Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μια μορφή ποιητική, σε δραματική σκευή

Γιάννης Στάνκογλου, Θάλεια Σταματέλου

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μια μορφή ποιητική, σε δραματική σκευή

  • A-
  • A+

Ογδόντα χρόνια μετά την πρώτη εμφάνισή του στα ελληνικά γράμματα ο «Γιούγκερμαν» του Μ. Καραγάτση θεωρείται ακόμη μία από τις δημιουργικές κορυφώσεις της γενιάς του, μία από τις λίγες εκείνες στιγμές του μυθιστορήματος όπου αναμφισβήτητα το είδος συνάντησε στη χώρα μας την απόλυτη δικαίωσή του.

Αν μη τι άλλο, δεν είναι συχνό να συναντούμε έναν συγγραφέα να εξαντλεί τόσο τις δυνατότητες του μυθιστορήματος (στη συμβατική, έστω, μορφή του), να απλώνει χρόνο, χώρο και πρόσωπα σε τέτοιο εύρος, να συμπλέκει πρώτες και δευτερεύουσες υποθέσεις οριζοντίως αλλά και καθέτως, να αποδεικνύει πως μια απλή ανάγνωση μπορεί να γίνει ταξίδι στον έξω και τον μέσα κόσμο μιας εποχής και ενός ανθρώπου.

Και όλα αυτά για να καταλήξει στο τέλος ο ήρωάς του –εδώ, ο Γιούγκερμαν– σε κάτι τόσο πυκνό που θα μπορούσε να κλειστεί σε μια-δυο φράσεις για να περιγράψει τον κόσμο όλον, τον απλό και τον έναν, τον καλύτερο από όλους τους πιθανούς. Τόσος κόσμος και λέξεις για να καταλήξουμε σε κάτι που μοιάζει με επιτάφιο επίγραμμα...

Τον «Γιούγκερμαν» φαντάζομαι θα τον γνωρίζουν σχεδόν όλοι εκείνοι που θα επισκεφτούν το «Πορεία» (που γιορτάζει και αυτό τα είκοσι δημιουργικά χρόνια στην πλατεία Βικτωρίας). Αν αξίζει όμως να ασχοληθούμε με αυτό το θεατρικό ανέβασμα του μυθιστορήματος του Καραγάτση –συνηθισμένοι περισσότερο στις τηλεοπτικές μεταφορές του–, είναι γιατί αυτή τη φορά το μυθιστόρημα διασκευάζεται από έναν ποιητή και ανεβαίνει από έναν σκηνοθέτη. Και αληθινά, αξίζει. Πρώτα πρώτα γιατί όλοι μας ακόμα κουβαλάμε τον ξένο με το περίεργο όνομα που χώθηκε στα εφηβικά και νεανικά μας διαβάσματα. Ετσι, σαν θρύλος περισσότερο και λιγότερο σαν χαρακτήρας, ζει ο Γιούγκερμαν μέσα μας από τότε, και αυτόν αναζητούμε στο «Πορεία». Μια μορφή ποιητική, σε δραματική σκευή.

Ευτυχώς όμως αναζητούμε τον Γιούγκερμαν με τον τρόπο του Στρατή Πασχάλη και την αίσθηση του Δημήτρη Τάρλοου. Στον από μέρους τους άθλο συμπύκνωσης χιλίων διακοσίων σελίδων σε ένα θεατρικό κείμενο έκτασης όχι παραπάνω από διακόσιες σελίδες, και της μετάδοσης του αφηγηματικού προσώπου του σε θεατρικό διάλογο, εκείνο που οδηγεί δραματουργικά την παράσταση δεν είναι τόσο η ζωή του κεντρικού ήρωα όσο τα «στερνά του». Στην ανάπλαση του «Πορεία» ο βίος του Φινλανδού Οδυσσέα διαβάζεται αντίστροφα, όταν το ταξίδι του έχει φτάσει πια στο τέλος. Κι από όλο τον μύθο του, καθώς συμβαίνει στις καθαρόαιμες τραγωδίες, κρατούμε τον πολύτιμο εκείνο χρόνο στον οποίο ενεδρεύουν ο φόβος και το έλεος. Κρατούμε από όλη τη μυθιστορία το τελικό –και τραγικό– επίγραμμα.

Και συμβαίνει λοιπόν το εξής: όλος ο ποταμός του μυθιστορήματος συμπυκνώνεται έτσι σε μία και μόνη ποιητική ροή και χωράει όλος σε ένα θέατρο… – και μάλιστα δωματίου. Ναι, πράγματι, υπάρχει τόσος Στρίντμπεργκ στο «Πορεία» όσος και Καραγάτσης. Κι αν εξαιρέσει κανείς τα ελάχιστα τεχνικά και ποιητικά μέσα της παράστασης –ένας διάδρομος στο βάθος που επιτελεί τη ροή του βίου, καταπακτές που αποκαλύπτουν τα χρειαζούμενα (σκηνικά της Ελλης Παπαγεωργακοπούλου και του Δημήτρη Αγγέλη)–, τα πάντα τελούνται σε ένα ονειρικό και εξπρεσιονιστικό περιβάλλον, μέσα σε σπαράγματα μνήμης, με την (πολύ στριντμπεργκική) αγωνία να διαβούμε κάποτε τον νατουραλισμό της πραγματικότητας και μέσα από την προσωπική μας Κόλαση να φτάσουμε στην απέναντι όχθη, του Ονείρου.

Γι’ αυτό ο Γιούγκερμαν στο «Πορεία» δεν απευθύνεται πρωτίστως σε εκείνους που απλώς θέλουν να «δουν» –αντί να διαβάσουν– το έργο του Καραγάτση. Η παράσταση ασφαλώς έχει ενδιαφέρον ακόμη κι έτσι. Η προσπάθεια, όμως, του θεατή της είναι τότε μεγαλύτερη καθώς τα κενά της πλοκής είναι (όπως είναι επόμενο) σημαντικά και ο ειρμός όχι πάντα ομοιογενής ή σαφής. Ο δικός της Γιούγκερμαν κλιμακώνεται όταν έχουμε βιωματική επαφή με το μυθιστόρημα –και μάλιστα αν η επίσκεψή μας στο «Πορεία» δεν οδηγείται από διάθεση «επαλήθευσης» του μυθιστορήματος, όσο από ειλικρινή πρόθεση για δημιουργική ανάκλησή του.

Ποιος είναι λοιπόν εδώ, στο «Πορεία», ο Γιούγκερμαν του Καραγάτση, του Στρατή Πασχάλη και του Δημήτρη Τάρλοου; Κάποιος που αναζητάει το δικό του φως. Ο ίδιος –θα ανακαλύψει κάποια στιγμή πως– δεν υπήρξε παρά το κάτοπτρο που αντανακλούσε το φως των άλλων, κάποτε μάλιστα, στην αρχή του ταξιδιού του, το φως μιας νέας πατρίδας. Δεν γνωρίζει ακόμη ότι ο «Εγκλιματισμός κάτω από τον Φοίβο» κατακτιέ- ται όχι μόνο με το φως της ζωής αλλά και με την αποδοχή του ιερού Σκότους της. Η κατάφαση της σάρκας, η ηδονή, η επικράτηση ή η δόξα δεν οδηγούν στο νόημα του βίου. Είναι η βαθιά γνώση που συνδέεται με την ανάμνηση και ενεδρεύει μέσα μας σχεδόν βιολογικά.

Ειρωνικό για εκείνους τους καταραμένους σαν τον Γιούγκερμαν που σπατάλησαν τη ζωή τους για να βρουν νόημα στις ερωτήσεις του κόσμου, για να καταλάβουν στο τέλος ότι ο κόσμος απαντά μονάχα στους αθώους. Οπως σε εκείνη την ταπεινή και σωματική Βούλα. Τη «μία μέσα στον κόσμο», που κουβαλά τις απαντήσεις στην αθωότητά της.

Στο παίξιμο του Γιάννη Στάνκογλου βρίσκεται έναν μεγάλο ταξίδι, από τον τύπο του Κλαρκ Γκέιμπλ στον «Πέερ Γκιντ», στον Ζορμπά και στο «Ονειρόδραμα» του Στρίντμπεργκ. Είναι μια σημαντική ερμηνεία ο Γιούγκερμάν του γιατί είναι πρωτίστως θεατρική. Εξαιρετικός για ακόμη μία φορά ο Χρήστος Μαλάκης στον ρόλο-περσόνα του Καραγάτση, του Μιχάλη Καραμάνου. Η Ζέτα Μακρυπούλια όχι μόνο παίρνει από την παράσταση του «Πορεία», αλλά και της επιστρέφει πολλά. Ανάμεσά τους, η θεατρικότητά της στον τύπο της βαμπ και της μοιραίας γυναίκας του φιλμ νουάρ… Κι όμως, η σύντομη ερμηνεία της σαν σκοτεινή Μητέρα είναι η καλύτερη στιγμή της στην παράσταση. Στην αντίθετη όχθη, λουσμένη στο φως και στη λεβέντικη αθωότητα του Καραγάτση, η Βούλα της Θάλειας Σταματέλου.

Από εκεί και πέρα, υπάρχει το πιο γνώριμο ίσως χαρακτηριστικό της σκηνής στη Βικτωρίας: όπως πάντα, οι μικρότεροι ρόλοι είναι όλοι εξαιρετικοί. Ο Γιάννης Καπελέρης, ο Πολύδωρος Βογιατζής (θαυμάσιος Κλεό), ο Δημήτρης Πετρόπουλος και ο Γιάννης Νταλιάνης (εξαιρετική εμφάνιση), η σπουδαία Αλκμήνη της Δανάης Σαριδάκη και η υπέροχη Ασπασία της Καίτης Μανωλιδάκη, αλλά και ο Δημήτρης Μπίτος και ο θαυμάσιος Υπηρέτης του Νίκου Καλαμό. Από κοντά η Λήδα Μανιατάκου, ο Αλκιβιάδης Μαγγόνας, η Μπίλιω Μαρνέλη, η Κορίνα Κόκκαλη, ο Ανδρέας Νάτσιος, η Ελένη Χαλαστάνη· μέχρι και η επί σκηνής μουσικός, η Λένα Χατζηγρηγορίου. Ο γιος του σκηνοθέτη, Φίλιππος Τάρλοου, κλείνει σαν Μικρός Γιούγκερμαν την παράσταση, καθώς όλα κάποτε ξεκίνησαν… Με την είσοδό του ο σκηνοθέτης συναντάει στο θέατρό του τον εαυτό του, όπως ίσως κάποτε ο συγγραφέας αναρωτήθηκε στο έργο του ποιος να ήταν άραγε αυτός ο Καραμάνος.

Ειδική μνεία στα πλούσια κοστούμια του Αγγελου Μέντη και στην επιβλητική μουσική της Κατερίνας Πολέμη.

  

ΘΕΑΤΡΟ
Αγρια ποίηση χωρίς «χάρτινο φεγγαράκι»
Ο Μιχαήλ Μαρμαρινός ανατρέπει όλα όσα ξέραμε για το θρυλικό έργο του Τενεσί Ουίλιαμς. Ενας Κοβάλσκι (Χάρης Φραγκούλης) χωρίς το φανελάκι του Μπράντο, μια Μπλανς (Μαρία Ναυπλιώτου) χωρίς την «καλοσύνη των...
Αγρια ποίηση χωρίς «χάρτινο φεγγαράκι»
ΘΕΑΤΡΟ
Σιωπηλή κραυγή αγάπης
Ο Νίκος Διαμαντής σκηνοθέτησε το έργο και, στην κυριολεξία, το κατοίκησε. Ο χώρος του είναι ένας χώρος του συμβολικού θεάτρου με τα φαντάσματα και φωνές αγαπημένες. Η Ιωάννα Μακρή είναι η γυναίκα που φλέγεται...
Σιωπηλή κραυγή αγάπης
ΘΕΑΤΡΟ
Θεατρική δικαίωση της ποίησης
Το κείμενο του Ακη Δήμου είναι μια από τις πιο αξιόλογες καταθέσεις της δραματουργίας μας στον νέο αιώνα, η δε παράσταση του Σκουρλέτη και των Bijoux de Kant θα πρέπει κανονικά να απασχολήσει την κριτική μας...
Θεατρική δικαίωση της ποίησης
ΘΕΑΤΡΟ
Ενας Μακβέθ υπερφυσικός, ανάμεσα στα άστρα
Ο σκηνοθέτης Θάνος Παπα­κωνσταντίνου ανεβάζει στη σκηνή τις δυνάμεις που κινούν την Ιστορία και έννοιες όπως Κακό, Μοίρα και Τέλος. Ετσι, το ύφος της παράστασης αναγκαστικά γίνεται εξπρεσιονιστικό, αόριστο,...
Ενας Μακβέθ υπερφυσικός, ανάμεσα στα άστρα
ΘΕΑΤΡΟ
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
Η ατυχέστερη καλλιτεχνική στιγμή του φετινού καλοκαιριού στο κατάμεστο αργολικό θέατρο είχε μια αληθινή ηρωίδα, τη μεγάλη ηθοποιό που τιτάνια σήκωσε στους ώμους της, με επαγγελματισμό και αγάπη για το ελληνικό...
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
ΘΕΑΤΡΟ
Ο Αριστοφάνης στη νέα εποχή του θεάτρου μας
Βρισκόμαστε, καθώς φαίνεται, στον δρόμο για τη δημιουργία μιας νέας αριστοφανικής παράδοσης στον τόπο μας. Το φανερώνει αυτό όχι μόνο η αλυσίδα παραστάσεων που προσεγγίζουν τον αρχαίο κωμωδιογράφο με φρέσκια...
Ο Αριστοφάνης στη νέα εποχή του θεάτρου μας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας