• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 20.6°C / 25.7°C
    2 BF
    70%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    23°C 20.7°C / 24.1°C
    3 BF
    69%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    24°C 22.6°C / 24.4°C
    1 BF
    73%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.9°C / 15.9°C
    1 BF
    100%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.9°C / 20.7°C
    0 BF
    88%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.0°C / 20.5°C
    2 BF
    84%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 15.4°C / 15.4°C
    2 BF
    88%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.9°C / 17.9°C
    1 BF
    85%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.8°C / 21.9°C
    2 BF
    87%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 20.7°C / 22.9°C
    1 BF
    68%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.3°C / 23.8°C
    1 BF
    72%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    2 BF
    62%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.5°C / 24.5°C
    3 BF
    68%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.9°C / 20.1°C
    0 BF
    94%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    23°C 19.5°C / 24.0°C
    2 BF
    65%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 24.3°C / 24.8°C
    4 BF
    76%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.8°C / 24.3°C
    0 BF
    70%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    24°C 22.3°C / 24.4°C
    2 BF
    62%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.8°C / 23.7°C
    2 BF
    82%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 15.7°C / 15.7°C
    0 BF
    95%

Οι πολλές «γυναίκες» που γράφονται από τον έναν «άνδρα»

  • A-
  • A+

Ολοκληρώνω σήμερα την περιδιάβασή μου στο ποιητικό θέατρο της περιόδου με μια καθαρόαιμη απόπειρα σκηνικής μεταφοράς της αντίληψης (και της γλώσσας) του κόσμου ως ποίησης. Ο ποιητικός κόσμος του Γιώργου Βέλτσου (μαζί με ένα πολύ σύντομο πεζό του, που γίνεται το αντέρεισμα του συνόλου στο μέσον της παράστασης) βρήκε από τη Ρούλα Πατεράκη τον δρόμο για το Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά. Κι από εκεί, με μια πλατιά χειρονομία, προς την αίθουσα χορού και δεξιώσεων του μεγαλόπρεπου κτιρίου. Τα λόγια που έγραψε κάποτε ο Βέλτσος για τις «γυναίκες της ζωής ενός άνδρα» συνάντησαν την πρώτη τους αποστολή, έτσι, ειπωμένα και σωματοποιημένα.

Και ο πρώτος στόχος της σύλληψης αποκαλύφθηκε τώρα εναργής. Να διαλυθεί ο συγγραφέας σε πολλά μικρά κομμάτια, είκοσι τέσσερα τον αριθμό, και έτσι, τεμαχισμένος και εγκιβωτισμένος, να μεταφερθεί και να αναστηθεί μπροστά μας, όχι με το κοινό του πρόσωπο, αλλά «κακά κι ανάποδα», αποδιαρθρωμένα και ανασυνταγμένα, προφέροντας το όνομά του με νέα φωνητική, σαν παιδί που μαθαίνει ξανά και χάνεται στο παιχνίδι των λέξεων.

Γι’ αυτό εξάλλου μιλάμε για τις πολλές «γυναίκες» και όχι για τη μία. Η μία θα οδηγούσε τα πράγματα στον παλιό Ρομαντισμό και στον έναν ποιητή του. Αλλά εδώ ο ίδιος ο ποιητής πολλαπλασιάζεται. Μαζεύει τα θρύψαλα του καθρέφτη και αγωνίζεται να δει σε αυτά και πίσω από αυτά τον εαυτό του.

Βλέπετε πως μιλώ γι’ αυτό το σπονδυλωτό γλωσσικό ζώο, τις «Γυναίκες», σαν να μην ανήκει ακριβώς στον Βέλτσο. Οπως συμβαίνει κάποτε με τη γλώσσα, οι λέξεις προπορεύονται του ποιητή, ανοίγουν δρόμους, γκρεμίζουν πόρτες και φτιάχνουν πορτρέτα, κάνουν τη βρόμικη δουλειά για λογαριασμό του. Και εμείς ερχόμαστε μετά, τις καταγράφουμε και τις μιλούμε. Θα μπορούσε αυτές οι κακές «γυναίκες» να είναι οι ίδιες οι λέξεις του ποιητή και το ποίημά του να ακουμπά σε μια (ακόμη) επική αλληγορία για τη γραφή. Θα μπορούσε «δύστροπα και κακά πλάσματα» να είναι τελικά οι λέξεις που τον περιγράφουν. Δεν είναι ο Βέλτσος που ομιλεί με τις λέξεις του, αλλά οι λέξεις που τον μιλούνε.

Και έχει αυτό τη δική του ειρωνεία, όταν μεταφέρεται στη σκηνή. Εδώ, ας πούμε, στο Δημοτικό Θέατρο, οι πολλές «γυναίκες» γράφονται από τον έναν «άνδρα». Και το κείμενό του διαβάζεται και ερμηνεύεται, στήνεται και παρουσιάζεται από μια γυναίκα (την Πατεράκη). Κι ο θεατής τους προσλαμβάνει την τεθλασμένη αυτή γραμμή από το αρσενικό προς το θηλυκό και αντίστροφα. Οπως και τη μετάβαση από τον ενικό στον πληθυντικό, κι από τα πολλά πίσω στο ένα. Οπως είναι αναμενόμενο, στο τέλος δεν είναι η αίσθηση του φύλου που απομένει, αλλά ενός περίεργου «Αξιον Εστί», που στηρίζεται στη διαλεκτική των αντιθέτων: των αντίθετων φύλων, άνδρα και γυναίκας, των αντίθετων θέσεων, συγγραφέα και θεατή, των αντίθετων πόλων, ζωής και θανάτου.

Αλλά ας μείνουν αυτά στον χώρο της ποίησης και της κριτικής, όπου και ανήκουν… Αλλο είναι αυτό που μας ενδιαφέρει εδώ: Το πόσο είναι δυνατόν μια τέτοια ποίηση να μεταδοθεί και να κατοικηθεί σήμερα σε μια παράσταση. Ακόμη κι αν δεν μιλούμε, επαναλαμβάνω, για «θεατρική» αλλά για ποιητική παρουσίαση, για ένα είδος φιλολογικού σαλονιού, οφείλει ωστόσο το αποτέλεσμα να ανεβεί με τους όρους του ζωντανού θεάτρου και να διασκεδάσει, σαν τις παλιές εκείνες αγγλικές «μάσκες».

Απώλεια των διαστάσεων

Προβλήματα υπάρχουν γι’ αυτό ένα σωρό. Είναι κατ’ αρχάς το ίδιο το σώμα, το συγκεκριμένο και περιορισμένο, που φέρνει την πρώτη αντίσταση. Ο ηθοποιός κουβαλά για λίγο τον στίχο, την επινόηση και έπειτα δυστυχώς (δεν γίνεται αλλιώς) τον μολύνει με τη δική του πραγματικότητα. Είναι έπειτα η αδυναμία μετάδοσης του χώρου που καταλαμβάνει η λέξη και ο στίχος στο χαρτί, η απώλεια των διαστάσεών του για χάρη μιας φωνής περαστικής, λεπτής και φευγαλέας και μιας θνησιγενούς εικόνας. Κι είναι, τέλος, κι όλος αυτός ο θόρυβος που έρχεται απ’ έξω, από μια πλατεία του Πειραιά που αγκομαχάει κάτω από τον καθημερινό μόχθο και τη φθορά της αγοράς...

Κι όμως, κανείς δεν θα μπορούσε να αγγίξει αυτά τα ποιήματα ξαναδιαβάζοντάς τα και ξαναγράφοντας τον εαυτό της με τα γράμματά τους, όπως η Ρούλα Πατεράκη. Το μυαλό μου την έχει κάνει να συγγενεύει πνευματικά με τον Βέλτσο. Και η αλήθεια είναι πως από την Πατεράκη περιμένω, όσο από κανέναν άλλον, να συνθέσει επί σκηνής όσα η ποίησή του αφήνει αναρτημένα στο πέρασμά της.

Δεν μπορώ να γνωρίζω τι αισθάνθηκαν όσοι βρέθηκαν στο Δημοτικό, δίπλα μου. Για εμένα πάντως υπήρξαν στιγμές βασάνου, όπου οι λέξεις άγγιζαν πτυχώσεις, και άλλες που χάνονταν στην καταβόθρα του νου. Κάποια πράγματα φανερά δεν λειτούργησαν μέσα μου -ίσως έφταιγε που δεν μπορούσαμε να έχουμε όλοι πρόσβαση στα δρώμενα που συνέβαιναν στο κέντρο του δωματίου. Ανακαλώ ωστόσο στιγμές ακριβές και λόγια που ειπώθηκαν με μια απρόσμενη ευαισθησία και -κυρίως- με συγκλονιστική τιμιότητα. Φόβοι και ενοχές, μυστικά, στιγμές διόλου κοινόχρηστες, μέρη ενός πορτρέτου που συντίθεται από τα μάτια άλλων, τα σώματα άλλων και τη μνήμη άλλων.

Ο Χορός της παράστασης, ως άλλος ποιητής, από 15 μέλη (με την Κορυφαία του να είναι χορεύτρια), δίνει το αλφάβητο μιας εσωτερικής γραφής, που πιθανόν κάποτε θα αφηγηθεί και τον δικό μας εαυτό με τα ίδια ιδεογράμματα του βλέμματος, του σώματος και της μνήμης.

Με αλφαβητική σειρά: Σπύρος Βάρελης, Μαρίνα Θετεκούς, Νίκος Καρυώτης, Ευανθία Κουρμούλη, Νίκος Μαυράκης, Ιρένα Οικονόμου, Δανάη Παπουτσή, Δημήτρης Πολάκης, Μυρτώ Ρήγου, Τασία Σοφιανίδου, Δώρα Στυλιανέση, Εύρη Σωφρονιάδου, Κωνσταντίνα Τσούκαλη και Δήμητρα Χρηστογιαννοπούλου. Χόρεψε όμορφα η Ρεγγίνα Λαγαρού. Το λιτό σκηνικό και τα κοστούμια συνέθεσε ο Σπύρος Γκέκας.

Στο τέλος βρίσκεται και πάλι ο ποιητής που αναζητά τον εαυτό του σε στίχους και σώματα. Το παιχνίδι που ξεκίνησε μικρός σαν πείραγμα, να κουνάει τις λέξεις για να δει την ισορροπία τους, συνεχίζεται -φαίνεται- με τους όρους της ζωής: Ταρακουνάει τις γυναίκες μέσα του για να δει αν θα χάσουν την ισορροπία τους, αν θα ξαναγεννηθούν «ανάποδα».

Δεν είναι ασφαλώς «θέατρο» αυτό, ούτε πιστεύω φιλοδόξησε ποτέ του να γίνει. Να το πούμε καλύτερα «δεξίωση», κάλεσμα στην αναζήτηση ενός προσώπου που θεωρείται χαμένο, με ανοιχτά τα φώτα και παρόντες τους θεατές του. Είναι μια χαμένη εξαρχής «υπόθεση», αλλά ίσως γι’ αυτό ακριβώς της αξίζει μια αναφορά: Προσδιορίζει τα όρια πέρα από τα οποία ο ποιητής αφήνει στο τραπέζι τα γραπτά του και αναχωρεί.

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΘΕΑΤΡΟ
Βουτιά στην άβυσσο του Μπέκετ
Ο Δημήτρης Κουρτάκης δεν επιδίωξε ακόμη μια αναφορά στον Ιρλανδό στοχαστή, αλλά δημιούργησε στην Πειραιώς μια εξαιρετική εγκατάσταση λόγου και χώρου που εγκλώβισε και ανέδειξε τον γνωστό μας κύριο με το αρχικό...
Βουτιά στην άβυσσο του Μπέκετ
ΘΕΑΤΡΟ
Ενας θεατρικός, πειστικός, μοντέρνος Γκέτε
H Κατερίνα Ευαγγελάτου φέρνει στην κατάμεστη αίθουσα μια νέα ματιά, ένα νέο έργο και γίνεται σπουδαία δασκάλα συνόλων. Οι ήρωες (Νίκος Κουρής-Φάουστ, Αργύρης Πανταζάρας-Μεφιστοφελής), χωρίς ερμηνευτική...
Ενας θεατρικός, πειστικός, μοντέρνος Γκέτε
ΘΕΑΤΡΟ
Οι παιδουπόλεις της Φρειδερίκης στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά
Φέτος είχαν την τιμητική τους ή πολλή ενέργεια ή πολλές αντοχές - τι να πω! Πώς αλλιώς να εξηγήσω το ότι σε μία θεατρική περίοδο ανέβασαν τρεις παραστάσεις, όλες δικές τους και όλες διαφορετικές.
Οι παιδουπόλεις της Φρειδερίκης στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά
ΘΕΑΤΡΟ
Συνοδοιπόροι και συνωμότες της ίδιας τέχνης
Σήμερα δεν μπορούμε να φανταστούμε τον κόσμο μας χωρίς έστω μία θεατρική εκδήλωση, ιστορικά όμως και για το μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη μας το θέατρο και οι θιασώτες του αντιμετωπίστηκαν αρνητικά.
Συνοδοιπόροι και συνωμότες της ίδιας τέχνης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας