Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Η εθνικιστική κυβέρνηση οδηγεί τους Πολωνούς στο φευγιό»

Σκηνή από την παράσταση

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Η εθνικιστική κυβέρνηση οδηγεί τους Πολωνούς στο φευγιό»

  • A-
  • A+

«Είναι αλήθεια ότι αυτή τη φορά κάνατε μια κωμωδία;» τον ρωτάω. Η σκηνοθέτις Βαρβάρα Δούκα, που είδε κιόλας τη νέα παράστασή του στη Βαρσοβία, είχε ποστάρει αυτή την πληροφορία -κι άλλες πολλές- στο facebook.

Γελάει. «Εσείς οι Ελληνες κάνετε πάντα αυτόν τον διαχωρισμό ανάμεσα σε τραγωδία και κωμωδία». Δεν το αρνείται, πάντως.

Ο Κριστόφ Βαρλικόφσκι, αυτός ο σπουδαίος και τόσο αγαπημένος του ευρωπαϊκού και ελληνικού κοινού Πολωνός σκηνοθέτης, ακούγεται στην άλλη άκρη της τηλεφωνικής γραμμής, στη Βαρσοβία, χαλαρός και κεφάτος. Κι ας με είχε προειδοποιήσει η υπεύθυνη δημοσίων σχέσεων του θεάτρου του, του περίφημου Nowy Teatr, να μην το βάλω κάτω αν δεν το σηκώνει.

«Μπoρεί, ξέρετε, να γίνει πολύ ιδιότροπος, αλλά σας περιμένει». Εντάξει, τελευταία στιγμή πήγε πίσω το ραντεβού μας μία ώρα, αλλά σήκωσε αμέσως το τηλέφωνο, μιλούσε ασταμάτητα, χαιρόταν που θα 'ρθει στην Αθήνα.

Για πέμπτη φορά. Χωρίς σταρ σαν την Ιζαμπέλ Ιπερ, που το 2016, στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, την είχε μεταμορφώσει στο «Phaedra(s)» σε θεά Αφροδίτη, Φαίδρα, ιερή πόρνη και ερωτευμένη αυτόχειρα. Μόνο με την αγαπημένη του πολωνική ομάδα.

Ο τρομερός Πολωνός, στα 56 χρόνια του, πήρε μια απόφαση. «Ηθελα να κάνω κάτι που να έχει σχέση με όσα συμβαίνουν γύρω μου στην Πολωνία», λέει.

Οχι ότι είχε κρατήσει ποτέ το στόμα του κλειστό για την πολιτική κατάσταση. «Η δημοκρατία στην Πολωνία έχει ηττηθεί», έλεγε στην «Εφ.Συν.» τον Δεκέμβριο του 2016.

Αυτή τη φορά, όμως, έστω και «έμμεσα», ήθελε να κάνει μέσα από το θέατρο, και αυτός και οι ηθοποιοί του, μια «επίσημη δήλωση». «Να πάρουμε θέση», μου λέει.

Η νέα του παράσταση, που έκανε πρεμιέρα πριν από λίγες μέρες στη Βαρσοβία και έρχεται στις 8 με 10 Ιουλίου στην Πειραιώς 260, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, λέγεται «We are leaving» και στηρίζεται σε θεατρικό του κορυφαίου Ισραηλινού συγγραφέα Χανόχ Λεβίν (1943-1999).

Αλλωστε, πάλι με δικό του έργο, το «Krum», είχε πρωτοέρθει ο Βαρλικόφσκι το 2008 στο Φεστιβάλ Αθηνών. Προφανώς κάτι βρίσκει ο μη Εβραίος σκηνοθέτης στο σύμπαν του Λεβίν.

«Eχει μια υπόγεια πολιτική ματιά σε μεγάλα θέματα που απασχολούν τον άνθρωπο, όπως θάνατος, αρρώστια, ζωή», εξηγεί. «Κι αφού σας ενδιαφέρει αν το “We are leaving” είναι κωμωδία, ο ίδιος χαρακτηρίζει “κωμωδία για οχτώ κηδείες” το θεατρικό “The suitcase packers”, στο οποίο βασίστηκα -αν και του άλλαξα τον τίτλο. Είχε την τάση ο Λεβίν να κατατάσσει τα έργα του σε κωμωδίες -σκέτες, μαύρες ή ωμές- και τραγωδίες, αλλά είχε γράψει και καθαρά πολιτικά έργα. Ηταν ένας άνθρωπος της Αριστεράς, πάντα σε σύγκρουση με τις κυβερνήσεις της χώρας του, στην οποία ποτέ δεν ένοιωθε άνετα. Πάντα αγωνιζόταν για τον διάλογο ανάμεσα σε Αραβες και Παλαιστίνιους».

Στο «Krum» ο βασικός ήρωας επέστρεφε αποτυχημένος και διαψευσμένος στην πατρίδα και τη μητέρα του, αφού είχε περιπλανηθεί στον κόσμο. Και πεθαίνει.

«Τι περίεργο, και ο Λεβίν πέθανε δεκαπέντε χρόνια αργότερα από όγκο στο κεφάλι», σχολιάζει ο Βαρλικόφσκι. Επιστροφή στο «Krum». Φευγιό στο «We are leaving».

Ποιοι φεύγουν, πού πάνε, γιατί φεύγουν; τον ρωτάω. Γιατί διάλεξε αυτό το έργο;

Απαντάει με μια μικρή αναδρομή. «Η τελευταία μου παράσταση πριν από τρία χρόνια λεγόταν “Τhe French” (Οι Γάλλοι), σύνθεση κειμένων του Προυστ από το “Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο”, που μιλούσαν για τα γηρατειά και τον θάνατο. Ηταν ένα είδος ελεγείας πάνω στο τέλος της Ευρώπης. Παίχτηκε πριν από τις εκλογές του 2015, που κέρδισε το κόμμα “Νόμος και Δικαιοσύνη”. Εκτοτε η κατάσταση άλλαξε. Λαϊκισμός, εθνικισμός, καθολικισμός, κατάργηση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης. Οι άνθρωποι άρχισαν να φεύγουν από τη χώρα, ήδη είχε αρχίσει η έξοδος για λόγους οικονομικούς, για αναζήτηση δουλειάς. Στο Λονδίνο υπάρχουν 170 χιλιάδες Πολωνοί. Τώρα, όμως, προστέθηκαν κι αυτοί που δεν αντέχουν το βαρύ πολιτικό κλίμα, αλλά και όσοι έχασαν από την κυβέρνηση τις δουλειές τους. Ειδικά στον χώρο του Πολιτισμού γίνονται φοβερά πράγματα, η κυβέρνηση τα 'χει βάλει μαζί του. Σημαντικές θέσεις άλλαξαν χέρια, θεατρικές ομάδες καταστράφηκαν, όσοι εξαρτώνται από το υπουργείο Πολιτισμού και δεν είναι αρεστοί, πέφτουν. Ηθελα, λοιπόν, με την επόμενη παράστασή μας να προκαλέσουμε τους θεατές. Να τους βάλουμε να σκεφτούν τι σπρώχνει σήμερα τους Πολωνούς στο φευγιό. Διαλέξαμε το έργο του Λεβίν».

Εγινε, λοιπόν, πιο «πολιτικός» από ποτέ ο Βαρλικόφσκι; Δεν ξεχνάμε ότι το «(A)pollonia», που είχαμε δει στη Στέγη το 2011, είχε στο βάθος του το Ολοκαύτωμα.

«Για την πολιτική δεν μιλώ ποτέ άμεσα. Δεν είμαι εδώ για να κάνω έναν απλό διάλογο με το παρόν, με κάτι που συμβαίνει και θα είναι περαστικό. Θέλω πάντα να αναφέρομαι σε κάτι μεγαλύτερο και ευρύτερο. Ετσι, το “We are leaving” έχει διπλή σημασία. Από τη μία πλευρά εκφράζει την επιθυμία κάθε Πολωνού σήμερα να φύγει, από την άλλη μας δείχνει ανθρώπους που αποτυγχάνουν, που δεν μπορούν να φύγουν. Που ο μοναδικός τους τρόπος να φύγουν είναι ο θάνατος. Υπάρχει ένα λάιτ μοτίβ στην παράσταση, μια επανάληψη: κηδείες και ταφές. Βλέπουμε την επέλαση του θανάτου. Στην παράσταση τελικά όλοι πεθαίνουν. “Πεθαίνω” όλο τον θίασό μου, και τους δεκαεννέα ηθοποιούς που συμμετέχουν».

Υψώνει τη φωνή του. Κάτι παραπάνω θέλει να πει, κάτι παραπάνω σημαίνει αυτός ο θάνατος της ομάδας του επί σκηνής.

«Στο “Krum” σκόρπιζα τη στάχτη του νεκρού ήρωα προς τη μεριά των θεατών», μου θυμίζει. «Στο “We are leaving” σε κάθε κηδεία ανεβαίνει η φωτογραφία και το όνομα του νεκρού σε μια πλακέτα. Για να θυμίσω ότι στην Πολωνία το θέατρο συνόλου, οι ομάδες πεθαίνουν. Παλιά το θέατρο ήταν συλλογική υπόθεση. Εμείς οι σκηνοθέτες ανεβάζουμε τις παραστάσεις, αλλά θέατρο σημαίνει ηθοποιοί + θεατές. Σήμερα όλο και λιγότεροι σκηνοθέτες έχουν ανάγκη από ηθοποιούς, προτιμούν μαριονέτες, κούκλες που θα υπηρετήσουν το όραμά τους. Οι νέοι σκηνοθέτες έχουν ιδέες, αλλά δεν έχουν μια ανθρώπινη πλευρά».

Η δικιά του ανθρώπινη πλευρά είναι η ομάδα του. «Εχουμε την ίδια θεατρική ηλικία», λέει. «Είκοσι χρόνια δουλεύουμε μαζί. Γι' αυτό έχω μεγάλη αγωνία για το μέλλον της. Το Nowy Teatr είναι δημοτικό. Για την ώρα οι μεγάλες πόλεις είναι στα χέρια της αντιπολίτευσης. Φέτος όμως έχουμε δημοτικές εκλογές. Ελπίζω να τις κερδίσουμε. Αλλιώς φοβάμαι. Θα καταφέρει να επιζήσει το Nowy Teatr; Δέκα χρόνια το φτιάχναμε, άνοιξε πριν από δύο, και είναι το πιο μοντέρνο, το πιο όμορφο και το καλύτερα εξοπλισμένο θέατρο της Ευρώπης. Μέρος cult για τη Βαρσοβία, χώρος ελευθερίας και πλουραλισμού, σαν Πανεπιστήμιο στο οποίο δεν μπορεί η αστυνομία να μπει».

Κρύβουμε τα εγκλήματά μας κατά των Εβραίων

Το «We are Leaving» είναι σαφώς τοποθετημένο στο Ισραήλ;

«Βεβαίως. Η παράσταση, μάλιστα, αρχίζει με την πρώτη νίκη της χώρας στη Γιουροβίζιον, το 1998, με την Dana International. H μικρή ισραηλινή κοινότητα, που ουσιαστικά πρωταγωνιστεί στο έργο, παρακολουθεί τον διαγωνισμό από το ραδιόφωνο», λέει ο Κριστόφ Βαρλικόφσκι.

«Και μετά έρχεται ένας νεαρός Εβραίος από την Αμερική, για να ανακοινώσει στους γονείς του ότι θα παντρευτεί, αλλά είναι άρρωστος και πεθαίνει. Την ώρα της κηδείας του καταφτάνει και μια περίεργη Αμερικανίδα, διάσημη μπλόγκερ, όλοι την περνάνε για την αρραβωνιαστικιά του. Αλλά το πρόσωπο αυτό, που με ενδιαφέρει πολύ και το αναπτύσσω, κρύβει ένα μυστικό. Εχει σχέση με την Πολωνία και το παρελθόν των παππούδων της, που εκδιώχθηκαν από τη χώρα επειδή ήταν Εβραίοι...».

Να άλλη μια πολιτική μπηχτή του Βαρλικόφσκι. Δεν μπορεί να είναι τυχαία αυτή η αναφορά, μια εποχή που η Ευρώπη, θορυβημένη και θυμωμένη, παρακολουθεί τον νέο νόμο που τιμωρεί όσους τολμάνε να καταλογίζουν ευθύνες στο «πολωνικό κράτος και έθνος» για εγκλήματα κατά των Εβραίων.

«Ακριβώς αυτό ήθελα να θίξω», απαντάει έντονα ο Βαρλικόφσκι. «Η εθνικιστική μας κυβέρνηση θέλει το παρελθόν της χώρας μας να είναι μόνο ηρωικό και κρύβει οτιδήποτε έχει σκιές. Υποτίθεται ότι με αυτόν τον νόμο ήθελε να δώσει τέλος σε μια σύγχυση που υπάρχει. Διότι πολλοί γράφουν για “Πολωνικά στρατόπεδα θανάτου” και όχι για “στρατόπεδα θανάτου στην Πολωνία”. Κατάφερε, όμως, να δημιουργήσει άλλο πρόβλημα, να φοβόμαστε, δηλαδή, να μιλήσουμε και για τα δικά μας εγκλήματα κατά των Εβραίων. Δείτε τους Γάλλους. Δεν διστάζουν να αναφέρονται σε επίσημα μνημεία τους στα “θύματα της ναζιστικής βαρβαρότητας και της βαρβαρότητας της κυβέρνησης του Βισί”. Εμείς, αντίθετα, όπως άλλωστε και η Ουγγαρία, προτιμάμε τα ψέματα γύρω από την ιστορία μας. Παριστάνουμε τους αψεγάδιαστους, καλλιεργούμε έναν μύθο για μια χώρα αθάνατη, εκλεκτή, που πάντα αγωνιζόταν για την ελευθερία και τη δικαιοσύνη. Πριν από δώδεκα χρόνια είχαμε ζητήσει επίσημα συγγνώμη από τους Εβραίους για τα εγκλήματά μας. Μετά την πτώση του κομμουνισμού ψάξαμε επί χρόνια να βρούμε την αλήθεια. Και ήρθαν τώρα αυτοί να κατασκευάσουν ένα κράτος καθαρό και δοξασμένο».

Είναι πασίγνωστο ότι ο Κριστόφ Βαρλικόφσκι θεωρεί τον εαυτό του Ευρωπαίο και ανησυχεί για το μέλλον της Ενωμένης Ευρώπης.

«Τι μένει σήμερα από την ιδέα της Ευρώπης; Ποια είναι σήμερα η Ευρώπη; Μόνο η Γερμανία και η Γαλλία αγωνίζονται ακόμα για το ευρωπαϊκό ιδεώδες. Και το λέω αυτό, εγώ, που ζω σε μια χώρα που θέλει να καταστρέψει κάθε ευρωπαϊκή αξία», λέει. «Η Πολωνία, όμως, σαράντα τόσα χρόνια κάτω από τη σοβιετική επιρροή, με εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους να έχουν χάσει τη ζωή τους επειδή διαφωνούσαν με το κομμουνιστικό καθεστώς, με ιντελιγκέντσια κατεστραμμένη, χωρίς ενημέρωση και εκπαίδευση, έπρεπε να ανακαλύψει από την αρχή τι σημαίνει δημοκρατία. Γιατί της ήταν άγνωστη. Επρεπε να αλλάξει εντελώς το κάδρο. Να βρει νέους πολιτικούς, με νέες αρχές, για να την οδηγήσουν προς την ελευθερία, την οικονομική επιτυχία και, τελικά, την Ευρώπη. Θέλουμε πολύ δρόμο ακόμα».

ΘΕΑΤΡΟ
Η Πίνα Μπάους στον κόσμο του Μάκβεθ
Πάνω από σαράντα χρόνια μετά την πρεμιέρα του και είκοσι εννέα μετά την τελευταία του παρουσίαση, το γερμανικό κοινό είχε τη μεγάλη ευκαιρία να ανακαλύψει ένα από τα πρώτα έργα της Πίνα Μπάους, εκείνο που ίσως...
Η Πίνα Μπάους στον κόσμο του Μάκβεθ
ΘΕΑΤΡΟ
Σεξ και πάθος για την Ντιράς
Από τη δεκαετία του '90 η Βρετανίδα σκηνοθέτις Κέιτι Μίτσελ κυριαρχεί στο ευρωπαϊκό θέατρο ανατρέποντας τις βασικές του πατροπαράδοτες συμβάσεις. Αυτές τις μέρες, που η θεατρική καρδιά της Ευρώπης χτυπάει στο...
Σεξ και πάθος για την Ντιράς
ΘΕΑΤΡΟ
Ανοδική «Πορεία» και του χρόνου «Γιούγκερμαν»
Ευγενής, γενναιόδωρος και τρυφερός προς τους συνεργάτες του, αλλά και με απόλυτο έλεγχο της χθεσινής αυστηρά σκηνοθετημένης τελετουργίας στο θέατρο «Πορεία», ο καλλιτεχνικός διευθυντής του θεάτρου, Δημήτρης...
Ανοδική «Πορεία» και του χρόνου «Γιούγκερμαν»
ΘΕΑΤΡΟ
Το θεατρικό κείμενο ξαναβρίσκει τη σημασία του
Καλλιτεχνική διευθύντρια του Φεστιβάλ «Αναλόγιο» η Σίσσυ Παπαθανασίου μας μιλά για τα μυστικά της φετινής διοργάνωσης. Μέχρι κι ένα... σενάριο του Καζαντζάκη θα δούμε σε μορφή περφόρμανς. Το φεστιβάλ, που...
Το θεατρικό κείμενο ξαναβρίσκει τη σημασία του
ΘΕΑΤΡΟ
Η Γκλέντα Τζάκσον παίζει Λιρ
Όταν μια Γκλέντα Τζάκσον θέλει Λιρ, ο Λιρ ανεβαίνει αμέσως και με συντελεστές πρώτης γραμμής. Tη σκηνοθεσία ανέλαβε η διεθνώς αναγνωρισμένη Ντέμπορα Γουόρνερ, που επί δύο συνεχόμενα καλοκαίρια (2007-08)...
Η Γκλέντα Τζάκσον παίζει Λιρ
ΘΕΑΤΡΟ
Πάντα υπάρχει φως κρυμμένο στο σκοτάδι
Ο Πίτερ Μπρουκ μιλάει για ινδική φιλοσοφία, για ειρήνη, για προσωπική ευθύνη, για θετικές πράξεις. «Αν γράψετε έστω και μια λέξη στην εφημερίδα σας που να φέρνει μέσα της το μίσος και την καταστροφή, έχετε...
Πάντα υπάρχει φως κρυμμένο στο σκοτάδι

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας