• Αθήνα
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 16.7°C / 18.9°C
    1 BF
    62%
  • Θεσσαλονίκη
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 17.2°C / 18.9°C
    1 BF
    57%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    14°C 10.6°C / 16.1°C
    1 BF
    94%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 8.9°C / 11.0°C
    0 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 13.9°C
    0 BF
    77%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.1°C / 18.3°C
    1 BF
    62%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 14.0°C / 14.0°C
    2 BF
    54%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    15°C 14.0°C / 16.1°C
    1 BF
    94%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 15.0°C / 18.9°C
    2 BF
    77%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    1 BF
    82%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 17.0°C / 18.9°C
    2 BF
    72%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 19.4°C / 19.4°C
    2 BF
    51%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 17.7°C / 17.7°C
    2 BF
    75%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 12.0°C / 16.7°C
    1 BF
    87%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 15.6°C / 20.0°C
    0 BF
    49%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 20.0°C
    3 BF
    68%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.2°C / 15.0°C
    2 BF
    82%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 12.2°C / 16.7°C
    1 BF
    75%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.7°C / 18.3°C
    0 BF
    86%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 14.0°C / 14.0°C
    2 BF
    54%
Eυλογία και δέος στις ανατρεπτικές «Βάκχες»

Καριοφυλλιά Καραμπέτη, Γιώργος Γάλλος

Nick Knight for Onassis Cultural Centre Athens

Eυλογία και δέος στις ανατρεπτικές «Βάκχες»

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Μετά τους φοβερούς καλοκαιρινούς «Πέρσες», ποιος δεν περίμενε τις νέες «Βάκχες» του Αρη Μπινιάρη; Ολοι το ίδιο σκεφτήκαμε: Αν σε εκείνη την παράσταση του ΘΟΚ ο Μπινιάρης πέτυχε με τον τρόπο του να ανανεώσει τον κορμό του αρχαίου δράματος και να προκαλέσει στην Επίδαυρο πλατιά συγκίνηση, φανταστείτε τι μπορεί να πετύχει στο κατ’ εξοχήν έργο της νιτσεϊκής ανατροπής, με μια επιλεγμένη από τον ίδιο ομάδα, όπως αυτή της Στέγης;…

Από εδώ λοιπόν ξεκινάει η πρώτη μας έκπληξη. Ο Μπινιάρης ανοίγεται στις «Βάκχες», αλλά κρατώντας το έργο σαν γνώμονα και πυξίδα μοναχά, σαν χάρτη θησαυρού. Αυτό που τον ενδιαφέρει είναι το πού ο χάρτης οδηγεί. Και στη σκηνή της Στέγης, αντί για έξαλλες Βάκχες παρουσιάζει ένα στοχαστικό λειτουργικό δράμα, έναν «κύκλιο χορό», κάποιον διθύραμβο με την απαραίτητη μουσική συνοδεία, που δεν είναι άλλη από την τυπική για τον σκηνοθέτη έκρηξη της ροκ μπάντας (Βίκτορας Κουλουμπής στο μπάσo και Πάνος Σαρδέλης στα τύμπανα).

Πρόκειται για αδιαμφισβήτητη καλλιτεχνική επιτυχία, που ξεσήκωσε πλήθος χειροκροτημάτων. Αλλά ας μη σταθούμε μόνον εδώ. Η απόπειρα του Μπινιάρη προχωρά παραπέρα. Είναι μια εξαιρετικά βαθυστόχαστη προσέγγιση στο υπόβαθρο της τραγωδίας, που χρειάζεται (και θα απαιτήσει στο μέλλον) ιδιαίτερη ανάλυση.

Οι «Βάκχες» του Μπινιάρη είναι μια επιστροφή του έργου του Ευριπίδη σε ένα προ-τραγικό περιβάλλον, σε ένα ανθρωπολογικό τελετουργικό. Και όπως συμβαίνει σε κάθε τέτοια τελετή, έχει για αρχή της έναν θίασο. Ακολουθεί κάποιο τυπικό, τη λειτουργία. Και εκπληρώνει στο τέλος έναν στόχο, το Μυστήριο. Θα αναλύσω στη συνέχεια χωριστά τα τρία αυτά στοιχεία της παράστασης.

Ο θίασος, πρώτα: Αννα Καλαϊτζίδου, Αμάλια Μπένετ, Αρης Μπινιάρης, Ονησίφορος Ονησιφόρου, Εύη Σαουλίδου, Κωνσταντίνος Σεβδαλής και Χάρης Χαραλάμπους σε απόλυτη Χορική σύμπλευση μεταξύ τους, που ξεκινάει από τη μέσα πίστη του καθενός και φτάνει στην εξωτερική, οργανική ένωσή του με το σύνολο. Μέλη του θιάσου είναι «μύστες», καθώς αναλαμβάνουν να αναπαραστήσουν το θείο δράμα του Διόνυσου και το ανθρώπινο του Πενθέα, ενός θεού που δοξάστηκε και ενός βασιλιά που θυσιάστηκε για χάρη του.

Βρισκόμαστε σε θέατρο, άλλωστε, κι ο αρχιτελεστής –ένας συγκλονιστικός Χρήστος Λούλης– καλείται να αναπαραστήσει τον ίδιο τον Θεό, τον Διόνυσο. Απέναντί του βρίσκεται ο άνθρωπος που «διαρκώς πενθεί», ο Πενθέας, δοσμένος με τη ρευστή αποφασιστικότητα του Γιώργου Γάλλου. Κι ενώπιόν του θα βρεθεί η Αγαύη της Καριοφυλλιάς Καραμπέτη. Αρκεί η δική της κραυγή στο τέλος για να κλείσει την παράσταση σε άρση – έχουμε φτάσει στο ενδιάμεσο μεταξύ απόγνωσης και θριάμβου…

Σε αυτόν τον «ναό» ο κύκλος της «ασυλίας των τελεστών» κρεμιέται από ψηλά, θυμίζοντας πως εντός θεάτρου ο άνθρωπος μπορεί (και επιτρέπεται) να χάσει ακόμη και την ταυτότητά του, χωρίς να θεωρηθεί ένοχος ή τρελός. Εδώ οι μύστες φορούν τα καλά τους ρούχα (του Πάρι Μέξη) και λάμπουν στη σκηνή σαν άγραφες σελίδες. Πάνω τους θα αφήσει αργότερα ο θεός το χνάρι του. Το αίμα της θυσίας θα τους εξαγνίσει, αργότερα, λερώνοντάς τους.

Ηρθαν για να γιορτάσουν μαζί μας με χαρμολύπη – το τελεστικό μέρος της παράστασής τους είναι μια σταδιακή διαδικασία ύπνωσης και αυτο-διάλυσης, λικνισμάτων, όρχησης και ρυθμικού συντονισμού: η κινησιολογία της Αμάλια Μπένετ έχει τον χαρακτήρα επίκλησης. Τα μέλη του θιάσου ζητούν να αδειάσουν από κάθε άλλη ανθρώπινη ιδιότητα, κι έτσι, έρημα, να κατοικηθούν (να ευλογηθούν) από τον θεό. Με άλλα λόγια, σε αυτή την τελετή ο θεός εξανθρωπίζεται επί σκηνής, καθώς τα σώματα του θιάσου του αποθεώνονται.

Ετσι κάπως προχωρούν οι «Βάκχες» του Μπινιάρη. Σαν απόπειρα προσέγγισης του «πρώτου θεάτρου» και του περίφημου «άδειου χώρου» του, εντός των οποίων οι «μύστες» μπορούν να μιλήσουν με τη φωνή των νεκρών και των ηρώων, του βασιλιά και του θεού μας.

Εχουμε τον θίασο και το τυπικό επί σκηνής, κι ωστόσο χωρίς έναν στόχο η τελετή θα μπορούσε να γίνει απλώς θέατρο ή αξιοθέατο. Αυτό που θα μας οδηγήσει τώρα είναι η απομάκρυνση της διασκευής από το πρωτότυπο. Από την απόδοση των Μπινιάρη και Καπράλου, λόγου χάρη, παραλείπεται η περίφημη σκηνή της παρενδυσίας του Πενθέα. Αυτή τη φορά, ο βασιλιάς φορά την προβιά και τα κέρατα ενός τράγου, «μεταμφιέζεται» δηλαδή σε ό,τι ζωώδες ο ίδιος αποστρέφεται. Κι έτσι ντυμένος τον φόβο του, σαν τράγος, ακολουθεί τον Διόνυσο στον Κιθαιρώνα, ψηλά σε ένα δέντρο, όπου τον περιμένει η θυσία του.

Κι έπειτα, μιαν άλλη διαφορά: Οταν το σώμα του βασιλιά επιστρέφει κατασπαραγμένο από τις Μαινάδες, αυτό που βλέπουμε στην πραγματικότητα να στέφει τον θύρσο της μητέρας του δεν είναι πια το κεφάλι του δύσμοιρου βασιλιά (όπως στο πρωτότυπο), αλλά το κεφάλι του τράγου.

Μα, μισό λεπτό. Η Αγαύη ακόμη μέσα στην παραζάλη της βλέπει το κεφάλι του γιου της σαν κεφάλι λιονταριού… Αναρωτιέμαι: Μήπως η θυσία του Πενθέα δεν έγινε λοιπόν ποτέ αληθινά;… Μήπως στη θέση του θυσιάστηκε ένας τράγος; Και τι παράξενη σύμπτωση: σε κάποιο προηγούμενο έργο του, θυμάμαι, ο Ευριπίδης είχε επίσης εξιστορήσει μια ανάλογη υποκατάσταση ανθρωποθυσίας, στην Αυλίδα, από το σύμβολο μιας θεάς, ένα ιερό ελάφι…

Ή μήπως μυστηριακά συνέβησαν και τα δύο, η θυσία του τράγου και η θυσία του ανθρώπου στη θέση του; Στο μαγικό αντιδραστήριο της σκηνής αυτό που θυσιάζεται δεν είναι ο άνθρωπος αλλά το ζώο, και διά μέσω αυτού συμβολικά ο ίδιος ο Διόνυσος – άλλωστε ο Πενθέας διαμελίζεται και ανασυντίθεται καθ’ ομοίωση εκείνου.

Φτάσαμε έτσι, επιτέλους, στο κέντρο. Βρισκόμαστε στο θαύμα της ένωσης του ανθρώπου με τον θεό, και στον συμβολισμό της ανθρωποθυσίας με τη θυσία ενός τράγου. Το αίμα του ζώου σημαίνει τη μυστηριακή ένωση του ανθρώπου που θυσιάζεται προς δόξα του θεού, και του ζώου που θυσιάζεται για τη σωτηρία του ανθρώπου.

Ξέρω πού πάει το μυαλό σας και σε ποιες αντιστοιχίες, μέρες που έρχονται... Αλλά έχουμε, ακόμη νομίζω, δρόμο μπροστά μας για να φτάσουμε στο σημείο του Θείου Δράματος και του χριστιανικού Πάσχα. Εδώ βρισκόμαστε στην αρχή, όταν ο θεός είναι ακόμα εκδικητικός, κι ο άνθρωπος απέναντί του στέκεται είτε ασεβής είτε περιδεής… Ο Διόνυσος επιβάλλει τον σεβασμό μας στο απόκρυφο στοιχείο της ζωτικότητας. Επιβάλλει, όμως, και τη ρευστή εικόνα ενός κόσμου όπου όλα τα μέρη ενώνονται και υποκαθιστούν το ένα το άλλο. Ωστε στο τέλος να μην ξέρουμε αν πρέπει να χαρούμε ή να θρηνήσουμε.

Προς το παρόν, κι εμείς στεκόμαστε σε ένα μεταίχμιο κάτω από τη Στέγη. Σε μια αλληγορία για τον θεό του θεάτρου και της ζωώδους ορμής, τον θεό που μπορεί να θέσει έναν τράγο στη θέση του ανθρώπου – κι ίσως θυσιάσει εκείνον. Με αυτήν την ευλογία κι αυτό το δέος αποχωρούμε από τις «Βάκχες» του Αρη Μπινιάρη και του θιάσου του.

  

ΘΕΑΤΡΟ
Ενα «μαγικό παραμύθι» για θεατές κάθε εποχής
Το έργο της Ξένιας Καλογεροπούλου, από τα σημαντικότερα της θεατρικής λογοτεχνίας μας, με την έξοχη ματιά του Θωμά Μοσχόπουλου και της Σοφίας Πάσχου, είναι μια σχεδόν επική, «στοχαστική» παράσταση, όπου τα...
Ενα «μαγικό παραμύθι» για θεατές κάθε εποχής
ΘΕΑΤΡΟ
Διαρρηγνύοντας το κέλυφος του «αμερικανικού ονείρου»
Ο Γιώργος Παπαγεωργίου στήνει μια παράσταση προσθέτοντας νότες φιλμικού εξπρεσιονισμού στο εμβληματικό έργο του Τενεσί Ουίλιαμς που με «ωμό ρεαλισμό» μετέφρασε ο Αντώνης Γαλαίος. Με μια ενδιαφέρουσα υφολογική...
Διαρρηγνύοντας το κέλυφος του «αμερικανικού ονείρου»
ΘΕΑΤΡΟ
«Τρεις αδελφές» μεστές
Από τις πιο επιδραστικές φωνές του θεάτρου μας, ο Δημήτρης Καραντζάς στην τελευταία του κατάθεση πάνω στο κλασικό έργο του Αντον Τσέχοφ τοποθέτησε τολμηρά στη θέση τριών εικοσάχρονων αδελφών τρεις κορυφαίες...
«Τρεις αδελφές» μεστές
ΘΕΑΤΡΟ
Το γαλλικό μελόδραμα στα καλύτερά του
Ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος με ένα επιτελείο δεξιοτεχνών ηθοποιών παρουσιάζει τον κόσμο του Φλοριάν Ζελέρ, με το κοινό της πλατείας να ζει μια βραδιά ψυχικής φόρτισης, προσήλωσης και ταύτισης τέτοιας ισχύος ώστε...
Το γαλλικό μελόδραμα στα καλύτερά του
ΘΕΑΤΡΟ
Ο καλύτερος Τσέχοφ των τελευταίων χρόνων
Με μια ομάδα δεμένη που αποδίδει τα μέγιστα, η Μαρία Μαγκανάρη έστησε μια εξαιρετική παράσταση, ζητώντας από τους θεατές να δουν πίσω από τους ρόλους ανθρώπους και πίσω από τους κανόνες όρους ζωής.
Ο καλύτερος Τσέχοφ των τελευταίων χρόνων
ΘΕΑΤΡΟ
Το γέλιο ενός παλιάτσου, η κραυγή ενός βασιλιά
Το αριστουργηματικό μυθιστόρημα του Φραντς Κάφκα μεταφέρεται στη σκηνή σε σκηνοθεσία του Ορέστη Τάτση, βάζοντας τους θεατές στο κέντρο της καφκικής κοσμολογίας και αγγίζοντας το «θέατρο του παραλόγου».
Το γέλιο ενός παλιάτσου, η κραυγή ενός βασιλιά

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας