Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μνημειακή «Ηλέκτρα»
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μνημειακή «Ηλέκτρα»

  • A-
  • A+

Η δεύτερη κάθοδος του Εθνικού στο αργολικό θέατρο για φέτος ήταν ίσως και η περισσότερο αναμενόμενη. Ο Θάνος Παπακωνσταντίνου έχει ήδη χαράξει στο θέατρό μας μια ιδιαίτερη πορεία, έχει μάλιστα αποδείξει ότι το αρχαίο θέατρο τον ενδιαφέρει κεντρικά στην αισθητική του ανάπτυξη.

Η πρόσκληση του Εθνικού όμως στον νέο σκηνοθέτη παρουσίαζε ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Γιατί είναι φανερό πως το όραμα του Παπακωνσταντίνου δεν ανήκει -και δεν ολοκληρώνεται- σε μια μικρής κλίμακας σκηνική ρουτίνα. Αποζητάει ένα θέατρο μεγάλο και απαιτητικό, εικονολογικό και τελειοθηρικό, με δυο λόγια, θέατρο προδιαγραφών και παραγωγής, που την πραγμάτωσή του μόνο μεγάλες σκηνές -το Εθνικό- μπορούν να υποστηρίξουν. Αλλιώς, όπως συμβαίνει συνήθως σε τέτοιες περιπτώσεις, αυτό που απομένει στη σκηνή δεν είναι παρά το ίδιο όραμα διπλωμένο στα δύο και τα τέσσερα.

Αλλά όχι σε αυτήν την «Ηλέκτρα». Ολα εδώ θέλουν να είναι εξαρχής «μεγάλα». Με την είσοδό μας στο κοίλον βλέπουμε μια ευθεία αναφορά στη «μεγάλη» παράδοση του Εθνικού -και ακόμα πιο πέρα μια γενναία σύγκριση με τα «μεγάλα» μεγέθη που την καθόρισαν. Οι περισσότεροι στη γενιά του Παπακωνσταντίνου θα διάλεγαν τον ακριβώς αντίθετο δρόμο. Αυτός σχεδόν εκβιάζει τη σύγκριση με τον Ροντήρη και την αντιπαραβολή με εκείνου την προσφορά. Θέλει προφανώς να δει μακριά.

Εχει προφανώς προηγηθεί μελέτη του τρόπου αναβίωσης του αρχαίου δράματος και μια υγιής (βλέπε ακομπλεξάριστη) προσέγγιση όσων μπορούν ακόμα να λειτουργήσουν σήμερα. Θα μιλούσαμε εδώ για την περίφημη «Σχολή του Εθνικού», αν δεν θέλαμε να περιπλέξουμε τα πράγματα - ας παραδεχτούμε ωστόσο ότι για χρόνια υπήρξε μια κοινή αίσθηση στον κόσμο και ένας κοινός παρονομαστής στις παραστάσεις του Εθνικού, που ύψωνε το ανάστημά τους, το καθάριζε από την τύρβη της εποχής, και με τη μουσική, την εκφώνηση, τον ρυθμό και την απαγγελία τις οδηγούσε σε αποτελέσματα μερικές φορές αληθινά «μνημειακά».

Να ένας χαρακτηρισμός που είχαμε λησμονήσει: «μνημειακή» αναβίωση της Ηλέκτρας… Ενα αρχιτεκτόνημα (σκηνικά και κοστούμια της Νίκης Ψυχογιού) που χτίζει τη σκηνή και την ορχήστρα. Κι ένας Χορός που διδάσκεται σαν σώμα λειτουργικό, ρυθμισμένο, αρμονικό και εμμελές (μνεία στη Χαρά Κότσαλη για τον σχεδιασμό της κίνησης και στη Μελίνα Παιονίδου για τη μουσική διδασκαλία τους). Ναι, αυτό δεν είναι κάποιο κοινό θέατρο που φτάνει ώς την Επίδαυρο. Είναι μια κατηγορία από μόνη της, όπως το ζήτησε κάποτε η «Σχολή του Εθνικού».

Αυτός είναι πιθανόν και ο λόγος που σε πολλούς η παράσταση της «Ηλέκτρας» έμοιαζε πιθανόν πολύ «ακαδημαϊκή». Δεν είναι διόλου έτσι. Για να είμαστε ακριβείς, ο Χορός αυτής της «Ηλέκτρας» είναι μια ιδέα που κι αν υπέφωσκε στις κλασικές διδασκαλίες δεν υλοποιήθηκε ποτέ με τέτοιο τρόπο. Χορός που τραγουδάει σύσσωμος, που σχεδόν ακινητεί, που αποκρίνεται με ρετσιτατίβα και παρακολουθεί την εξέλιξη από την ψυχρή απόσταση λειτουργικού δράματος... τέτοιος δεν παρουσιάστηκε ποτέ στο Εθνικό. Ο λόγος είναι απλός. Η επιλογή φάνταζε πάντα κουραστική για το πλατύ κοινό. Η τόλμη του Παπακωνσταντίνου εκπληρώνει κατά κάποιον τρόπο ένα απωθημένο χρόνων, μια σκέψη που συνάντησε επιτέλους την εποχή της.

Θέλω όμως να σταθώ κι άλλο στον Χορό, όπως τον βλέπω να εισέρχεται στην ορχήστρα μυστηριώδης και αταύτιστος, πρώτα με το πέπλο «σεπτών θεοτήτων» και ύστερα με τη γαλήνια ιερατική μορφή των γυναικών του Αργους. Ψάλλουν από κοινού τη θαυμάσια μουσική του Δημήτρη Σκύλλα σαν αδελφές του ελέους και επιβάλλουν έναν χαρακτήρα μυστηρίου. Σαν να παρακολουθούμε τη λειτουργία ενός δόγματος με αιχμή του το φως και το λευκό.

Και, πράγματι, όλα γύρω είναι λευκά. Η «Ηλέκτρα» του Παπακωνσταντίνου, αντίθετα από ό,τι θα περίμενε κανείς, ξεκινά από την ισορροπία για να φτάσει στην ανισορροπία. Την παραφωνία φέρνουν οι τρεις διαβάτες που έρχονται ντυμένοι όλοι μαύρα σαν ιερείς του αντίπαλου δόγματος: Ο Παιδαγωγός, ο Ορέστης και ο Πυλάδης σχεδιάζουν μια επιχείρηση ανατροπής και ανακατάληψης.

Ο Ορέστης... Μεγαλωμένος σαν μηχανή εκδίκησης, σκυλί θανάτου εκπαιδευμένο για να σκοτώσει όταν το αμολήσουν. Είναι φανερά όργανο στα χέρια άλλων: ενός σκληρού Παιδαγωγού, που μόλις ανακαλύψει ίχνος ανθρωπιάς στη σκηνή της αναγνώρισης θα τη σταματήσει με βία. Και ενός Πυλάδη που κουβαλά τον έφηβο με λουρί και του κλείνει τα μάτια μέχρι να δει την αδελφή του. Ο Ορέστης ζει με τον θάνατο και μόνο για τον θάνατο. Εχει ανατραφεί σαν γενίτσαρος, ανώριμος ακόμη και άγνωρος ασασίνος.

Η μόνη που ζει στη σκηνή το πένθος της είναι βέβαια η Ηλέκτρα. Δεν κάνει άλλο από το να λερώνει με τον θρήνο της τη λευκότητα του συνόλου. Μιαρό πλάσμα λοιπόν αλλά και πλάσμα καθηλωμένο μαζοχιστικά στην ημιάγρια κατάσταση. Η παρατήρηση, αν ισχύει, είναι σπουδαία: Αληθινά αν τη δούμε από τη μεριά της Κλυταιμνήστρας, το πένθος της δεν είναι παρά μιαρή παραφωνία, ένα στίγμα. Εδώ στην πάλη μητριαρχίας και πατριαρχίας, οι αντίπαλοι δεν είναι το λευκό και το μαύρο, το δίκιο ή το άδικο. Είναι ο ένας φόνος εναντίον του άλλου.

Ο αυταρχισμός πάντως δεν φαίνεται πουθενά καλύτερα από την ψοφοδεή στάση της Χρυσυθέμιδος, την επιβλητική και επηρμένη εμφάνιση της βασίλισσας και, αργότερα, τη μάλλον κωμική του Αίγισθου. Εχουν κάτι παραμυθικό οι στολές τους, εμφατικό και απωθητικό. Γεγονός είναι πως σε αυτή την προσέγγιση οι μορφές εμφανίζονται μεγάλες, πλατιές αλλά επίπεδες. Η Κλυταιμνήστρα, ας πούμε, φέρνει στον νου μας τη μητριά της Χιονάτης, ενώ ο Αίγισθος κουβαλά έναν ταπεινό αβδηριτισμό. Και οι δυο τους είναι αρνητικές φιγούρες ενός μεγάλου θεάματος, γεγονός που οπωσδήποτε αντιβαίνει τον μέχρι εκείνη τη στιγμή καλλιεργημένο ελιτισμό του ύφους.

Γνωστή η συνέχεια. Ο Ορέστης σκοτώνει την Κλυταιμνήστρα μέσα σε φωνές από το παλάτι (κι εδώ οι αντιδράσεις είναι υψίσυχνες) και συλλαμβάνει έπειτα τον Αίγισθο. Το μαύρο έχει πια εξαπλωθεί στη σκηνή του κόσμου. Επηρεασμένες οι γυναίκες, αλλάζουν τη μορφή τους για τρίτη φορά: Οι πρώην Ευμενίδες γίνονται τώρα άγριες εκδικήτρες Ερινύες! Ο κόσμος δόθηκε στην εκδίκηση, ρημαγμένος και λερωμένος. Δόθηκε σε μια νέα ανισορροπία, που απαιτεί με τη σειρά της νέα εξισορρόπηση.

Η παράσταση έχει στις δυνάμεις της μια καθηλωτική Ηλέκτρα από την Αλεξία Καλτσίκη, που μπορεί να είναι ταυτόχρονα παιδί και ενήλικη, άγρια και ήρεμη, σώφρων και τρελή. Εναν Ορέστη από τον Αλέξανδρο Μαυρόπουλο, τόσο στοχευμένο, που μόλις ολοκληρώσει τον φόνο νομίζεις πως θα σταματήσει να υπάρχει!… Και δίπλα σε αυτούς άλλους σπουδαίους ρόλους: μια Κλυταιμνήστρα και έναν Αίγισθο με πινελιές κωμικού από τη Μαρία Ναυπλιώτου και τον Χρήστο Λούλη, έναν επιβλητικό Παιδαγωγό-Οδηγό από τον Νίκο Χατζόπουλο και έναν λιτό αλλά ουσιαστικό Πυλάδη από τον Μάριο Παναγιώτου. Ακόμα έχει μια φοβισμένη, εξίσου ρεαλιστικά δουλεμένη, Χρυσόθεμι από την Ελένη Μολέσκη.

Με αυτούς τους ηθοποιούς και έναν φοβερό Χορό ο Παπακωνσταντίνου στάθηκε στην Επίδαυρο επίγονος και διάδοχος. Παρέδωσε μια πρόταση που αντλεί από την παράδοση και την επεκτείνει, με ιδέες και προσωπικότητα. Εχτισε μια σκαλωσιά, αυξάνοντας βήμα βήμα την ένταση. Και οδήγησε την παράστασή του αντί στην έξοδο, στην άρση, στο μετέωρο εκείνο βήμα όπου ο κόσμος βρίσκεται στο πιο χαμηλό σημείο του -ξανά.

ΘΕΑΤΡΟ
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
Η ατυχέστερη καλλιτεχνική στιγμή του φετινού καλοκαιριού στο κατάμεστο αργολικό θέατρο είχε μια αληθινή ηρωίδα, τη μεγάλη ηθοποιό που τιτάνια σήκωσε στους ώμους της, με επαγγελματισμό και αγάπη για το ελληνικό...
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
ΘΕΑΤΡΟ
Ο Αριστοφάνης στη νέα εποχή του θεάτρου μας
Βρισκόμαστε, καθώς φαίνεται, στον δρόμο για τη δημιουργία μιας νέας αριστοφανικής παράδοσης στον τόπο μας. Το φανερώνει αυτό όχι μόνο η αλυσίδα παραστάσεων που προσεγγίζουν τον αρχαίο κωμωδιογράφο με φρέσκια...
Ο Αριστοφάνης στη νέα εποχή του θεάτρου μας
ΘΕΑΤΡΟ
Το απόλυτο sold out στην Επίδαυρο
Μυστήριο και αποκάλυψη τυλίγουν την απόδοση της τραγωδίας «Οιδίπους» που σκηνοθετεί εξαιρετικά πρώτη φορά ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης ο οποίος παλιότερα έπαιξε τον κεντρικό ρόλο. Αριστουργηματική η ερμηνεία...
Το απόλυτο sold out στην Επίδαυρο
ΘΕΑΤΡΟ
Ο πόλεμος αφήνει μόνο τα κόκαλα των παιδιών σε μια λάρνακα
Το πολύ ενδιαφέρον και αμοιβαία επωφελές μνημόνιο συνεργασίας του Εθνικού με τον ΘΟΚ εγκαινιάστηκε με μια διπλά συμβολική παράσταση στην Επίδαυρο. Οι «Ικέτιδες» του Ευριπίδη είναι βέβαια ακριβοθώρητες στο...
Ο πόλεμος αφήνει μόνο τα κόκαλα των παιδιών σε μια λάρνακα
ΘΕΑΤΡΟ
Τέσσερις ώρες με στόχο την κάθαρση
Δεν είναι πιθανόν ό,τι περιμέναμε ή ό,τι ευχηθήκαμε όταν πρωτοακούσαμε για την πρωτοβουλία του Εθνικού. Είχαμε στο μυαλό μια κοινή δεξαμενή...
Τέσσερις ώρες με στόχο την κάθαρση
ΘΕΑΤΡΟ
Σαμπανιζέ βραδιά ονείρου και φαντασίας
«Ποιητικός Αριστοφάνης» σε ζεστό ακροατήριο από τον Βαγγέλη Θεοδωρόπουλο, μια παράσταση γεμάτη σάτιρα και διασκέδαση, πάνω στην εξαιρετική νέα μετάφραση του Παντελή Μπουκάλα και μουσική από τον Νίκο Κυπουργό....
Σαμπανιζέ βραδιά ονείρου και φαντασίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας