Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μια «Βοσκοπούλα» αγάπησα...

Γιώργος Παπανδρέου, Πηνελόπη Τσιλίκα

Μια «Βοσκοπούλα» αγάπησα...

  • A-
  • A+

Είναι μία από τις εξέχουσες παραστάσεις «τσέπης» της φετινής χρονιάς, μια από εκείνες τις νεανικές προτάσεις που κάθε χρόνο σαγηνεύουν είτε με την ανεπιτήδευτη φρεσκάδα τους είτε με την απρόσμενη ευγένειά τους. Η γρια-βοσκοπούλα (εκδ. 1627) ενός (μάλλον) ανώνυμου συγγραφέα από τη Δυτική Κρήτη προκαλεί ακόμη τα δικά της ζητήματα στα φιλολογικά αλώνια.

Οταν όμως ακούγεται όπως εδώ, ζωντανά από τη σκηνή του Θεάτρου του Νέου Κόσμου, όλα υποχωρούν μπροστά σε κάτι ουσιαστικό: στο ότι φέρνει ακόμα μαζί της τη διαχρονική ταυτότητα ενός λαϊκού αποκτήματος που ξεκινά από τη ρίζα της ελληνικής αίσθησης των πραγμάτων, διαδίδεται σαν τραγούδι, ακουμπά στα χείλη όσων αποκτούν γλωσσική, ρυθμική και εθνική συνείδηση στα χρόνια και συνενώνει εδώ και πέντε αιώνες τη συγκίνηση και την ευαισθησία σε κάθε τι «ελληνικό».

Με δυο λόγια, η «Βοσκοπούλα» βρίσκεται στα θεμέλια εκείνου του βιώματος που ονομάσαμε κάποτε σαν «ιθαγένεια». Ασχετα με το αν αδικήθηκε ή όχι από τους ερευνητές στην αξιολόγησή της, ανεξάρτητα από το αν εκτιμήθηκε σωστά η πρωτοτυπία της και η αναγεννησιακή καταγωγή της, το δυνατό της σημείο παραμένει στο ότι κουβαλά στα σωθικά κάτι σήμαντρα ικανά να ηχούν στο αυθεντικά «δικό μας». Ακόμα.

Τη «Βοσκοπούλα» την είχαμε δει και πριν από περίπου δέκα χρόνια στον εξώστη του «Αμόρε», από τους «Κανιγκούντα» και τον Γιάννη Λεοντάρη – θυμάμαι πως κι εκείνη η πρόταση είχε εφόδια ικανά να προκαλέσουν στο κοινό αίσθηση και συγκίνηση.

Ωστόσο, η φετινή απόπειρα στον Νέο Κόσμο δύο μόνο ηθοποιών επί σκηνής να ενσωματώσουν το αφηγηματικό μοτίβο του ποιήματος, με την κρητική δημώδη γλώσσα του, την ενδεκασύλλαβη –δηλαδή όχι δεκαπεντασύλλαβη– ιδιότροπη ανάσα του, τον κοφτό στίχο και τη σφικτή ομοιοκαταληξία του, αποκτά μεγαλύτερες διαστάσεις.

Από την άποψη της σκηνικής απόδοσης θυμίζει κάπως το «Ρωμαίος και Ιουλιέτα για 2» της ομάδας ΙΔΕΑ, που είδαμε μερικά χρόνια πριν. Οπως κι εκεί, το βάρος πέφτει πάλι στο σωματικό θέατρο, στην ενέργεια, στη «μεταμόρφωση». Από την άλλη, η τωρινή πρόταση των «Elephas tiliensis» φέρνει στον νου την «Γκόλφω» του Νίκου Καραθάνου.

Οι ομοιότητες μεταξύ εκείνης και της τωρινής κλίμακας δεν βρίσκονται στον κοινό τόπο του ειδυλλίου ή στην τελική δυστοπία ματαίωσης κάθε ερωτικής ευωχίας. Αλλά στον εσωτερικό αγώνα της παράστασης να αποδείξει ότι ένα παλιό, μακρινό και ώς ένα βαθμό απλοϊκό στιχούργημα, όπως αυτό, μπορεί να συγκινήσει και να αιφνιδιάσει.

Στη σκηνή, λοιπόν, του Νέου Κόσμου εμφανίζονται δύο ηθοποιοί, στην άκρη της σκηνούλας του Δώματος, δίπλα στο λαούτο ενός τροβαδούρου που καθ’ όλη την παράσταση θα σημαίνει το μουσικό υπόστρωμα του ειδυλλίου. Μυστηριωδώς ο μονόλογος στην παράσταση αποκτά βιωματική δράση και αποκτά αιτία για την απαγγελία του.

Πώς συμβαίνει αυτό; Πιστεύω επειδή στη «Βοσκοπούλα» δεν κρύβεται εξαρχής το «παρόν», αλλά μια παλιά ιστορία, ο συντελεσμένος χρόνος, η απουσία της χαμένης αγάπης που τραγουδιέται από το τέλος προς την αρχή σαν μοιρολόγι. Ακόμα κι όταν στην αρχή το ειδύλλιο ξεκινά με τη νοστιμιά της νιότης, αυτό που ενδιαφέρει είναι η θλιβερή του κατάληξη, καθώς η ουσία σε αυτήν την περίπτωση βρίσκεται στο να τραγουδιέται το ίδιο τραγούδι ξανά και ξανά, από στόμα σε στόμα, ώστε να το ξανακούμε από την αρχή, όταν πια γνωρίζουμε το τέλος.

Οπως είπαμε, ο ένας βασικός άξονας της παράστασης έχει να κάνει με το σωματικό θέατρο – σε αυτή την περίπτωση φόρμα και περιεχόμενο πάνε μαζί. Η Βοσκοπούλα είναι ένας αναγεννησιακός ύμνος στον έρωτα, και μάλιστα στον χωρίς περιστροφές σαρκικό έρωτα, με τη μορφή νέων που ζουν στην άπλετη αρκαδική φύση, ξεδιπλώνοντας τη νιότη τους σαν φύλλα εντός της άνοιξης.

Η κοινή σκηνοθετική γραμμή του Δημήτρη Αγαρτζίδη και της Δέσποινας Αναστάσογλου παρουσιάζει λοιπόν αυτό: την έκρηξη του σώματος, το ανοικονόμητο της ερωτικής έκφρασης, το μπαρόκ της υπερβολής με τις λιγοθυμιές και τα τραμπαλίσματα, τις ανισορροπίες και τις άγαρμπες, κάποτε κωμικές, τοποθετήσεις. Σε όλα υπάρχει η αίσθηση του ιλίγγου και του ρίσκου, η ζάλη με απρόσμενη χαρά. Κι είναι η χαρά του ειδυλλίου η χαρά και το κράτημα ενός παιδιού ακόμη, που παίζει με νέα παιχνίδια.

Ετσι, η πανώρια και ελευθέρια βοσκοπούλα της Πηνελόπης Τσιλίκα και ο γεμάτος ορμή βοσκός του Γιώργου Παπανδρέου σμίγουν ερωτικά και ψυχικά, σαν οι μόνοι άνθρωποι επί Γης ή σαν να μην υπάρχει έξω κόσμος. Αλλά ο κόσμος υπάρχει. Και όταν ο βοσκός απομακρύνεται για λίγο, μια αδιαθεσία τον κρατάει μακριά, ώσπου η βοσκοπούλα του απελπισμένη και αποκαρδιωμένη αρρωσταίνει και τελικά πεθαίνει μακριά του.

Πολύ όμορφα στην παράσταση η ιστορία μας περνάει από τον βοσκό στον πατέρα, που αυτός στο τέλος αφηγείται τις τελευταίες μέρες της κόρης του. Και τα πάντα σιγά σιγά –όπως συμβαίνει στις αυθεντικές τραγωδίες– μεταβαίνουν προς τον θρήνο και εκτονώνονται στο ισοκράτημα του Παντελή Νικηφόρου.

Αυτός είναι ο ένας άξονας της παράστασης. Ο άλλος είναι εκείνος που δίνει στο νεανικό θέατρό μας τη δύναμή του. Είναι η επιλογή των ανθρώπων του να σταθούν απέναντι στα παλιά διατηρώντας τη φυσικότητά τους και την ανεπιτήδευτη αθωότητά τους, ακόμα και την προσωπική τους απορία. Δεν «ανεβάζουν» μόνο τη «Βοσκοπούλα»: την ανακαλύπτουν επί σκηνής, ξανά και ξανά κάθε βράδυ.

Αυτό σημαίνει ότι τη μεταφέρουν στη δική τους διάσταση και το δικό τους Δώμα, κι εκεί μπορούν να μπαινοβγαίνουν, να φορούν το παραδοσιακό ένδυμα, κρατώντας όμως και τη δική τους ταυτότητα (κοστούμια της Μαγδαληνής Αυγερινού). Είναι μια κατάκτηση αυτή για το θέατρό μας που το διακρίνει από την παλιότερη γενιά. Εδώ μιλούμε για μια εθελοντική διερεύνηση της ταυτότητας, όχι για επίδειξη της υπεροχής της.

Από τον βοσκό του Γιώργου Παπανδρέου να διατηρήσω στη μνήμη τουλάχιστον το εξής: ένα από τα πιο ζεστά, γλυκύτερα βλέμματα του θεάτρου μας, που γεμίζει από τη βοσκοπούλα του. Και από την Πηνελόπη Τσιλίκα τη χάρη της στο να είναι μαζί παιδί και γυναίκα.

Ο σκηνικός χώρος της Ιωάννας Πλέσσα είναι μαζί γι’ αυτούς τόπος παιχνιδιού και χαράς –δίχτυ μετά, κι άγριος βρόχος.

  

ΘΕΑΤΡΟ
Πάθη, ίντριγκες και όνειρα στον ταραγμένο ρου της ιστορίας
Σε διασκευή Ελσας Ανδριανού και σκηνοθεσία Αρη Τρουπάκη, η μεταφορά στη σκηνή του λογοτεχνικού έργου του Σωτήρη Πατατζή γίνεται σπουδή για την ανάγκη μιας κοινωνίας να αναζητήσει μέσα της μια ομορφιά ικανή να...
Πάθη, ίντριγκες και όνειρα στον ταραγμένο ρου της ιστορίας
ΘΕΑΤΡΟ
Στον βυθό της ελληνικής μικροαστικής πραγματικότητας
Στην εξαιρετικά πυκνή παράσταση που έστησε ο Βασίλης Μπισμπίκης, το κλασικό έργο του Στρίντμπεργκ αποτυπώνει με έντονο τρόπο όσα συμβαίνουν σε μια σημερινή οικογένεια: από τη νεοελληνική ασχήμια και την...
Στον βυθό της ελληνικής μικροαστικής πραγματικότητας
ΘΕΑΤΡΟ
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
Η ατυχέστερη καλλιτεχνική στιγμή του φετινού καλοκαιριού στο κατάμεστο αργολικό θέατρο είχε μια αληθινή ηρωίδα, τη μεγάλη ηθοποιό που τιτάνια σήκωσε στους ώμους της, με επαγγελματισμό και αγάπη για το ελληνικό...
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
ΘΕΑΤΡΟ
Αυθάδικος «Οθέλλος»
Μια ανατρεπτική, απελευθερωτική προσέγγιση του Σέξπιρ από τον Χάρη Φραγκούλη μας βάζει μέσα σε έναν κόσμο με αληθινό πρωταγωνιστή τον δαίμονα και πετυχαίνει να ταρακουνήσει, να ενοχλήσει.
Αυθάδικος «Οθέλλος»
ΘΕΑΤΡΟ
Φάρσα... εθνικών διαστάσεων
Το νέο έργο του Γιάννη Καλαβριανού και της Μαρίας Κοσκινά («Κουμ Κουάτ») έχει αποτυπώσει με κέφι και νεύρο τη γλυκιά τρέλα ενός «μοντέρνου» ζευγαριού στην Αθήνα το Πάσχα του 1972, μέσα στη χούντα. Οι έξι ρόλοι...
Φάρσα... εθνικών διαστάσεων
ΘΕΑΤΡΟ
Πώς ο Περλέγκας ανανέωσε τον Πιραντέλο
​Αξίζει να στρέψουμε την προσοχή μας στην παράσταση του Γιάννου Περλέγκα στο Θέατρο Τέχνης όχι τόσο γιατί είναι μια αναντίρρητα «επιτυχημένη», όσο γιατί είναι μια καλλιτεχνικά γενναία πρόταση. Φέτος ειδικά,...
Πώς ο Περλέγκας ανανέωσε τον Πιραντέλο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας