• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    24°C 22.8°C / 26.4°C
    3 BF
    54%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.2°C / 25.5°C
    3 BF
    56%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    24°C 24.4°C / 26.0°C
    2 BF
    66%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 17.7°C / 17.9°C
    0 BF
    75%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    3 BF
    60%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    24°C 21.8°C / 25.0°C
    2 BF
    67%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    21°C 20.1°C / 21.4°C
    2 BF
    43%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    26°C 26.3°C / 26.3°C
    2 BF
    59%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.0°C / 23.8°C
    2 BF
    64%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    26°C 22.3°C / 25.9°C
    2 BF
    36%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.4°C / 25.8°C
    3 BF
    64%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 22.3°C / 24.7°C
    3 BF
    65%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    24°C 23.9°C / 23.9°C
    2 BF
    57%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    27°C 26.2°C / 26.9°C
    3 BF
    39%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    28°C 24.5°C / 29.4°C
    2 BF
    36%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.8°C / 23.8°C
    3 BF
    53%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    26°C 23.8°C / 26.6°C
    3 BF
    29%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.3°C / 22.1°C
    3 BF
    78%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    23°C 22.5°C / 24.7°C
    3 BF
    72%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    21°C 21.3°C / 21.3°C
    1 BF
    63%

Δημήτρης Φουρλής, Ιωσήφ Ιωσηφίδης

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η υπαρξιακή αυτοθυσία του θυσιαστή

  • A-
  • A+

Ενα μικρό μόνο δείγμα διασώθηκε πιθανόν από την πλημμυρίδα αναγέννησης και θεάτρου που έφτασαν κάποτε στις ακτές της Κρήτης μέσω Βενετίας -μα, ας μην παραπονιόμαστε γι’ αυτό. Εχουμε στα χέρια μας τουλάχιστον ένα αντιπροσωπευτικό έργο από καθεμία από τις κύριες δραματικές κατηγορίες του 16ου αιώνα -καθαρές και μεικτές-, όπως εμφανίστηκαν και απλώθηκαν στη διάρκεια των τριών προηγούμενων αιώνων.

Ωστε είμαστε σε θέση σήμερα να ερευνούμε επισήμως την ιστορική σχέση της Κρήτης με τα κέντρα του ουμανισμού που την καθόρισαν πριν από την οθωμανική κατάκτηση, αλλά κι ανεπισήμως ακόμα, στα πηγαδάκια των συνεδρίων, να ανταλλάσσουμε το ανιστόρητο παράπονό μας. Πως αν τα έργα αυτά, και με τα πιο αντικειμενικά κριτήρια, φαίνεται με τη μια και από την αρχή κιόλας να ξεπέρασαν σε γλωσσική ρώμη, δραματικό βάρος και βάθος τα πρότυπά τους, στ' αλήθεια πόσα να έχασε η φυλή μας στην αναγκαστική παύση των αιώνων που ακολούθησαν…

Ας είναι. Η «Θυσία του Αβραάμ» ακολουθεί κι αυτή ασφαλώς το πάτημα του θρησκευτικού δράματος στα νεότερα ευρωπαϊκά δεδομένα -με κατευθείαν μάλιστα καταγωγή από τον Μεσαίωνα-, ωστόσο και εδώ απορία προκαλεί όχι τόσο η επιλογή του θέματος ή η διαπραγμάτευσή του όσο μια εσωτερική δύναμη που υπάρχει στο έργο και έρχεται από βαθιά, ανεβαίνει από τη ρίζα, διακλαδώνεται στη γλώσσα και φτάνει στον ανθό, κουβαλώντας τον χυμό ενός έθνους εκφραστικά ώριμου, με αυτοπεποίθηση και κύρος, ικανού να αναγνωρίσει τον εαυτό του σε σχήματα και ρυθμούς μιας γλωσσικής ωριμότητας χωρίς σύγκριση.

Κι όμως, η «Θυσία» ανεβαίνει σπάνια στο θέατρό μας -κυρίως γιατί, όπως υποψιάζομαι, τα διάφορα σκηνικά ζητήματα και το ειδικό της βάρος, το θέμα της και η κάποια φιλολογική σκουριά δυσκολεύουν την τακτική εμφάνισή της στο ρεπερτόριο των θιάσων μας. Είναι ευτύχημα ότι την επιχειρεί τώρα ο Δαμιανός Κωνσταντινίδης, με την ευαισθησία καλλιτέχνη και τη ματιά ερευνητή, και μάλιστα από πρωτότυπη θέση προσέγγισης: Καθώς φαίνεται, πίσω από το κείμενο ο σκηνοθέτης θέλει να συλλάβει και να αποδώσει τον θεολογικό πυρήνα του. Να δει δηλαδή τη «Θυσία» σαν κάτι περισσότερο από θαυμαστό πετράδι της νεοελληνικής βιβλιοθήκης, σαν ένα αληθινά δραματικό κείμενο.

Γεγονός που απαιτεί, εκτός από διάφορα σκηνικά εφευρήματα, ακόμη την έρευνα του στοιχείου εκείνου που από τον πυρήνα φλογίζει τον παλιό αλλά και τωρινό θεατή του. Με αυτόν τον τρόπο η «Θυσία» δίνει στον «Σταθμό» τη βάση για μια γενικότερη συζήτηση γύρω από την πίστη και τη δύναμή της, συζήτηση στην οποία συμμετέχει ενεργά εκτός του έμμετρου δράματος (έχουμε καλούς λόγους να ταυτίζουμε τον ποιητή του με τον συγγραφέα του «Ερωτόκριτου», τον Βιτσέντζο Κορνάρο) και ο πιο απαιτητικός ίσως εισηγητής της τρομακτικής παρουσίας του Θεού: ο φιλόσοφος του υπαρξισμού, Δανός συγγραφέας Σέρεν Κίρκεγκορ.

Το αντίθετο του θαύματος

Από τη σκοπιά του τελευταίου ο Αβραάμ της Βίβλου δικαιολογημένα μοιάζει με τον απόλυτο ήρωα της πίστης, με ιππότη ταμένο σ' αυτήν, σαν άλλος Αίαντας μεταφερμένος στα συμφραζόμενα της Παλαιάς Διαθήκης. Σε αυτόν τον Αβραάμ θα συμβεί λοιπόν το εξής γνωστό και απίθανο: ο Θεός θα θελήσει να δοκιμάσει την πίστη του ζητώντας του να θυσιάσει το ίδιο του το παιδί στο όνομά Του.

Του αναθέτει επομένως την απόλυτη άρνηση της ανθρώπινης φύσης στο όνομα μιας βεβαιότητας. Αν ο Αβραάμ ήταν «λογικός» με τα ανθρώπινα μέτρα, είχε κάθε λόγο να αμφιβάλλει γι’ αυτήν. Πριν από όλα για τα ίδια τα αυτιά του, με τα οποία άκουσε τα λόγια του Αγγέλου. Επειτα για τον Αγγελο και τον ρόλο του... Και από κάποια στιγμή και μετά για τον ίδιο τον Θεό, που επιβάλλει μια τέτοια φρίκη.

Ποιος δεν θα συμφωνούσε με τον Χιουμ πως υπάρχουν πάντα καλά επιχειρήματα για να αμφισβητήσουμε ένα θαύμα -πόσο μάλλον όταν η εντολή τη φορά αυτή δεν σημαίνει παρά το αντίθετο του θαύματος: παραδοξότητα θανάτου και τρόμου, θεϊκή ιδιοτροπία και γινάτι. Σημαίνει μεταξύ άλλων την οπισθοχώρηση της σχέσης με τον Θεό, μέσω της θυσίας ενός ανθρώπου στη θέση του σφάγιου, αλλά εντέλει και την υπαρξιακή αυτοθυσία του θυσιαστή (εφόσον ο Αβραάμ θυσιάζει και την ταυτότητα του πατρός με αυτήν).

Οχι, όμως, ο Αβραάμ -αυτός δεν απορεί. Προχωρά ακάθεκτος προς την επιτέλεση της πίστης χωρίς δισταγμό ή έστω με εκείνον τον ελάχιστο, που φανερώνει πιο πολύ δύναμη παρά απορία. Κι ας έχει η ιστορία μας καλό τέλος, με τον Αγγελο να ακυρώνει τελευταία στιγμή την πράξη του Αβραάμ…

Στα μάτια όλων το μαχαίρι έχει ήδη πέσει και η θυσία ετέλεψε. Ο Αβραάμ είναι πια για τον καθένα «εκείνος που έφτασε εκεί». Κι ο Θεός; Αν ο Θεός, όπως λέει ο Αγγελος, «γνώρισε» με την πράξη τον δούλο Του, μοιάζει με θεό που περιμένει να δει σαν άλλος θεατής το πού μπορεί να φτάσει ο ήρωάς Του... Προτιμάμε ίσως στη θέση του έναν άλλον, που ξέρει από πριν τον δούλο Του και το ότι αυτός θα μεταφέρει σε όλους μας το παράδειγμα και το πρότυπο της απόλυτης αφοσίωσης. Ναι, αλλά τότε το όλον δεν μοιάζει παρά με παράσταση, με μπόλικο αν και κάπως φτηνό σασπένς…

Με αυτά τα ερωτήματα παρουσιάζεται η «Θυσία» στο Θέατρο Σταθμός. Είναι μια καλοφτιαγμένη πρόταση που ζητάει να ξεφύγει από το στενό φιλολογικό πλαίσιο και να αποτελέσει μοχλό συζήτησης για το τι σημαίνει πίστη και απόλυτη παράδοση στον Θεό. Και σαν τέτοια αποδίδεται.

Ο Αβραάμ του Ιωσήφ Ιωσηφίδη -αυτός που τέλος πάντων έχει φορτωθεί με την «πράξη»- μοιάζει ο πλέον ήρεμος ανάμεσα στους άλλους, απέναντι στη συγκινητική Σάρα της Δέσποινας Σαραφείδου και τα απορούντα δεύτερα πρόσωπα της Στεργιάννας Τζέγκα και Τάσου Τσούκαλη-Δημητριάδη. Είναι ελευθερωμένος, περισσότερο ακόμα και από την επιβλητική παρουσία του Αγγέλου από τον Μιχαήλ Αφολαγιάν.

Οι ερωτήσεις του κειμένου άλλωστε τους άλλους αφορούν. Ο Αβραάμ καταφάσκει. Προχωρά ή μάλλον ανηφορίζει παραμένοντας στην ουσία αμετακίνητος. Στο τέλος σαν να παρασύρει και το δύστυχο σφάγιό του, τον γιο του, Ισαάκ, του Δημήτρη Φουρλή, στη δίνη της λίθινης και συν θεώ ακινησίας του.

Οπως είπαμε, η παράσταση με το δραματουργικά ανοιχτό «τέλος» της αφήνει περιθώριο για «συζήτηση» - για τις σημειώσεις του Κίρκεγκορ και το «θαύμα του Αβραάμ», του ανθρώπου που έδρασε στο όνομα και κατ' εντολή του Θεού. Με τα λειτουργικά σκηνικά του Αντώνη Δαγκλίδη (υπενθύμιση στη βυζαντινή εικονολογία) και τον μουσικό υπομνηματισμό του Κωστή Βοζίκη, με τις λύσεις κυρίως του ίδιου του σκηνοθέτη, αυτή η «Θυσία» θέλει να φτάσει βαθύτερα από τη γλώσσα και το είδος της, στη ρίζα που γέννησε πιθανόν κάποτε και τα δύο.

  

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΘΕΑΤΡΟ
Η θολή μοναξιά μιας αντροπαρέας
Μια μαύρη κωμωδία ρεαλισμού του Ιρλανδού Κόνορ Μακφέρσον και με τη σκηνοθετική ματιά της Ελένης Σκότη από την «Ομάδα Νάμα» γίνεται έργο δυστυχώς αφοπλισμένο και ακίνδυνο, πέφτοντας στην παγίδα της ηθογραφίας.
Η θολή μοναξιά μιας αντροπαρέας
ΘΕΑΤΡΟ
Αγρια ποίηση χωρίς «χάρτινο φεγγαράκι»
Ο Μιχαήλ Μαρμαρινός ανατρέπει όλα όσα ξέραμε για το θρυλικό έργο του Τενεσί Ουίλιαμς. Ενας Κοβάλσκι (Χάρης Φραγκούλης) χωρίς το φανελάκι του Μπράντο, μια Μπλανς (Μαρία Ναυπλιώτου) χωρίς την «καλοσύνη των...
Αγρια ποίηση χωρίς «χάρτινο φεγγαράκι»
ΘΕΑΤΡΟ
Συνένοχοι σε οικονομικό έγκλημα
Στην πρώτη του σκηνοθεσία στο θέατρο ο Οδυσσέας Παπα­σπηλιόπουλος προσάρμοσε στη σκηνή την περσινή ταινία του Ισπανού Jose Cabeza, εγκλωβίζοντας τον θεατή στον πνιγηρό μικρόκοσμο μιας επιτυχημένης εταιρείας...
Συνένοχοι σε οικονομικό έγκλημα
ΘΕΑΤΡΟ
Η αίσθηση χρέους και το χρέος στον εαυτό μας
Από τις πιο φωτεινές επιτυχίες της σεζόν, το αριστουργηματικό έργο του Αρθουρ Μίλερ με τη σκηνοθετική ματιά της Ιωάννας Μιχαλακοπούλου μας φέρνει μπροστά στη σύγκρουση δύο αδελφών, όταν συναντιούνται έπειτα...
Η αίσθηση χρέους και το χρέος στον εαυτό μας
ΘΕΑΤΡΟ
Η υπονόμευση του ρεαλισμού
Το έργο του Δημήτρη Δημητριάδη με την πολύ καλή σκηνοθεσία του Δημήτρη Τάρλοου και τις αξιοπρόσεκτες ερμηνείες των ηθοποιών, οδηγεί τους θεατές σε έναν οδυνηρό απολογισμό για τη σημασία του ανθρώπου και το...
Η υπονόμευση του ρεαλισμού
ΘΕΑΤΡΟ
Ενα θέατρο πρότυπο στην επαρχία
Μια εύρυθμη και συντονισμένη ομάδα συνόλου, από την οποία γεννιούνται ρόλοι και σχέσεις. Το επιβεβαίωσε η νέα παράσταση που σκηνοθετεί ο Μιχάλης Βιρβιδάκης, «4 λεπτά και 12 δευτερόλεπτα», του Αγγλου συγγραφέα...
Ενα θέατρο πρότυπο στην επαρχία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας