Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Αρχαίο δράμα σε οπερατικό σκηνικό

Ο Massimo de Francovich, που ερμηνεύει τον πρωταγωνιστικό ρόλο

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αρχαίο δράμα σε οπερατικό σκηνικό

  • A-
  • A+

Το πρόγραμμα του Φεστιβάλ ολοκληρώθηκε με την παρουσίαση από το Ινστιτούτο Αρχαίου Δράματος του Φεστιβάλ Συρακουσών της τελευταίας διδασκαλίας του Γιάννη Κόκκου στον «Οιδίποδα επί Κολωνώ». Αποτελεί ασφαλώς κάτι περισσότερο από μια τυπική, φεστιβαλική «μετάκληση». Στην πραγματικότητα, πρόκειται για σύζευξη δύο εκ των βασικών πυλώνων της σύγχρονης αναβίωσης του αρχαίου δράματος διεθνώς, όπως και μια καλή ευκαιρία ανταλλαγής της πολύχρονης εμπειρίας τους.

Γιατί από τις Συρακούσες και το όμορφο θέατρό τους ξεκινά ουσιαστικά –ήδη από το 1914– κι αναπτύσσεται για πρώτη φορά παγκοσμίως με συνοχή και επιμονή ο διάλογος για την παρουσίαση του αρχαίου δράματος σε ανοιχτό χώρο. Με έμφαση στο οργανικό και τρόπο προσαρμοσμένο στη νεότερη αντίληψη του κόσμου.

Από τις Συρακούσες, πάλι, ξεκινά η ιδέα μιας σταθερής φεστιβαλικής δομής που θα επαναλαμβάνεται σε σταθερό διάστημα, θα διατηρεί στο κέντρο της το αρχαίο δράμα – με τραγωδία αρχικά και σύντομα, από το 1924 και μετά, και με την κωμωδία. Και η σκέψη να προχωρά με αυτά ένα βήμα παραπέρα σε κάθε νέο κύκλο, δημιουργώντας δίπλα στην έννοια του «φεστιβάλ» μια ακόμη έννοια, του «αρχείου των παραστάσεων», μιας νοητής αθροιστικής και διαχρονικής κατάθεσης στην οποία το διδακτικό έργο συναντά την εθνική ταυτότητα, και το συλλογικό βίωμα την ιστορικότητα.

Περιττό να τονίσουμε τη σημασία των ιδεών αυτών στη διαμόρφωση του δικού μας κώδικα σκέψης και πράξης γύρω από τη νεότερη αναβίωση του αρχαίου δράματος. Από εκεί και πέρα όμως, η πορεία των δύο φεστιβάλ δεν υπήρξε ακριβώς παράλληλη, ούτε –θα μου επιτραπεί εδώ μια μικρή νότα περηφάνιας– το ίδιο σημαντική.

Το υπεραιωνόβιο ιταλικό φεστιβάλ διάβηκε πολλά στην πορεία του μέχρι τη φετινή 54η διοργάνωσή του και συνδέθηκε πολλαπλώς με τη φυσιογνωμία της χώρας του, όπως και με τα κινήματα των καιρών (με πιο περιβόητη ίσως στιγμή την άφιξη κάποτε του ίδιου του Μαρινέτι στις Συρακούσες για την παρουσίαση ενός ακόμη εκρηκτικού φουτουριστικού μανιφέστου – και με πιο δυσάρεστες μνήμες την εμπλοκή του Μουσολίνι στην ιδεολογία του, όπως κι αργότερα της ίδιας της Μαφίας στα οικονομικά του).

Το ίδιο το φεστιβάλ έμεινε ωστόσο πάντα προσηλωμένο στους στόχους του. Εμεινε όμως ακόμη, αν θέλετε, πάντα αρκετά στενό στα όριά του – τουλάχιστον σε σχέση με το δικό μας Φεστιβάλ, που άνθισε και κάρπισε και αγκαλιάστηκε από την αρχή κιόλας με λαχτάρα και δίψα τέτοιες που δεν βρέθηκαν αλλού ποτέ και από κανέναν.

Ετσι, πολύ γρήγορα, αυτόματα σχεδόν, οι πρώτες διδάξασες, οι Συρακούσες, μπήκαν στη σκιά της σχετικά αργοπορημένης Επιδαύρου.

Και η δική τους πρωτοποριακή συνάντηση, αν και έδειξε κι άνοιξε νέους δρόμους παγκοσμίως, έφτασε να μνημονεύεται διεθνώς ύστερα από το δικό μας αργολικό ετήσιο πανηγύρι.

Στην περίπτωση όμως αυτού του «Οιδίποδα» έχουμε ακόμη μια σημαντική παράμετρο. Την παρουσία του Γιάννη Κόκκου στη θέση του σκηνοθέτη, γεγονός που κατά κάποιον τρόπο γεφυρώνει τη συνεργασία των δύο μεγάλων θεσμών. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως η συνολική παραγωγή του Κόκκου –διδασκαλία και υλοποίηση μαζί– φανερώνει τη σοβαρότητα, το κύρος και την εξαιρετική τεχνική του κατάρτιση.

Ακόμα κι αν ο πυρήνας του «Οιδίποδα» μοιάζει να έρχεται για εμάς από παλιότερες εποχές, τότε που το ζητούμενο ήταν η καθαρή, κλασικιστική απόδοση του υψηλού ύφους σε εκσυγχρονιστική γραμμή, που εκφραζόταν συνήθως καθαρότερα στα κοστούμια και τα σκηνικά της αναβίωσης. Το δίπολο έχει μία φράση, «σκηνικός μοντερνισμός», και υπηρετήθηκε σε εμάς καλύτερα από τον καθένα, στις νεότερες εργασίες του Μιχαηλίδη, του Ευαγγελάτου, του Βογιατζή και τόσων άλλων.

Στο κέντρο βέβαια βρίσκεται πάντα ο κεντρικός ρόλος του Οιδίποδα, του πλάνητος βασιλιά που περιφέρεται ρακένδυτος, αποσυνάγωγος και μιαρός, ώσπου να βρει άσυλο και τελείωση στην πόλη της Αθήνας. Είναι μια ευκαιρία για τον Σοφοκλή να συνθέσει τα θεμέλια της αγαπημένης του πόλης με το πεπρωμένο μιας μορφής που κατακτά το τελικό μέγεθός της όχι με κατορθώματα ή θριάμβους αλλά μέσα από το ανθρώπινο μαρτύριο και την υπαρξιακή βάσανο – πάντα με μια αξιοπρέπεια και ένα παράδειγμα ήθους που στο τέλος δεν αφήνονται να ενταφιαστούν σε κάποιον συγκεκριμένο τύμβο, αλλά διαχέονται στην πόλη και στο πολίτευμά της ως ευλογία.

Χρειάζεται επομένως να υπάρχει στο κέντρο ένας σπουδαίος ηθοποιός που να μπορεί να σηκώσει το διπλό βάρος του ικέτη και πολιούχου μιας πόλης. Στο πρόσωπο του Massimo De Francovich ανακαλύψαμε έναν Οιδίποδα επίσημο, μετρημένο και επιβλητικό, που υπερασπίζεται τον εαυτό του και ανακαλύπτει δυνάμεις στην απόγνωση.

Ο πρωταγωνιστής, που πριν από κάποια χρόνια διέπρεψε μεταξύ άλλων στον ρόλο του Βασιλιά Λιρ, όχι τυχαία θύμισε σε όλους μας το στάτους ενός ηθοποιού που μπορεί να είναι ερμηνευτής και φορέας του μνημειακού λόγου. Αυτό δεν κρύβει πως εδώ, στο παίξιμό του, έχει παρεισφρήσει ένας κώδικας πρωταγωνισμού και «μεγάλων κινήσεων», που μοιάζει εκτός των σύγχρονων αναφορών του θεάτρου συνόλου.

Δίπλα στον Οιδίποδα του De Francovich στάθηκαν –παίζοντας άλλους ρόλους με τον ίδιο όμως τρόπο– κι άλλοι άξιοι ηθοποιοί, ο καθένας αποδίδοντας με έμφαση τον κεντρικό τόνο του χαρακτήρα του. Ο Sebastiano Lo Monaco ερμηνεύει τον θετικό Θησέα. Ο αυθεντικός, αλαζονικός και ψεύτης Κρέων είναι ο Stefano Santospago. Ο Αγγελιοφόρος είναι ο ταλαντούχος αφηγητής Danilo Nigrelli. Αντιγόνη η Roberta Caronia. Η γλυκιά Ισμήνη είναι η Eleonora De Luca. Ο απελπισμένος Πολυνείκης, ο Fabrizio Falco. Ξένος είναι ο Sergio Mancinelli, ενώ τον ρόλο του Κορυφαίου αναλαμβάνει ο Davide Sbrogiò.

Ολα γνωστά μας πράγματα και εν πολλοίς οικεία... Η αληθινή εντύπωση έρχεται από αλλού. Κατ' αρχάς από το οπερατικό σκηνικό του «Οιδίποδα». Ο Κόκκος τοποθετεί τους ηθοποιούς σε ένα γενικά μινιμαλιστικό περιβάλλον που κυριαρχείται από τη μεγαλοπρεπή προτομή των έξι μέτρων του Carlo Gile, μόλις βγαλμένη λες από το υπέδαφος της ορχήστρας.

Απεικονίζει έναν εξόδιο Οιδίποδα, καθώς αυτός «εξέρχεται» του κόσμου. Ως σκηνικό είναι βέβαια εντυπωσιακό, μνημειακό, αλλά μάλλον εκτός ελληνικής αναλογίας. Προτιμώ να το βλέπω σαν εικαστικό συμπλήρωμα του συνολικού αρχιτεκτονήματος του αρχαίου αμφιθεάτρου, σαν σχόλιο για το θέατρο από το χώμα του οποίου εξήλθε κάποτε ο Ανθρωπος, παιδί μαζί και γέρος. Ειδικά στην Επίδαυρο, το μεγάλο αυτό «ερώτημα» δεσπόζει κατά την είσοδό μας στο θέατρο.

Επειτα, είναι το τεχνικό μέρος της παράστασης, με το κινηματογραφικό φως και την υποβοήθηση των «ψειρών» (για την ίδια την τεχνική αρτιότητα της κάλυψης θα μπορούσαμε να μιλάμε για ώρες). Είναι γεγονός πως η αίσθηση του κινηματογραφικού υπερτονισμού σε ορισμένες σκηνές θα μας οδηγούσε ακόμα και στην «τραγωδία-σπαγγέτι», αν δεν διακοπτόταν από τη μουσική συνιστώσα του Roberto Ando.

Υπάρχουν τρεις ανδρικές και γυναικείες χορωδίες, των οποίων οι ηθοποιοί προέρχονται από διάφορες Ακαδημίες του Ινστιτούτου.

Οι φωνές των τριών Χορών και το πλήθος στην ορχήστρα δίνουν έναν δυναμισμό που γεμίζει την αδρανή σκηνογραφία με ανθρώπινη ουσία. Και οι φωνές των ανθρώπων, βγαλμένες εν μέρει από το λυρικό θέατρο, λειτουργούν υπερβατικά και εξαγνιστικά σε ένα δράμα τελικής λύτρωσης όσο και θαυμαστής απορίας.

ΘΕΑΤΡΟ
«Πέρσες» με εξαιρετικό επιτελείο ηθοποιών
Εστω και καθυστερημένα, με όλες τις δέουσες προφυλάξεις και αναστολές, αξιωθήκαμε και φέτος να επισκεφτούμε την Επίδαυρο. Οι «Πέρσες» του Εθνικού ήταν η πρώτη από τις δύο παραγωγές της κρατικής σκηνής, μία από...
«Πέρσες» με εξαιρετικό επιτελείο ηθοποιών
ΘΕΑΤΡΟ
Πόσο επικίνδυνο είναι το κλασικό θέατρο;
Ενα ανέβασμα κλασικού έργου εν μέσω πανδημίας μπορεί να ακολουθήσει συντεταγμένες προστασίας του θιάσου και των θεατών, χωρίς να το προδίδει, υιοθετώντας πρακτικές από παλαιότερες αναβιώσεις του.
Πόσο επικίνδυνο είναι το κλασικό θέατρο;
ΘΕΑΤΡΟ
Το γυμνό σώμα της γυναίκας μέσα σε ένα αρχαίο θέατρο
Ηταν μία από τις πιο περίεργες συναντήσεις του φετινού προγράμματος της Επιδαύρου. Ο Μιχαήλ Μαρμαρινός, τον οποίο δεν θυμάμαι ποτέ να ανέβασε κωμωδία, καταπιάστηκε όχι μόνο με τον Αριστοφάνη, αλλά συγκεκριμένα...
Το γυμνό σώμα της γυναίκας μέσα σε ένα αρχαίο θέατρο
ΘΕΑΤΡΟ
Ο βασιλιάς πήρε το σαξόφωνό του
Συνέπεσε να δούμε φέτος στην Επίδαυρο όλο τον Θηβαϊκό Κύκλο και μάλιστα αντιστρόφως… – τώρα πια ξέρουμε ότι είχαμε την ευκαιρία να τον δούμε και ως ρωσική τριφωνία. Η «Αντιγόνη» πρώτα του ρωσοτραφούς Στάθη...
Ο βασιλιάς πήρε το σαξόφωνό του
ΘΕΑΤΡΟ
Ενας πικρός και καθόλου λαϊκός Αριστοφάνης
Ο τρόπος που ο Γιάννης Κακλέας ανεβάζει αρχαία κωμωδία είναι η μεγαλύτερη συμβολή του στο θέατρό μας. Δεν είναι επιθεωρησιακός, δεν εκβιάζει χειροκρότημα, δεν είναι βωμολόχος. Κι όμως, κάνει τη μια εμπορική...
Ενας πικρός και καθόλου λαϊκός Αριστοφάνης
ΘΕΑΤΡΟ
Η Λυσιστράτη πλατσούρισε στα ρηχά
Μετά τους «Πέρσες», η δεύτερη παραγωγή του Εθνικού στην Επίδαυρο ήταν ως όφειλε αφιερωμένη στον Αριστοφάνη, με την «Λυσιστράτη».
Η Λυσιστράτη πλατσούρισε στα ρηχά

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας