Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Ο πολιτισμός ως “βαριά βιομηχανία” ισχύει μόνο στα λόγια»

Ο Νίκος Ψαρράς ερμηνεύει τον Ιβάν στον «Φάρο» του Κόνορ Μακφέρσον που ανεβαίνει στο Θέατρο Αθηνών σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Μαρκουλάκη

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

«Ο πολιτισμός ως “βαριά βιομηχανία” ισχύει μόνο στα λόγια»

  • A-
  • A+

Το κρύο βράδυ μιας παραμονής Χριστουγέννων στο βρόμικο υπόγειο ενός παραθαλάσσιου σπιτιού στα βόρεια του Δουβλίνου, τέσσερις εντελώς αποτυχημένοι τύποι από τα υποβαθμισμένα λαϊκά προάστια πίνουν ακατάπαυστα και χαρτοπαίζουν. Εύθραυστοι, ανώριμοι, ανίκανοι να διαχειριστούν τη ζωή τους, ο καθένας μ' ένα βρόμικο παρελθόν. «Ο φάρος» του Ιρλανδού συγγραφέα και σεναριογράφου Κόνορ Μακφέρσον ανεβαίνει στις 7 Οκτωβρίου στο Θέατρο Αθηνών σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Μαρκουλάκη.

Το έργο, ανάμεσα στο θρίλερ, τη μαύρη κωμωδία, την ιστορία μυστηρίου και το δράμα, πρωτοανέβηκε το 2006 στο Εθνικό Θέατρο της Αγγλίας στο Λονδίνο κι έναν χρόνο μετά στο Μπρόντγουεϊ της Ν. Υόρκης, σε σκηνοθεσία του ίδιου του συγγραφέα.

Ο Μακφέρσον παρακολουθεί ένα 24ωρο από τη ζωή μιας αντροπαρέας που πίνει ώσπου να γίνει λιώμα ποντάροντας ώς το πρωί την τελευταία της ευκαιρία για να σωθεί. Ο μεγάλος αδελφός Ρίτσαρντ (Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης), τυφλός, μέθυσος, με παιδικό θυμό κι ανελέητο χιούμορ.

Ο μικρότερος Σάρκι (Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος), απολυμένος από δεκάδες δουλειές, μόνιμα οργισμένος, μ' έναν ανεκπλήρωτο έρωτα για τη γυναίκα του αφεντικού του. Ο Νίκι (Προμηθέας Αλειφερόπουλος) φαντασιώνεται μεγαλεία, να φτιάξει μια αυτοκρατορία εμπορευόμενος τυριά… Ο Ιβάν, αδύναμος, επιπόλαιος, φοβάται να πάει σπίτι του καταφεύγοντας στη θαλπωρή του ποτού και των φίλων. Ο κύριος Λόκχαρτ (Αιμίλιος Χειλάκης), ένας μυστηριώδης, ευγενικός, γοητευτικός άγνωστος, με κρυμμένα σκοτεινά χαρτιά στο μανίκι του...

«Το περιβάλλον είναι άγριο, αφιλόξενο», λέει ο Νίκος Ψαρράς που ερμηνεύει τον Ιβάν. «Οι διάλογοι έχουν χιούμορ και υπεκφυγές στο πρόβλημα του καθενός. Ο Ιβάν έχει ξεμείνει τρεις μέρες στο σπίτι του κολλητού του, φοβάται να γυρίσει σπίτι γιατί θα τον δείρει η γυναίκα του. Ναι, τις τρώει γιατί λείπει συνεχώς αφήνοντάς τη μόνη με τα παιδιά. Ενα χαμένο κορμί, που δεν δουλεύει ποτέ, έχει αράξει σ’ αυτό το παγωμένο, λερό σπίτι για να μεθάει ανενόχλητος.

Ολοι τα έχουν κάνει μαντάρα, χρειάζονται αυτή την παρέα, να ξαναγίνονται πιτσιρικάδες, μακριά από υποχρεώσεις, ευθύνες. Αυτό το βράδυ τούς δίνεται ξανά μια δυνατότητα. Ο Μακφέρσον αγαπάει τους ήρωές του, μας κάνει να τους συμπαθήσουμε κι εμείς. Αν αυτοί οι αποτυχημένοι στη δουλειά, τον έρωτα, τις σχέσεις αξίζουν μια δεύτερη ευκαιρία, τότε την αξίζουμε κι εμείς».

Η φιλοξενία και η συνεργασία με τον ΘΟΚ στους «Πέρσες» ήταν εξαιρετική. Αυτό που με στενοχώρησε ήταν η αντίληψη κάποιων, έξω από το θέατρο, που μας αντιμετώπισαν ως τους Ελλαδίτες που ήρθαν να πάρουν τις δουλειές των Κύπριων συναδέλφων τους.
Σε συνέντευξή μου στον ΡΙΚ με ρώτησαν: Γιατί παίζετε εσείς τον Δαρείο κι όχι ένας Κύπριος ηθοποιός; Απάντησα: «Δεν έχω αναρωτηθεί όπως και το γιατί ο Αλκίνοος Ιωαννίδης κάνει καριέρα στην Ελλάδα ή γιατί Κύπριοι μπαίνουν στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου χωρίς εξετάσεις...».

• Είναι εύκολο για τον ηθοποιό να παίζει τον μεθυσμένο σ' όλη τη διάρκεια της παράστασης;

Αυτόν τον τρόπο αναζητούμε στις πρόβες. Συνήθως πλάθουμε την καρικατούρα του μεθυσμένου αρχίζοντας από το κλασικό τρέκλισμα, ξεχνώντας όμως ότι αυτό προκύπτει από την προσπάθεια να περπατήσεις ευθεία. Οπως και η άργητα στην εκφορά του λόγου, η αιφνίδια αναλαμπή μιας ευφυΐας που την πυροδοτεί σαν σπίρτο το οινόπνευμα. Ολοι πίνουμε πάρα πολύ, συνεχώς.

Εχουμε αγοράσει 12άδες μπίρες, πολλά μπουκάλια ουίσκι, ρακή. Γινόμαστε τύφλα. Εγώ ξυπνάω έπειτα από τρεις συνεχόμενες μέρες πιόματος κι αμέσως αρχίζω να πίνω. Παραπατάω συνεχώς, πέφτω, δεν βλέπω καλά γιατί έχω χάσει τα γυαλιά μου από την αρχή του έργου κι έτσι δεν διακρίνω τα χαρτιά που κρατάω στην πόκα. Τα τεσσάρια που νομίζω ότι έχω είναι άσοι κι αυτό παίζει μεγάλο ρόλο για την εξέλιξη.

• Είναι κόντρα ρόλος για εσάς;

Δεν θα με σκεφτόταν εύκολα κάποιος σκηνοθέτης για τον συγκεκριμένο ρόλο. Θα με έβλεπαν πολύ φωτεινό για κάτι τόσο dark. Ομως τα έργα, οι ρόλοι είναι πάντα η αφορμή, το σημαντικό είναι με ποιους τα κάνεις. Ο σκηνοθέτης φτιάχνει ένα σύμπαν για κάθε έργο. Η μαγκιά είναι πώς θα κινήσει τους ηθοποιούς ώστε να δημιουργήσει κοινό υλικό, ύφος, κώδικα, λόγο.

Οι ηθοποιοί τον πρώτο μήνα της πρόβας, συνήθως, μένουν σιωπηλοί. Μερικές φορές δεν τολμάς να προτείνεις κάτι. Περιμένεις να σε καθοδηγήσει ο σκηνοθέτης λες και είσαι πρωτόβγαλτος από τη δραματική σχολή. Κάποιοι σκηνοθέτες λειτουργούν έτσι.

Αλλοι, κυρίως οι ξένοι, στήνουν την παράσταση και σου λένε: Είναι δική σου δουλειά να χτίσεις τον ρόλο. Και τότε ο καθένας επιστρατεύει μανιέρα, ευκολίες του, όποια κόλπα εντυπωσιασμού ή χιούμορ έχει. Θυμάμαι κάποτε έναν μεγάλο κωμικό που βλέποντάς με στην πρόβα να πασχίζω να βρω κάτι καινούργιο μου είπε: «Μα είσαι τρελός; Εμάς θα έρθουν να δουν. Βγες και πες τα ως Ψαρράς».

Πεθαίνω και μόνο στην ιδέα ότι ως ηθοποιός θα περιοριστώ σ' αυτό… Το ζήτημα είναι ν’ αλλάζεις, να μεταμορφώνεσαι, να διεισδύεις σε καινούργιες ψυχολογίες, σε διαφορετικούς κόσμους. Ο Κωνσταντίνος είναι αυστηρός, απαιτητικός σκηνοθέτης, έξυπνος, καλλιεργημένος άνθρωπος, ισχυρή προσωπικότητα. Η προσωπικότητα του καθενός είναι ισχυρό χαρτί στη δουλειά μας, είτε είσαι σκηνοθέτης είτε ηθοποιός.

Δεν υπάρχουν πια ομάδες αλλά μονάδες

• Είστε στο θέατρο είκοσι δύο χρόνια. Εχετε απωθημένα;

Κάποτε ονειρευόμουν, ρόλους, έργα. Τώρα δεν με νοιάζει. Με απασχολούν μόνο οι συνεργάτες που θα έχω. Είναι πολύ σημαντικό να χαίρεσαι όταν έρχεται η ώρα να πας στο θέατρο. Σ’ αυτή την παράσταση είμαι φίλος χρόνια με όλους, μόνο με τον Οδυσσέα συναντιέμαι για πρώτη φορά.

Η γενιά μου υπήρξε τυχερή. Βγήκαμε στο επάγγελμα στα μέσα και στο τέλος της δεκαετίας του '90 ενώ υπήρχε ήδη ζήτηση. Εκανες ένα όνομα στην τηλεόραση μ’ έναν Κουτσομύτη για παράδειγμα, ώστε να διεκδικήσεις μετά μεγάλους ρόλους στο θέατρο. Μέσα από 40 σίριαλ είχες τη δυνατότητα να διαλέξεις ποιο σου ταιριάζει. Τότε οι παραστάσεις πήγαιναν φουλ σεζόν, ήξερες ότι έχεις δύο μήνες πρόβα και μετά δουλειά ώς το Πάσχα. Απ’ όλα αυτά τίποτα δεν ισχύει πια. Ωστόσο κανένας από τη γενιά μου δεν εργάζεται χωρίς να πληρώνεται.

Εμείς γευτήκαμε τα καλά, προλάβαμε να δημιουργήσουμε σχέσεις με σκηνοθέτες και παραγωγούς, υπάρχουμε στον χώρο, βγάζουμε τα προς ζην, έστω και με χαμηλές αμοιβές, έστω και με λιγότερα από όσα παίρνουν οι ηθοποιοί του Deutsche Theater. Οι άτυχοι είναι οι νέοι. Φυσικά το συνεχές ψάξιμο είναι δεδομένο, όπως και οι δυο-τρεις δουλειές σε μια σεζόν, κάτι δύσκολο, ψυχοφθόρο και συχνά σε βάρος του καλλιτεχνικού αποτελέσματος. Πώς να είσαι καλός σε τρία πράγματα συγχρόνως; Οταν δεν έχεις αναπαυτεί, δεν έχεις ξαναγίνει θεατής, δεν έχεις ταξιδέψεις έξω, δεν έχεις παρακολουθήσεις ένα σεμινάριο;

Και κυρίως όταν δεν έχεις επιθυμήσεις ξανά τη δουλειά; Πιστεύω στα ανσάμπλ. Ετσι δουλεύουν όλα τα καλά θέατρα στον κόσμο. Πρόσφατα όλοι οι καλλιτέχνες της Φόλκσμπινε, μετά την αποχώρηση του Φρανκ Κάστορφ, σφράγισαν το θέατρο επειδή τοποθετήθηκε διευθυντής άσχετος με το θέατρο. Εδωσαν συνέντευξη Τύπου ανακοινώνοντας ότι κανένας σκηνοθέτης και ηθοποιός δεν θα δουλέψει με διευθυντή που δεν ανήκει στον θεατρικό χώρο. Εμείς εδώ χάσαμε τη δυνατότητα συσπείρωσης. Δεν υπάρχουν πια ομάδες αλλά μονάδες... Κάποτε υπήρχε το Αμόρε, ήμουν κι εγώ εκεί για μια τριετία, που αποτέλεσε σημείο αναφοράς. Ο Γιάννης Χουβαρδάς κράτησε μετά στο Εθνικό Θέατρο ζωντανή αυτή την ομάδα. Σήμερα ο καθένας τραβάει τον δρόμο του.

• Μήπως οι χώροι, τα ιδρύματα λειτουργούν πλέον ως σημεία αναφοράς και καλλιτεχνικής συσπείρωσης;

Οι χώροι από μόνοι τους δεν λένε τίποτα. Εχω δει καλές παραστάσεις στη Στέγη –υπέροχος χώρος– όπως και αδιάφορες. Θα ήθελα να παράγει δικά της πράγματα αντί να φιλοξενεί, να μη λειτουργεί απλώς ως μάνατζερ, ατζέντης, χρηματοδότης. Ετσι, φαντάζομαι, θα εξελιχτεί και το Νιάρχος.

Οι χώροι υπήρχαν και θα υπάρχουν. Εγώ επιθυμώ να ξαναδώ ομάδες με κοινή πλεύση, όνειρα, στόχους. Από τις 1.300 παραστάσεις της Αθήνας μέσα στην κρίση, ζήτημα είναι αν στις 100 πληρώνονται οι ηθοποιοί. Κάθε σεζόν κόβουμε με τη γυναίκα μου το απόκομμα της στήλης θεαμάτων από μια εφημερίδα και κυκλώνουμε αυτά που θέλουμε να δούμε. Οσο αυξάνονται οι παραστάσεις τόσο μειώνονται οι κύκλοι… Βλέπεις τους νέους ταλαντούχους να ρισκάρουν, να τα καταφέρνουν με μηδέν μπάτζετ και χωρίς κέρδος. Πού να διοχετεύσουν την τρέλα δημιουργίας που έχουν μέσα τους;

• Το υπουργείο Πολιτισμού θα μπορούσε να παίξει ρόλο;

Καμιά κυβέρνηση δεν ενδιαφέρεται για τον πολιτισμό. Ασχετοι άνθρωποι στο υπουργείο – σαν να πάρεις εμένα να με κάνεις υπουργό Υγείας… Η περίφημη «βαριά βιομηχανία» ισχύει μόνο στα λόγια. Αναρωτιέμαι γιατί όλα αυτά τα χρόνια δεν εξάγουμε πολιτισμό. Γιατί το Εθνικό Θέατρο δεν δημιουργεί μια ομάδα καλλιτεχνών με ετήσιο συμβόλαιο όπου για τέσσερις μήνες θα προετοιμάζουν μια αρχαία τραγωδία και κωμωδία και τους υπόλοιπους οκτώ μήνες θα περιοδεύουν στον κόσμο, θα είναι παρόντες σ’ όλα τα μεγάλα φεστιβάλ, θα παίζουν όπου υπάρχει Ελληνισμός.

Το Εθνικό θα εισπράττει και ο ελληνικός πολιτισμός θα ταξιδεύει παντού. Οι Αγγλοι που συστήνονται ως πατέρες του θεάτρου, θεωρούν δεδομένο ότι οι εκατομμύρια Κινέζοι τουρίστες στο Λονδίνο θα δουν «Το φάντασμα της όπερας» αλλά και τη «Δωδεκάτη νύχτα».

Η τελευταία δεκαετία είναι χαοτική περίοδος για τη χώρα. Φάγαμε μια μεγάλη γροθιά στο στομάχι, θα πονάμε για χρόνια κι εμείς και τα παιδιά μας… Οταν επέστρεφα από την Αμερική στην Ελλάδα έβλεπα μια γενιά όμορφη, γελαστή, γυμνασμένη. Πάει, χάθηκε αυτό. Οι σημερινοί νέοι είναι χωρίς χαμόγελο, σκοτεινοί, με κομμένα φτερά. Κάνουμε μια δουλειά πολυτελείας. Ο άλλος αν δεν γεμίσει το ψυγείο του, αν δεν πληρώσει τη ΔΕΗ ή την ασφάλειά του δεν έρχεται στο θέατρο. Δεν είμαστε απαραίτητοι. Το όνειρο, το ταξίδι που προσφέρουμε, δεν είναι η πρώτη ανάγκη του κόσμου. Κι αν κλείσουν όλα τα θέατρα δεν θα χαθεί η χώρα...

• Πώς ήταν τα επτά χρόνια που δουλέψατε στην Αμερική;

Σπούδασα σε τρεις σχολές στη Ν. Υόρκη και στο Λος Αντζελες. Θα το ξαναζούσα αν πήγαινα πίσω τον χρόνο. Ωστόσο δεν έκανα αυτό που ήθελα επαγγελματικά. Περισσότερο δούλεψα σερβιτόρος σε εστιατόρια παρά σε ταινίες που ήθελα. Ομως εκεί άλλαξα. Συγκεντρώθηκα, ζορίστηκα στα σεμινάρια, δούλεψα πολύ με τον εαυτό μου. Ετρωγα κατραπακιές, απανωτές απορρίψεις στις οντισιόν: «No, No, thank you». Για μεγάλο διάστημα ένιωθα ότι έχω διαλέξει λάθος επάγγελμα, ότι είμαι ακατάλληλος.

Μου πήρε καιρό να συνειδητοποιήσω ότι έψαχναν το πώς θα σε πουλήσουν. Σε κοιτάζουν μόνο ως προϊόν: «What's your market;». Με περίεργο όνομα και προφορά είσαι γι' αυτούς ο κακός που θέλει το κακό των καλών Αμερικανών… Δεν έπειθα για Ελληνας επειδή δεν ήμουν κοντός και τριχωτός σύμφωνα με το type που έχουν στο μυαλό τους για τον Ελληνα... Οι ατζέντηδες με έστελναν σε δουλειές ως Αργεντίνο, Ιταλό, Γάλλο, άντε και Βραζιλιάνο. «That's your target group», μου έλεγαν…

INFO: Θέατρο Αθηνών (Βουκουρεστίου 10, τηλ.: 210 3312343). «Ο φάρος» του Κόνορ Μακφέρσον. Σκηνοθεσία: Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης. Μετάφραση: Κ. Μαρκουλάκης-Αθανασία Σμαραγδή. Σκηνικά: Αθανασία Σμαραγδή. Φωτισμοί: Αλέκος Γιάνναρος. Κοστούμια: Μαρία Κοντοδήμα. Μουσική: Μίνως Μάτσας. Παίζουν: Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος, Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης, Νίκος Ψαρράς, Προμηθέας Αλειφερόπουλος, Αιμίλιος Χειλάκης. Από τις 7 Οκτωβρίου.

ΘΕΑΤΡΟ
«Ο Τραμπ θα πάει τον κόσμο εκατό χρόνια πίσω»
Η Ελένη Σκότη ήρθε πριν από 20 χρόνια από την Αμερική και ρίζωσε. Στην Ελλάδα και στο Θέατρο Επί Κολωνώ. Δουλεύει εντατικά σκηνοθετώντας και διδάσκοντας στα Εργαστήρια Υποκριτικής του Studio Nάμα αλλά και στη...
«Ο Τραμπ θα πάει τον κόσμο εκατό χρόνια πίσω»
ΘΕΑΤΡΟ
Η Ελένη Ράντου γίνεται σύγχρονος Φάουστ
Η Ελένη Ράντου επιστρέφει φέτος στο θέατρό της, το «Διάνα», μ’ ένα καινούργιο έργο. Το ψυχολογικό θρίλερ «Για μια ανάσα…» της Ζίνι Χάρις ανεβαίνει για πρώτη φορά στην αθηναϊκή σκηνή, αρχές Νοεμβρίου, σε...
Η Ελένη Ράντου γίνεται σύγχρονος Φάουστ
ΘΕΑΤΡΟ
Ρεπερτόριο νεανικό και ερωτικό
Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου για τη θεατρική περίοδο 2016-2017. Με έργα σύγχρονα αλλά και εμπνευσμένα από κλασικά κείμενα, θεματικές που αντλούν από την πολιτική και κοινωνική επικαιρότητα στην Ελλάδα...
Ρεπερτόριο νεανικό και ερωτικό
ΘΕΑΤΡΟ
«Κανείς δεν μένει ίδιος μετά την Τρικυμία»
Η θεατρική ομάδα Ρόδα παρουσιάζει την «Τρικυμία» του Σέξπιρ σκηνοθεσία Μαρίας Περετζή την 1η Σεπτεμβρίου στο θέατρο Βράχων του Δήμου Βύρωνα και στις 20 Σεπτεμβρίου στο θέατρο «Δημήτρης Κιντής» στην Ηλιούπολη....
«Κανείς δεν μένει ίδιος μετά την Τρικυμία»
ΘΕΑΤΡΟ
Είμαι αμείλικτα, ανώμαλα ρομαντικός
Ερμηνεύει τον «Δον Ζουάν» του Μολιέρου στην παράσταση που σκηνοθετεί ο Θέμης Μουμουλίδης και μας εξηγεί γιατί βλέπει τον επικό καρδιοκατακτητή σαν έναν προβοκάτορα που υπονομεύει κανόνες, θεσμούς, κοινωνικά...
Είμαι αμείλικτα, ανώμαλα ρομαντικός
ΘΕΑΤΡΟ
Συνεχίζεται η αντιπαράθεση για τις «Μαριονέτες»
Δύο επιστολές απαντούν στην επιστολή της προέδρου και διευθύνουσας συμβούλου της Νέας Σκηνής, Ειρήνης Λεβίδη, που δημοσιεύτηκε προ ημερών στην «Εφημερίδα των Συντακτών». «Ρίσκαρε την εργασία μας», λένε οι...
Συνεχίζεται η αντιπαράθεση για τις «Μαριονέτες»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας