Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ταξιδεύοντας με Βιζυηνό στη Μουσική Βιβλιοθήκη

Κώστας Παπακωνσταντίνου, Χαρά Δημητριάδη, Αγγελική Μαρίνου, Ελισσαίος Βλάχος

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ταξιδεύοντας με Βιζυηνό στη Μουσική Βιβλιοθήκη

  • A-
  • A+

Ανακάλυψα ένα διαμαντάκι στο Μέγαρο Μουσικής την προηγούμενη εβδομάδα. Σε έναν από τους συμπληρωματικούς χώρους της Βασιλίσσης Σοφίας, εντός της Μουσικής Βιβλιοθήκης, το Μέγαρο εγκαινίασε φέτος τη δική του διαμεσολάβηση στη σύμπλευση της μουσικής με τη λογοτεχνία και το θέατρο. Μια σύνθεση των τριών τεχνών που σαν πρώτο καρπό παρουσιάζει τη μεταφορά του διηγήματος του Βιζυηνού «Μεταξύ Πειραιώς και Νεαπόλεως», με τη μουσική συνοδεία στο πιάνο του Νίκου Κολλάρου και με σκηνικό όχημα τη δραματουργική επεξεργασία του Κώστα Παπακωνσταντίνου.

Η παράσταση δεν είναι καινούργια. Ανέβηκε ήδη το περασμένο καλοκαίρι σε θεατρικές ταράτσες της πόλης - στη Βιβλιοθήκη ωστόσο του Μεγάρου και στον επιβλητικό αστικό του χώρο η πρόταση-τσέπης της ομάδας Ξανθίας αποκτά μεγαλύτερη διάσταση. Δίνει την ευκαιρία μεταξύ άλλων να εντοπίσουμε στην πρότασή της μια πτυχή της λογοτεχνίας που έχουμε σήμερα μάλλον λησμονήσει.

Υπήρξε κάποτε εποχή που η λογοτεχνία στόχευε επίσης στο να διαβάζεται και να «ακούγεται», κρύβοντας στις σελίδες της μαζί με τη χαρά της ανάγνωσης κατά μόνας, τη διασκέδαση της συλλογικής ακρόασης και της φιλαναγνωστικής συντροφιάς. Η πρόταση του Μεγάρου θυμίζει πως ένα μέρος της μεγάλης λογοτεχνίας δεν ζητάει παρά μόνο μια ανεπαίσθητη διέγερση για να αποδώσει τις αόρατες πλευρές της μουσικότητας και δραματουργίας της.

Αυτά βέβαια δεν συμβαίνουν συχνά - συμβαίνουν στην πραγματικότητα σπάνια. Συμβαίνουν κυρίως στις περιπτώσεις συγγραφέων του μεγέθους του Γεωργίου Βιζυηνού. Κι αν τέλος πάντων σας αφήνουν αδιάφορους όλα τα παραπάνω, αξίζει να επισκεφτείτε το Μέγαρο αν μη τι άλλο -και πάνω από κάθε τι άλλο- για να ακούσετε, να δείτε και να θυμηθείτε πάλι τον συγγραφέα όλων αυτών. Τον Γεώργιο Βιζυηνό.

Πόσες φορές ακόμα θα τον ακούσουμε ξανά, αυτόν μαζί με τους συγγραφείς της γενιάς του, με την ίδια έκπληξη και θάμπος, σαν να είναι η πρώτη φορά… Το ύφος και το ήθος, η γλώσσα και η στάση, ο λεπτός κι ευγενικός βίος μοιρασμένος στο βλέμμα και τις λέξεις.

Στο παρόν διήγημα ο Βιζυηνός περιγράφει ένα ταξίδι μεταξύ του Πειραιά και της Νάπολης, με τον τρόπο που κάποιος θα αφηγούνταν το ιδεατό πέρασμα από τη μια ζωή σε μια άλλη, μεγαλύτερη. Με όχημα τον ναυτιλιακό κολοσσό «Ρίο Γκράντε», το ατρόμητο σκαρί της θαλάσσης, ικανό να προσφέρει αίσθηση ασφάλειας ακόμη και σε κάποιον τόσο επιρρεπή στα συμπτώματα της ναυτίασης, όπως στον ίδιο τον αφηγητή μας, αυτό που τελικά ανοίγεται στα ανοιχτά και ταξιδεύει είναι η επιθυμία του συγγραφέα (και μιας γενιάς μαζί με αυτόν) να «δραπετεύσει» από έναν βίο μάλλον κόσμιο και εν πολλοίς ακύμαντο, εις τας Ευρώπας….

Στο «Ρίο Γκράντε» πάνω –ναυπηγημένο ασφαλώς στο ίδιο νεώριο με τον «Μέγα Ανατολικό» του Ανδρέα Εμπειρίκου– ο αφηγητής μας θα συναντήσει τη μαγική εκείνη στιγμή που μοιάζει να επιχειρεί το άλμα πάνω από τις προσδοκίες, τα απωθημένα σχέδια και τις επιθυμίες του. Στο πρόσωπο μιας παιδίσκης, της 14χρονης Μάσιγγα, θα συναντήσει αν όχι ακριβώς τον ενήλικο έρωτα, τουλάχιστον τον παλιό εαυτό του σε μια νέα ζωή και σε μια άλλη, μακρινή «πατρίδα», σε μια άλλη πόλη μεγαλύτερη και πλουσιότερη, ακριβότερη από τη δική του. Θα μπλεχτεί –για μία ακόμη φορά– στον τυπικό για τον Βιζυηνό λαβύρινθο σκέψεων, αυτοσαρκαστικών για τις ψευδαισθήσεις του, σαρκαστικών για εκείνη την ανώτερη τάξη που επιβάλλεται στα όνειρα και τις ελπίδες των υπόλοιπων, των πτωχών και ονειροπαρμένων. Κι έτσι, αντί για τη μακρινή Καλκούτα, ο αφηγητής μας θα φτάσει τελικώς μέχρι τη Νάπολη...

Μα Βιζυηνός, είπαμε, δεν είναι το ταξίδι. Είναι το κάτι περισσότερο που ηχεί στη γλώσσα και που το ανακαλύπτουμε να πλαταγίζει καθώς μορφοποιείται και εκτονώνεται εντός κειμένου. Ο Βιζυηνός άλλωστε γίνεται «λογοτεχνία» ο ίδιος, καθώς το πρόσωπο του αφηγητή του αποκτά τη βαθύτητα, ειλικρίνεια και αμεσότητα της εξομολόγησης.

Κι αυτόν τον λογοτεχνικό πυρήνα να τον αγγίξεις μόνο μπορείς, με προσοχή. Τη λεπτή αυτή χειρονομία επιχειρεί η μουσική του Νίκου Κολλάρου από τη μεριά της. Συνοδεύει, σχολιάζει και υπομνηματίζει τον λόγο σαν διακριτική συνοδεία, διάλογος ή καλύτερα αντιφώνηση στον αφηγητή.

Μα καλύτερα να περάσω στα δικά μου. Για να σχολιάσω κατ’ αρχάς τη συνεισφορά του Κώστα Παπακωνσταντίνου στη δραματουργία και μεταφορά του διηγήματος επί σκηνής. Ας τονίσω εδώ πως φανερά πρόκειται για μια διαδικασία που εξελίσσεται χρονιά με τη χρονιά. Μετά τον Παπαδιαμάντη, τον Εφταλιώτη και τον Μητσάκη, ο Βιζυηνός γίνεται ο επόμενος σταθμός του διασκευαστή, που φαίνεται ότι έχει πια αναπτύξει σε βάθος μια άκρως ενδιαφέρουσα μέθοδο διαλόγου της πεζογραφίας με τον θεατρικό λόγο.

Πώς το κάνει αυτό; Η δραματουργία του Παπακωνσταντίνου δεν «θεατρικοποιεί» αλλά μετασχηματίζει το αρχικό κείμενο, ώστε κάθε ένας από τους ηθοποιούς της παράστασης μεταφέρει αυτούσιο το κομμάτι του κειμένου που αφορά κάποιο από τα πρόσωπα του διηγήματος, μαζί με την απεύθυνση και το σκηνικό του ρήμα. Ωστε τελικά αυτό που βλέπουμε στη σκηνή είναι μια ερμηνεία «σε τρίτο πρόσωπο», στην οποία παίζεται η αφήγηση και εξιστορείται η μίμηση. Με άλλα λόγια, μιλάμε για μια πρόταση που κρατά από τα δύο είδη τις βασικές ποιότητες (δράση και γλώσσα), υπηρετώντας ταυτόχρονα και τα δύο, διήγημα και θέατρο.

Ετσι, κανένας, ούτε ο ένθερμος φίλος του θεάτρου ούτε ο θαυμαστής του Βιζυηνού, δεν πρόκειται να φύγει από τη Βιβλιοθήκη του Μεγάρου νιώθοντας προδομένος. Κι αν μάλιστα προσθέσει κάποιος τη σεμνή αυτή πρόταση της ομάδας στη γενικότερη παράδοση που έχει πλέον αναπτύξει το θέατρό μας στον Βιζυηνό και τους λογοτέχνες της γενιάς του, θα πρέπει κάποτε να παραδεχθούμε πως η καθαρεύουσα (και αρχαΐζουσα…) γνώρισε στο θέατρό μας αναγνώριση ίση αν όχι μεγαλύτερη από όση της επιφύλαξε η τυπική εκδοτική και αναγνωστική οδός πρόσληψης.

Η σκηνογραφία της Μαρίας Καραθάνου αρκείται στα εξής: Μια κουπαστή να υποδηλώνει το ταξίδι και το όνομα του μεγάλου πλοίου στα φώτα να δηλώνει το όνειρο. Τα υπόλοιπα ανήκουν στους τρεις ηθοποιούς και στον έναν επί σκηνής μουσικό της παράστασης. Ο πάντα έγκυρος Ελισσαίος Βλάχος, η Αγγελική Μαρίνου και ο Κώστας Παπακωνσταντίνου ερμηνεύουν προσωποποιημένα μέρη του διηγήματος (όσα αφορούν τον αφηγητή, τη Μάσιγγα και τον πατέρα της, αντίστοιχα), με χάρη, επιμέλεια και αίσθηση ρυθμού και γλώσσας. Παίζουν, όπως είπαμε, και την ίδια στιγμή παρουσιάζουν το διήγημα, ώστε στο τέλος η συγκίνηση πηγάζει από δύο πηγές: το πρόσωπο του αφηγητή και τη γλώσσα του συγγραφέα. Ο Νίκος Κολλάρος μεταδίδει στο πιάνο τον τόνο του κοινού, προσωπικού τους κόσμου. Πράγματα όλα σεμνά και σπουδαία.

  

ΘΕΑΤΡΟ
Αναζητώντας τον Τολστόι στο σκοτάδι
Η τολμηρή παράσταση σε διασκευή Ελένης Σκότη και Γιώργου Χατζηνικολάου φέρνει στη σκηνή μια σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα, άγνωρη τόσο των πράξεών της όσο και της ηθικής τους βαρύτητας. «Η δύναμη του...
Αναζητώντας τον Τολστόι στο σκοτάδι
ΘΕΑΤΡΟ
Τα φαντάσματα του Χίτλερ
Δραματουργικά η παράσταση έμοιαζε και αληθινά ήταν «αόριστη» ή «πολιτικά ασαφής». Δεν είχε στόχο να διατυπώσει κάτι για το ίδιο το βιβλίο όσο για την αληθινή επικινδυνότητά του, η οποία δεν εντοπίζεται στο...
Τα φαντάσματα του Χίτλερ
ΘΕΑΤΡΟ
Καταργώντας τον Ιψεν που γνωρίζαμε
Από την παράσταση του Θεάτρου Τέχνης υπάρχει κάποιο αναμφισβήτητο κέρδος. Είναι η δεύτερη φορά που παρακολουθούμε το ακροτελεύτιο έργο του μεγάλου μοντερνιστή στη σκηνή μας, δεύτερη φορά που νιώθουμε την ίδια...
Καταργώντας τον Ιψεν που γνωρίζαμε
ΘΕΑΤΡΟ
Με κομπέρ τον ήλιο του Θερμαϊκού
Ο Μιχαήλ Μαρμαρινός ανεβάζει το έργο του Γιώργου Βέλτσου μέσα στο κτίριο του κορυφαίου αρχιτέκτονα Αράτα Ισοζάκι. Και προκύπτει ένα θεατρικό γεγονός κόσμημα για την πόλη, που δεν μεταφέρεται αλλού, αφού είναι...
Με κομπέρ τον ήλιο του Θερμαϊκού
ΘΕΑΤΡΟ
Ο έρωτας, εφήμερος και απόλυτος
Η ηθοποιός Ειρήνη Φαναριώτη έφτιαξε μια θεατρική ομάδα και διάλεξε για την πρώτη της σκηνοθεσία, στην παράσταση «Μεγάλοι δρόμοι», δυο ιστορίες από την πολυ­διαβασμένη πρώτη λογοτεχνική εμφάνιση της Κιτσοπούλου.
Ο έρωτας, εφήμερος και απόλυτος
ΘΕΑΤΡΟ
Νάντια Κοντογεώργη, απόκτημα για το θέατρό μας
«Η μελωδία της ευτυχίας», ανέβηκε πριν από μερικές μέρες στο Παλλάς. Δεν είναι η συγκυρία μόνο που μας κάνει να ασχοληθούμε με την επιτυχία της. Η «Μελωδία» ωστόσο ούτε φτιάχτηκε εξαρχής, ούτε ποτέ ανέβηκε για...
Νάντια Κοντογεώργη, απόκτημα για το θέατρό μας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας