Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Φαντασιακές αναμετρήσεις στο εσωτερικό μιας σπηλιάς

«Δον Κιχώτης» στο Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΠΛΑΝΙΔΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Φαντασιακές αναμετρήσεις στο εσωτερικό μιας σπηλιάς

  • A-
  • A+

Με μια κάπως αιφνιδιαστική κίνηση η ομάδα Res Ratio της Εφης Μπίρμπα και του Αρη Σερβετάλη ανέβασε εν μέσω ελληνικού θέρους (τρόπος του λέγειν) και Φεστιβάλ τη δική της αυτόνομη πρόταση στο Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά. Για όσους είχαν παρακολουθήσει την αξιόλογη πορεία των δύο καλλιτεχνών τα τελευταία χρόνια, η δική μας εσπευσμένη κάθοδος στο επίνειο ήταν απολύτως δικαιολογημένη.

Εχουν να επιδείξουν μέχρι σήμερα δυναμισμό και ιδιαιτερότητα, ύφος που όσο περνάει ο καιρός γίνεται λιτότερο και πυκνότερο, ερμηνείες που αγγίζουν τα όρια της πνευματικότητας. Το ένα μετά το άλλο η ομάδα τους διατρυπά τα κλασικά κείμενα για να φτάσει στον πυρήνα, στο σκοτεινό κέντρο όπου η γλώσσα χάνει τη δυνατότητα να εκφράζει και υποκαθίσταται από το ψέλλισμα ενός μοναχού στο θαύμα και το μυστήριο.

Κατά κάποιον τρόπο τα έργα της Μπίρμπα είναι συρραμμένα κεφάλαια ενός φιλοσοφικού θεάτρου, όπου τα πρόσωπα κινούνται εκτός των ορίων της γλώσσας ή έστω στα σύνορά της, στις παρυφές του κόσμου αλλά και στο χείλος της αβύσσου. Στο πηγάδι όπου ελλοχεύει είτε ο τρόμος, όπως στον Ντοστογιέφσκι, η απορία, όπως στον Σέξπιρ, ή όπως τώρα, στον Θερβάντες, το ιερό.

Η παράσταση είναι στην πραγματικότητα μια ολιστική εγκατάσταση όπου ζωντανά μέλη και σώματα ηθοποιών βγαίνουν και λιγοθυμούν στο σκοτάδι. Την αφετηρία δίνει το 23ο Κεφάλαιο του 2ου, μεταγενέστερου, βιβλίου του Θερβάντες για τον διάσημο ιδαλγό -λιγότερο ίσως γνωστό από το πρώτο βιβλίο κι όμως υψηλότερης αξίας από εκείνο.

Στο συγκεκριμένο κεφάλαιο ο Δον Κιχώτης κατεβαίνει στο αβυσσαλέο σπήλαιο της Μάντσα, εκατό οργιές κάτω από τη Γη για να συναντήσει τον μάγο Μοντεσίνο και να περάσει μαζί του τρία μερόνυχτα (για τον Κάτω Κόσμο) ή μία ώρα (για τον Επάνω) με θαυμαστά οράματα και απίθανες εμπειρίες. Οταν ανεβαίνει τα «διηγείται» όλα στον Σάντσο και σε έναν συνοδοιπόρο τους. Διηγείται είναι η λέξη: είναι η πρώτη φορά που ο Δον Κιχώτης βρίσκεται μόνος του, όπως μόνοι τους είχαν κατέβει κάποτε ο Οδυσσέας στον Αδη και ο Δάντης στην Κόλαση.

Οταν ο σαλός της Αναγέννησης επιστρέφει από τον Κάτω Κόσμο λέει πράγματα που κι αυτά ακούν στο όνομα της τρέλας. Είναι δηλαδή ένας διπλά τρελός, που επιπλέον τη φορά αυτή ούτε να επιβεβαιωθεί ούτε να διαψευστεί μπορεί από την έξωθεν μαρτυρία του καλού βοηθού του.

Αλλος τρόπος να δεχτούμε τα όσα λέει δεν υπάρχει, παρά μονάχα ένας: η πίστη. Η κάθοδος του Δον Κιχώτη μεταφράζεται στην άνοδό του σε μια ανώτερη πραγματικότητα και η εμπειρία του μεταφράζεται όχι σε κοινά λόγια, αλλά στο λεξιλόγιο της πίστης.

Ο Δον Κιχώτης του Αρη Σερβετάλη κατεβαίνει στην αρχή κοιμισμένος στο σπήλαιο, όπου ήδη κείτεται νεκρό το άλογό του. Δεν είναι μάλιστα αδόκιμο να υποθέσουμε ότι κατεβαίνει ακριβώς εξαιτίας αυτού -μιας ιδέας ή μιας πίστης που παράπεσε και χάθηκε στο ρήγμα του Πάνω Κόσμου. Και ποιος άλλος θα ρίσκαρε τη ζωή του για μια ιδέα;

Ο Δον Κιχώτης. Ο ιδαλγός θα βρει στο πηγάδι κι άλλες σκιές, χαμένες, που θέτουν εξαρχής τους κανόνες ενός παιχνιδιού (Αχιλλέας Χαρίσκος, Ιωάννα Τουμπακάρη, Αλέξανδρος Βαρδαξόγλου, Effi Rabsilber, Gema Galiana, Διογένης Σκαλτσάς). Τι παιχνίδι είναι αυτό; Αν κρίνω από την ατμόσφαιρα που διαπερνά την παράσταση (καταπληκτικοί οι φωτισμοί του Θύμιου Μπακατάκη και ο σχεδιασμός ήχου του Constantine Skourlis) πρόκειται για παιχνίδι μετάβασης.

Στο μυαλό μου αυτά τα σώματα αγωνίζονται να κρατηθούν από κάτι που θα τα λύτρωνε από τη φθορά και θα τα ενσωμάτωνε σε κάτι ιερό. Είναι το παιχνίδι της πίστης που παίζουν, από τη μετάληψη στη θυσία και τη λύτρωση. Κι όπως δεν καταφέρνουν να το τελειώσουν, υπενθυμίζουν τις θλιβερές προσπάθειες να κοινωνήσουμε με κάτι ανώτερο, να λάβουμε τη θεία χάρη ή έστω να αντιληφθούμε πως βρισκόμαστε στο σκότος και τον λάκκο.

Αν σε κάτι είναι θαυμαστός ο Αρης Σερβετάλης είναι ότι μπορεί να ανοίγει κατά βούληση την τρύπα της ύπαρξης -και να κοιτάει. Ο ήρωάς του αγωνίζεται να καταλάβει τι συμβαίνει. Να ακολουθήσει τους κανόνες, να λάβει μέρος στο παιχνίδι, να πληγωθεί, να χτυπήσει και να διαλυθεί σε μια ιδέα. Εις μάτην.

Στο τέλος νικιέται. Του φορούν την πανοπλία του, δένεται σαν το αρνί και ανεβαίνει πάλι στην επιφάνεια, δίπλα στο νεκρό άλογό του. Για τους επάνω θα είναι πάντα ο τρελός -αυτός που είδε, γνώρισε και δοκίμασε να παίξει στο περιθώριο του κόσμου.

Είναι περιττό να πω πως πρόκειται για ποιητική και φιλοσοφική ανάγνωση του λογοτεχνικού τόπου του Θερβάντες, μακριά από το κλίμα που οι περισσότεροι θεατές στο Δημοτικό θα περίμεναν από τον «ιππότη της ελεεινής μορφής». Μια απαιτητική φόρμα που για το θέατρό μας αποτελεί κατάκτηση.

Είπα όμως «για το θέατρό μας»; Μου γεννιέται μια μεγάλη απορία, στην οποία δεν μπόρεσα να βρω απάντηση. Γιατί το κείμενο είναι στα γερμανικά; Θέλω να πιστεύω ότι η επιλογή ξεκίνησε από την πρόθεση να αποκτήσει ο λόγος κάποιο απείκασμα, γραφιστική οντότητα -οι υπότιτλοι γίνονται έτσι από συμπληρωματικό, κεντρικό μέρος της εγκατάστασης.

Θα ήθελα ακόμη να πω ότι οι θεολογικοί στοχασμοί του κειμένου παραπέμπουν σε συγγραφείς που ακούγονται καλύτερα στη γλώσσα τους. Ισως πάλι ότι σχετίζεται με την παρουσία ξένων καλλιτεχνών στην ομάδα (και της συγγραφής: Μιχαήλα Πλιαπλιά, Effi Rabsilber, Εφη Μπίρμπα) ή με τη διάθεσή της να αποκτήσει εξαρχής διεθνή, φεστιβαλικό χαρακτήρα.

Τα αντιλαμβάνομαι, κι ωστόσο στο τέλος επιστρέφω στην ίδια απορία: Γιατί στα γερμανικά; Ας ακούγαμε έστω τη γλώσσα του Θερβάντες, εδώ όμως υποψιάζομαι πως η γερμανική χρησιμοποιείται σαν σημείο υπεροχής και κομπασμού. Το οποίο, δυστυχώς, εν μέσω επαίνων με ωθεί να μιλήσω για καθαρή εκζήτηση.

 

ΘΕΑΤΡΟ
Ενα «μαγικό παραμύθι» για θεατές κάθε εποχής
Το έργο της Ξένιας Καλογεροπούλου, από τα σημαντικότερα της θεατρικής λογοτεχνίας μας, με την έξοχη ματιά του Θωμά Μοσχόπουλου και της Σοφίας Πάσχου, είναι μια σχεδόν επική, «στοχαστική» παράσταση, όπου τα...
Ενα «μαγικό παραμύθι» για θεατές κάθε εποχής
ΘΕΑΤΡΟ
Διαρρηγνύοντας το κέλυφος του «αμερικανικού ονείρου»
Ο Γιώργος Παπαγεωργίου στήνει μια παράσταση προσθέτοντας νότες φιλμικού εξπρεσιονισμού στο εμβληματικό έργο του Τενεσί Ουίλιαμς που με «ωμό ρεαλισμό» μετέφρασε ο Αντώνης Γαλαίος. Με μια ενδιαφέρουσα υφολογική...
Διαρρηγνύοντας το κέλυφος του «αμερικανικού ονείρου»
ΘΕΑΤΡΟ
«Τρεις αδελφές» μεστές
Από τις πιο επιδραστικές φωνές του θεάτρου μας, ο Δημήτρης Καραντζάς στην τελευταία του κατάθεση πάνω στο κλασικό έργο του Αντον Τσέχοφ τοποθέτησε τολμηρά στη θέση τριών εικοσάχρονων αδελφών τρεις κορυφαίες...
«Τρεις αδελφές» μεστές
ΘΕΑΤΡΟ
Το γαλλικό μελόδραμα στα καλύτερά του
Ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος με ένα επιτελείο δεξιοτεχνών ηθοποιών παρουσιάζει τον κόσμο του Φλοριάν Ζελέρ, με το κοινό της πλατείας να ζει μια βραδιά ψυχικής φόρτισης, προσήλωσης και ταύτισης τέτοιας ισχύος ώστε...
Το γαλλικό μελόδραμα στα καλύτερά του
ΘΕΑΤΡΟ
Ο καλύτερος Τσέχοφ των τελευταίων χρόνων
Με μια ομάδα δεμένη που αποδίδει τα μέγιστα, η Μαρία Μαγκανάρη έστησε μια εξαιρετική παράσταση, ζητώντας από τους θεατές να δουν πίσω από τους ρόλους ανθρώπους και πίσω από τους κανόνες όρους ζωής.
Ο καλύτερος Τσέχοφ των τελευταίων χρόνων
ΘΕΑΤΡΟ
Το γέλιο ενός παλιάτσου, η κραυγή ενός βασιλιά
Το αριστουργηματικό μυθιστόρημα του Φραντς Κάφκα μεταφέρεται στη σκηνή σε σκηνοθεσία του Ορέστη Τάτση, βάζοντας τους θεατές στο κέντρο της καφκικής κοσμολογίας και αγγίζοντας το «θέατρο του παραλόγου».
Το γέλιο ενός παλιάτσου, η κραυγή ενός βασιλιά

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας