, αλλά στην ανατροπή του όταν το ζήτημα της αγάπης και της προσφοράς γίνεται ζητούμενο. Η διασκευή φώτισε το ψυχολογικό προφίλ των ηρώων, σχολίασε πράγματα που αφορούν τραυματικές σχέσεις με γονείς, παιδικά χρόνια, διαχείριση του έρωτα, μοναξιά. Θέλω να πω ότι, λίγο ή πολύ, όλοι βρίσκουμε σημεία ταύτισης με τον αντιπαθητικό Σκρουτζ. Αυτόν τον γέρο γκρινιάρη, τον στριμμένο, τον παράξενο, τον μοναχικό, τον κλεισμένο ασφυκτικά στον μικρόκοσμό του. Το έργο κάτι ξύνει μέσα μας, κάνει ανθρώπους της ηλικίας μου αλλά και μεγαλύτερους, να αναρωτηθούμε για τα πεπραγμένα μας, να ξανασκεφτούμε αξίες, ιδέες που καθόρισαν τη ζωή μας».

• Πρώτη φορά καταπιάνεστε με μιούζικαλ. Επρεπε να διαχειριστείτε ένα μεγάλο θίασο, ηθοποιούς σε διπλούς και τριπλούς ρόλους, χορωδούς, μουσικούς επί σκηνής.

Η κοινοτοπία που ακούμε συχνά στο θέατρο «περνάμε καλά στις πρόβες» λειτούργησε εδώ κυριολεκτικά. Ενας θίασος που χαιρόσουν την κάθε μέρα των προβών. Ο Θοδωρής Οικονόμου έγραψε μια υπέροχη μουσική που διατρέχει σαν χαλί την παράσταση, παρακολουθεί σωστά τις σκηνές χωρίς να δημιουργεί σύγχυση με το κείμενο. Τα 20 τραγούδια γλιστρούν το ένα μέσα στο άλλο, παντρεύονται αρμονικά με την πρόζα. Θαυμάζεις την Αλίκη Αλεξανδράκη, ηθοποιό γενναιόδωρη, χωρίς απωθημένα, να μιλάει με τη μεγαλύτερη απλότητα για το τι μπορεί να σημαίνει ζωή.

Τη βλέπω δίπλα στον Αλέξανδρο Μυλωνά, καταπληκτικό στον ρόλο του Σκρουτζ, δυο άνθρωποι που σ’ αυτή την ηλικία μπορούν να συνδιαλέγονται με τρυφερότητα πάνω στο μυστήριο των επιλογών, των παθών, του χρόνου που ολοένα και μικραίνει. Ο Αλέξανδρος είναι ειλικρινής, συγκινητικός, με απίστευτο χιούμορ. Και ο ίδιος καταλαβαίνει πως κάτι διαφορετικό τού συμβαίνει στη σκηνή. Ομως πέρα από το ταλέντο, το μεγάλο χάρισμα είναι η προσωπικότητά του. Ιδανικός για τον ρόλο, εξαιρετικός συνεργάτης, ηθοποιός χωρίς ίχνος ματαιοδοξίας και εγωισμού στη σκηνή, ιδιότητες σπάνιες στη δουλειά μας. Καμιά γκρίνια, καμιά ενόχληση, μόνο ταλέντο, εξυπνάδα, καλοσύνη και εκλεπτυσμένο χιούμορ.

• Τελικά πρέπει να έρθει το πλήρωμα του χρόνου για να συνειδητοποιήσουμε τον κρυμμένο εαυτό μας;

Δεν γίνεται αλλιώς. Υπάρχει αυτό το κρυφό μας κομμάτι που κάνει την εμφάνισή του, κυρίως, μετά τη φάση της ενηλικίωσης και σε βρίσκει να έχεις περιχαρακωθείς στην παραίτηση, τον κυνισμό, την απαξία για το περιβάλλον. Εχουμε την τάση, τα δύσκολα, τα μίζερα της συμπεριφοράς μας να μη τα βλέπουμε, αλλά να τα κρύβουμε βιαστικά κάτω από το χαλί. Γι’ αυτό είναι ισχυρή η ιστορία του Ντίκενς, του ήρωα που περιγράφεται τόσο ζοφερά που όμως κάποια στιγμή καταφέρνει ν’ αλλάξει.

Κι αυτό είναι, εν τέλει, το στοιχείο που μας συγκινεί πολύ. Στη δική μας εκδοχή του έργου η μετατροπή του μισάνθρωπου Σκρουτζ γίνεται μ’ έναν τρόπο που πείθει ότι ο ήρωας δεν πέρασε από την απανθρωπιά στην καλοσύνη «μαγικά» και παραμυθένια μέσα σ’ ένα βράδυ. Εχω μπολιάσει αντίθετα πράγματα και στις δύο συνθήκες. Στην κακή του εκδοχή λανθάνουν αποστροφές καλοσύνης, όπως και στην καλή του εκδοχή, ένας δισταγμός, μια αμηχανία πριν την καλή κουβέντα, πριν από την καλή πράξη, δείχνει πως δεν άλλαξαν όλα εντελώς.

• Ο θεατής τα τελευταία χρόνια έχει εκπαιδευτεί να παρακολουθεί το θέατρο στην πρωτοποριακή αναζήτηση, έχει εξοικειωθεί σε περισσότερο εγκεφαλικά ή στιλιζαρισμένα πράγματα. Θέλουμε τελικά τη συγκίνηση στο θέατρο ή τη θεωρούμε «passé» ως τεχνική παλιομοδίτικη, εύκολο εκβιασμό του συναισθήματος;

Ε, λοιπόν, στο μυαλό μου έχουν μείνει παραστάσεις ακριβώς γιατί με συγκίνησαν τόσο βαθιά που άλλαξαν κάτι μέσα μου. Αυτό δεν σημαίνει ότι θεάματα μιας ιδιαίτερης φόρμας, παραστάσεις που σε βάζουν να θαυμάσεις το εικαστικό μέρος, τις ερμηνείες ή σε προβληματίζουν, σε βάζουν να σκεφτείς, περιφρονούν τη συγκίνηση. Ποιος λέει ότι ο Μπέκετ μέσα από τον σαρκασμό του για το περιπετειώδες αδιέξοδο της ανθρώπινης ύπαρξης δεν μας συγκινεί; Πράγματι, στις παραστατικές τέχνες τα τελευταία χρόνια έχει γίνει κάπως μόδα η τάση αποστασιοποίησης και αποδραματοποίησης. Πρόκειται όμως για την τάση που συνδέεται με τη νόμιμη ανάγκη του θεάτρου να μην παραμείνει στάσιμο, αλλά να εξερευνά συνεχώς καινούργιες μορφές έκφρασης.

Αυτό δεν σημαίνει πως το συναίσθημα εξοστρακίζεται ως αχρείαστο. Δεν θα ξεχάσω ποτέ τη συγκίνηση που μου προκάλεσε μια παράσταση της Ενωσης Θεάτρων της Ευρώπης που είχα δει το 2001 στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος. Ηταν η διασκευή του μυθιστορήματος του Φ. Αμπράμοφ «Αδελφοί κι αδελφές» σε διασκευή και σκηνοθεσία του Ρώσου Λεβ Ντόντιν. Μια 6ωρη παράσταση, με πολυπληθή θίασο, τότε που υπήρχαν χρήματα για μεγάλα πράγματα, η οποία απεικόνιζε τη ζωή του ρώσικου λαού, πτυχές της ψυχής του και την ελπίδα για ελευθερία στη διάρκεια της σταλινικής περιόδου. Ηταν μια σπάνια θεατρική εμπειρία να παρακολουθείς τη διαδρομή ενός ανθρώπου μέσα σε εκείνο το καθεστώς, την ανάγκη του να κρατήσει ανθρωπιά και αξιοπρέπεια.

Οταν ακούστηκε η φράση «Τι αξία έχει η ανθρώπινη ζωή χωρίς συνείδηση;» όλοι οι θεατές χειροκρότησαν αυθόρμητα. Κάτι συνέβη σε όλους μας την ίδια στιγμή. Η συγκίνηση θα εκδηλωθεί άμεσα, αφοπλιστικά, δεν θα ρωτήσει κανέναν ψαγμένο σκηνοθέτη. Είναι πολύ ισχυρό πράγμα το συναίσθημα στο θέατρο, δεν του γλιτώνεις, άσχετα αν διαρκεί ελάχιστα. Στον πυρήνα όλων μας υπάρχει ένα κουκούτσι καλοσύνης και ανθρωπιάς, αξίζει λοιπόν τον κόπο να το κινητοποιήσουμε. Αλλάζει η σκέψη, η οπτική που βλέπεις τη ζωή σου και τον άλλον.

Χριστούγεννα: ένα καλοδεχούμενο παραμύθι

• Ολα αυτά τα θαυμαστά συμβαίνουν στον Σκρουτζ μια συγκεκριμένη περίοδο, τεχνηέντως λαμπερή. Είναι οι μέρες ενός γενικευμένου και κατασκευασμένου εορτασμού όπου οι άνθρωποι έχουν προσδώσει σ’ αυτές παραμυθένια επίσης χαρακτηριστικά.

Μ’ έναν τρόπο ναι, το κλασικό παραμύθι του Ντίκενς εισχωρεί μέσα σ’ ένα άλλο... παραμύθι, το κατασκευασμένο παραμύθι των Χριστουγέννων. Αργίες, άρα ελεύθερος χρόνος, ευκαιρία για οικογενειακές μαζώξεις, για καταναλωτική μανία, για βιτρίνες, δέντρα, δώρα. Νομίζω ότι αυτές τις μέρες βρίσκει τον τρόπο να εκφραστεί η φυσική ανάγκη του ανθρώπου για διάλειμμα από τη ρουτίνα της καθημερινότητας -η οποία δεν είναι τόσο καλή τα τελευταία χρόνια-, για να χαρούμε, να συναντηθούμε, να συγκινηθούμε, να γιορτάσουμε, να κάνουμε τραπέζια μέσα σ’ ένα ξεχωριστό κλίμα.

• Ωστόσο κανείς δεν γιορτάζει το θρησκευτικό γεγονός, αυτό που μνημονεύει το ημερολόγιο. Δεν είναι παράξενο που το αίσθημα της πίστης κανέναν δεν απασχολεί στη διάρκεια αυτού του εορταστικού παραληρήματος;

Πράγματι, το 95% των ανθρώπων δεν σκέφτεται το θρησκευτικό μέρος. Η γέννηση του Χριστού καθιερώθηκε ως αφορμή για γιορτή. Οπως και ο Αη Βασίλης, άλλο ένα καλοδεχούμενο παραμύθι. Ισως γιατί έχουμε ανάγκη από καλούς, θετικούς ήρωες.

Εγώ λέω πως δεν πειράζει, αρκεί να ξέρουμε ότι πρόκειται για παραμύθια. Καλό μας κάνουν. Προσωπικά δεν έχω κάποιου είδους θρησκευτική πίστη. Δεν πιστεύω στον θεό, σ’ όλα αυτά. Ισως να υπάρχει μια ανώτερη δύναμη που όμως είναι αδύνατον να ορίσουμε. Η πίστη μου είναι στον άνθρωπο. Ακόμα κι αν με απογοητεύει, σ’ αυτόν εξακολουθώ να επενδύω. Αυτό είναι η ζωή, αυτό μπορούμε να κάνουμε -τουλάχιστον παλεύουμε για το καλό.

• Πάντως τις εντυπώσεις συνήθως δεν τις κλέβουν οι καλοί άνθρωποι, μάλλον οι δαιμόνιοι. Πιο συχνά θεωρούμε γοητευτικούς όχι τους απλούς και καλοσυνάτους, αλλά τους ευφυείς, τους ταλαντούχους, τις λαμπερές προσωπικότητες...

Πάντα θα υπάρχουν τριγύρω άνθρωποι ικανοί να σε εμπνέουν, να σε κάνουν να πιστεύεις ότι υπάρχει νόημα σ’ όλο αυτό που ζούμε. Και δεν εννοώ τίποτα αγίους. Αυτοί οι ίδιοι άνθρωποι, που κατά καιρούς μπορεί να είναι κυνικοί, μικρόψυχοι, έχουν και μεγάλες στιγμές γενναιοψυχίας και καλοσύνης. Αλλά ναι, έχεις δίκιο. Ο δαίμονας, η φλόγα, είναι αυτό που γοητεύει τους ανθρώπους. Η αλήθεια είναι πως όσο ωριμάζουμε θέλουμε να συμπορευόμαστε με καλοσυνάτους ανθρώπους. Εγώ τουλάχιστον μεγαλώνοντας αυτό αποζητώ στη ζωή μου. Την απλότητα και την καλοσύνη.

• Εσείς μπορείτε ν’ αλλάξετε στοιχεία του χαρακτήρα σας;

Δεν είναι εύκολο ν’ αλλάξεις εντελώς. Δεν πιστεύω στις δραματικές αλλαγές. Αν συνειδητοποιήσεις τα θέματά σου, αν καταλάβεις τι γίνεται με εσένα, πώς και γιατί, κι αν έχεις την επιθυμία να αλλάξεις, κάτι αρχίζει να μετακινείται.

Κι αυτή η μικρή μετατόπιση είναι ορατή στη συμπεριφορά σου και εξαιρετικά χρήσιμη. Το κρίσιμο είναι ο χρόνος. Οσο μικραίνει το πανόραμα της ζωής μπροστά σου, μαλακώνεις, αντιλαμβάνεσαι τα πράγματα με μια σοφία που είναι ευεργετική ακόμα και για τα καλλιτεχνικά σου απωθημένα. Υποφέρουμε από μια ψευδαίσθηση ότι κάτι σπουδαιότερο μας αξίζει απ’ αυτό μας συμβαίνει. Μια παγίδα που μας καθηλώνει. Και για τα καλά και τα κακά που μας συμβαίνουν η ευθύνη είναι δική μας.

• Υπάρχει κι αυτή η μελαγχολία των γιορτών, κυρίως για τους μοναχικούς ανθρώπους που δεν έχουν λόγο να συμμερίζονται τον ενθουσιασμό, την επιταγή της χαράς...

Μα το πράγμα είναι απολύτως εμπορευματοποιημένο, ένας εξαναγκασμός για χαρά που μοιραία μας απωθεί κι όμως το ξεχνάμε και παραδινόμαστε στην απαίτηση του παραμυθιού. Αυτές τις μέρες το αίσθημα που επικρατεί μέσα μας, ανεξαρτήτως αν εκδηλώνεται ή όχι, είναι μεικτό. Θα έλεγες πως είναι αίσθημα χαράς και θλίψης.

Ισως γιατί επενδύουμε στη γιορτή των Χριστουγέννων το μάξιμουμ των προσδοκιών μας, ίσως γιατί μας λείπουν πιο πολύ εκείνοι που χάσαμε, ίσως γιατί ξέρουμε πως το διάλειμμα θα τελειώσει όπου να ‘ναι, το παραμύθι θα ολοκληρωθεί και θα μείνουμε ξανά χωρίς λαμπιόνια, ευχές κι όλα αυτά τα ωραία. Ισως ακόμα γιατί μια φευγαλέα σκέψη είναι: άραγε του χρόνου θα είμαι εδώ για το επόμενο παραμύθι;

Εγώ λέω ας συμβαίνει έστω και έτσι για μια περίοδο μέσα στον χρόνο. Κέρδος είναι αν χαλαρώσουμε και αισθανθούμε λίγο διαφορετικά. Δεν είμαι ο άνθρωπος των Χριστουγέννων. Και φέτος θα τα περάσω, ευτυχώς, στο θέατρο. Το καλό είναι ότι εκεί ο θίασος συνιστά μια οικογένεια. Μια αίσθηση που γίνεται πιο ισχυρή αν έχεις εξασφαλίσει τη συνεννόηση.

Οι ηθοποιοί ξέρουν καλά πως αυτή η οικογένεια θα είναι προσωρινή, πως θα χαθεί με την εκπνοή της παράστασης, αλλά στον παρόντα χρόνο θα είναι το σπίτι τους. Είναι το δέσιμο που δημιουργεί το κοινό όραμα, το πνεύμα όχι των Χριστουγέννων, αλλά το πνεύμα θεάτρου.

  

ΘΕΑΤΡΟ
Ο Τζόνι ξαναπήρε τ’ όπλο του
Ο Τάσος Ιορδανίδης αναμετριέται και πάλι με το σπουδαίο έργο τού, κυνηγημένου από τον μακαρθισμό, Ντάλτον Τράμπο. Μια πολιτική, σκληρή παράσταση, ικανή «να προκαλέσει συνειδήσεις και τον κόσμο σε ένα θεατρικό...
Ο Τζόνι ξαναπήρε τ’ όπλο του
ΘΕΑΤΡΟ
Ο «Δον Κιχώτης» μάς έδωσε την ανάγκη για το όνειρο
Ο Αλόνσο Κιχάδα είναι ένας απλός αγρότης που όμως έχει διαβάσει πολλά βιβλία για τον ιπποτισμό. Γι’ αυτό αποφασίζει να γίνει κι αυτός ιππότης με το όνομα Δον Κιχώτης. Κι έτσι ο δονκιχωτισμός μπήκε -ευτυχώς-...
Ο «Δον Κιχώτης» μάς έδωσε την ανάγκη για το όνειρο
ΘΕΑΤΡΟ
«Φράνκι και Τζόνι», μια νύχτα στο Μανχάταν
Ενας μάγειρας σε συνοικιακό εστιατόριο και μια σερβιτόρα αναζητούν την αδελφή ψυχή και μια δεύτερη ευκαιρία στις ζωές τους. Ο Τάσος Ιορδανίδης και η Ιωάννα Παππά πρωταγωνιστούν στη βραβευμένη ρομαντική κομεντί...
«Φράνκι και Τζόνι», μια νύχτα στο Μανχάταν
ΘΕΑΤΡΟ
«Εμπρός για μία άλλη χώρα»
Ο Βασίλης Παπαβασιλείου έχει επινοήσει μια κωμική περσόνα βγαλμένη από τα κόκαλα των Ελλήνων τα ιερά που την ερμηνεύει σαν άλλος Μπάστερ Κίτον, Σαρλό, κύριος Ιλό. Σ’ αυτή τη δεύτερη κάθοδό του o Φωκίων είναι...
«Εμπρός για μία άλλη χώρα»
ΘΕΑΤΡΟ
Ρομαντικοί για πάντα
Το ποιητικό έργο του πολιτικού Παναγιώτη Σούτσου «Οδοιπόρος», γραμμένο το 1831, αποκτά σκηνική υπόσταση, σε σκηνοθεσία Ηλέκτρας Ελληνικιώτη. Θέμα του, ο ανεκπλήρωτος έρωτας δύο νέων που τους οδηγεί στον θάνατο
Ρομαντικοί για πάντα
ΘΕΑΤΡΟ
Το Μικρό Εθνικό προχωράει με φόρα
Το Μικρό Εθνικό, το θέατρο για παιδιά και εφήβους του Εθνικού Θεάτρου, εγκαταστάθηκε πλέον στο νέο του «σπίτι», στη δική του σκηνή, στο ανακαινισμένο ισόγειο του θεάτρου Rex. Και μάλιστα μ' ένα ολοκληρωμένο...
Το Μικρό Εθνικό προχωράει με φόρα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας