Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Πέρσες» σε χρόνο ενεργού ενεστώτα

Το βιβλιο «Η εθνική συγκρότηση στα Βαλκάνια και το λεγόμενο “Μακεδονικό Ζήτημα”» και Κρήτες εθελοντές στους Βαλκανικούς Πολέμους οι οποίοι μαζί με τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έδωσαν τη λύση. Πολλοί εθελοντές από την Κρήτη είχαν ήδη λάβει μέρος το 1904-1908

«Πέρσες» σε χρόνο ενεργού ενεστώτα

  • A-
  • A+

Καλύτερο επιστέγασμα δεν θα μπορούσε να ευχηθεί το φετινό Φεστιβάλ από αυτούς τους «Πέρσες» του ΘΟΚ. Και εκείνοι που περίμεναν πολλά από το «ιδιότυπο» σκηνικό λεξιλόγιο του Αρη Μπινιάρη δικαιώθηκαν πλήρως.

Οι έπαινοι ανήκουν πρωτίστως στη δική του σύλληψη και υλοποίηση. Οχι μόνο γιατί απέδειξε πως η αισχυλική τραγωδία και πιο συγκεκριμένα οι «Πέρσες» μπορούν (και ώς ένα βαθμό οφείλουν) να προσεγγιστούν μέσα από τη μελέτη και ανάδειξη του εσωτερικού ρυθμού τους - γι’ αυτό υπάρχει άλλωστε ολόκληρη σειρά παλιότερων επιχειρημάτων, αν δεν είναι κιόλας η βασική κατεύθυνση στην οποία κινήθηκε εξαρχής η αναβίωση του αρχαίου δράματος.

Η σκηνοθετική πρότασή του μας θύμισε ακόμη τον παλιό δρόμο που κάποτε θέλησε να δημιουργήσει στο αρχαίον κοίλον κάτι υψηλό και μαζί λαϊκό, κάτι που να ακουμπά στον καθένα, κι όμως να υψώνεται (μαζί του) κατακόρυφα.

Συνέχεια

Λίγοι πιθανόν αναγνώρισαν ότι ανάμεσα σε αυτούς τους «Πέρσες» και τις προηγούμενες δημιουργίες του Μπινιάρη υπάρχει συνέχεια και όχι «μουσικολογική».

Πως κι αυτή η κατάθεση ανήκει σε μια αφήγηση που εκφωνείται από τους ίδιους τους συμμετέχοντες, την ώρα που το δράμα συμβαίνει, όταν έχει για θύματα και μάρτυρες τους ίδιους τους αφηγητές του. Συμβαίνει σε ένα χρόνο όπου το «τώρα» και το «τότε» συμφύρονται σε έναν ενεστώτα διδακτικά ιστορικό όσο και τραυματικά ενεργό.

Η διαφορά βρίσκεται βέβαια στον Χορό, που πρέπει τώρα να καταλάβει τη θέση του στον μοναχικό κόσμο του Μπινιάρη. Θα πρέπει να είναι η πρώτη φορά (στην Ελλάδα, αν όχι και παγκοσμίως) που συμβαίνει ένας σκηνοθέτης να αναλαμβάνει κάποιο πόστο στη σκηνή του δράματος χωρίς αυτή να αφορά ρόλο πρωταγωνιστή, αλλά τη θέση του Κορυφαίου του Χορού.

Κατανοούμε έτσι εξαρχής πού βρίσκεται εδώ το κέντρο βάρους. Σε αυτή την παράσταση πρωταγωνιστής είναι ο Χορός και αυτό που ενδιαφέρει πρωτίστως είναι η αντίδρασή του στα όσα συμβαίνουν.

Και όχι μόνο εξωτερικά. Με τη χρήση μικροφώνων μπορούμε να παρακολουθήσουμε την εσωτερική μετατόπισή του, σαν ρεύμα που διαπερνά τα σώματα, τις σκέψεις και τις αισθήσεις του. Τα μικρόφωνα έδωσαν αυτή τη φορά στην Επίδαυρο μια τέταρτη διάσταση –και μετά από αυτό δύσκολα κάποιος θα επιχειρηματολογήσει εναντίον τους.

Και έπειτα βέβαια έρχεται η «δραματουργία» του σκηνοθέτη. Εδώ η μουσική διάταξή της στηρίζεται στην ένταση του προφορικού μέτρου και την παρορμητική αφηγηματική ρυθμικότητα, γεγονός που θυμίζει πολλές φορές τη ραπ. Συχνά πάλι η συνέχεια του δράματος διακόπτεται σε μικρότερα επεισόδια-σκηνές, σε σύντομα κρατήματα που παγώνουν την ένταση σε συγκεκριμένο τόνο. Ή πάλι ο λόγος εγκλωβίζεται σε κεντρικές φράσεις, που επαναλαμβάνονται με έμφαση, έως να καρφωθούν μέσα μας σαν τα καρφιά.

Αλλά για ποιον Χορό μιλούμε; Μια παρατήρηση του σκηνοθέτη αξίζει να σημειωθεί. Ο δικός του Χορός των Περσών δεν παρουσιάζεται χωμένος στη γεροντική στωικότητα ή σε μια «ανατολίτικη» μαλθακότητα την οποία θα διακόψουν βίαια τα χαμπέρια της Σαλαμίνας. Το αντίθετο. Είναι ένας Χορός πολεμιστών, με άφθονη τεστοστερόνη που διεγείρεται περισσότερο στη μάζωξη και την αλαζονεία τους.

Αν μη τι άλλο, θυμίζει σε όσους το ξέχασαν ότι είναι οι ίδιοι άνθρωποι που είχαν κατακτήσει κάποτε τον μισό κόσμο. Και ποιος θα ισχυριστεί ότι το έκαναν αυτό με βοστρύχους και «γυναικείους θρήνους»;

Γι’ αυτό η όμορφη καμπυλότητα του σκηνικού του Κωνσταντίνου Λουκά ας μην παρασύρει σε ανόητους συσχετισμούς. Ετσι γερτό θα ήταν αργότερα και το γιαταγάνι, όταν θα κατακτούσε για λογαριασμό του τον ίδιο κόσμο από την αρχή.

Και να τι συμβαίνει τώρα. Καθώς ακούμε όλα αυτά τα περίεργα ονόματα, τα πολυσύλλαβα και ανοίκεια, από τον αιχμηρό Αγγελιοφόρο του Χάρη Χαραλάμπους, ίσως να μας αγγίζει κάτι από αυτό που θα άγγιξε πιθανόν και τους πρώτους ακροατές τους.

Ονόματα τρομερά, άγρια και πολεμικά, σαν μηχανές θανάτου, μεγαλειώδη και πομπώδη, τόσο ώστε να προκαλούν το ίδιο δέος, και να γεννούν τον ίδιο θαυμασμό για όλους τους ταπεινούς κι ανώνυμους που τόλμησαν να υψώσουν κάποτε ανάστημα απέναντί τους. Και υπερίσχυσαν.

Η Ατοσσα

Μα, πίσω πάλι στους Πέρσες. Είναι η Ατοσσα τώρα που έρχεται να μιλήσει μαζί τους. Και αυτή τη φορά μοιάζει πιο αληθινή, ανθρώπινη, μα και τόσο διακριτή με τους υπόλοιπους. Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη αποδεικνύει ακόμη μια φορά τη θέση της στην υποκριτική κορυφή του θεάτρου μας. Και αυτό όχι μόνο επειδή «υποδύεται» κάτι σωστά και ολοκληρωμένα, αλλά γιατί αποτελεί ολοκληρωμένο όργανο θεάτρου, πρόσωπο που εξαφανίζεται πίσω από την υποκριτική για να αναδυθεί στην τελική υπόκλιση.

Και ποια είναι η «λειτουργία» της αυτή τη φορά; Με τον δερβίσικο χορό της να αποκαλύψει κάτι στο περιβάλλον των Περσών, που κατά τη γνώμη μου είναι και το σημαντικότερο εύρημα της παράστασης. Δείτε πώς αντιδρούν οι Πέρσες στο κακό που τους βρήκε…

Αντί να αναλύουν το πάθημά τους, αντί να προσπαθούν να το ορθολογικοποιήσουν και να το «πολιτικοποιήσουν», συστρέφονται ο ένας γύρω από τον άλλο, όλοι μαζί προς το φάντασμα του ηγέτη, και βυθίζονται αμοιβαία στον μυστικισμό. Με δυο λόγια, αντιδρούν «εξω-ελληνικά».

Η επίκληση του Δαρείου, μεστή από τον Νίκο Ψαρά, είναι μια τέτοια ρωγμή, αναγκαία για να διατηρηθεί η ψυχή στη θέση της, πριν το ελληνικό πνεύμα βρει τη θέση που αρμόζει στο ίδιο το ιστορικό γεγονός.

Η μουσική κλιμάκωση, η μουσική δραματουργία της Επίκλησης (αλλά και το εκτόπισμά της στο κοίλον) συγκρίνονται κατά τη γνώμη μου μόνο με εκείνους τους «Πέρσες» του Κουν. Μόνο εκείνοι είχαν πείσει ένα ολόκληρο κοινό να δει τα πράγματα με το βλέμμα των Αλλων.

Γιατί τι άλλο μπορεί να παρηγορήσει τώρα έξω από τη μυστικιστική παρηγοριά της Ομάδας; Οταν καταφτάνει ο Ξέρξης του Αντώνη Μυριαγκού μοιάζει να μην μπορεί να μεταφέρει «σωστά» τα δεινά του. Είναι αληθινά εκτός ρυθμού, γιατί για αυτόν χάθηκε εντός του ο ρυθμός του κόσμου. Είναι πια ένας ασταθής ηγέτης, σε έναν κόσμο αστάθειας.

Θα ήθελα τελειώνοντας να αποδώσω εύσημα σε δύο ξεχωριστούς στυλοβάτες της επιτυχίας: στη «μετρική διδασκαλία» του Θεόδωρου Στεφανόπουλου και στην κινησιολογία της Λίας Χαράκη.

Και ασφαλώς θα επιθυμούσα να μεταφέρω, έστω και με τη μορφή λίστας, τον σπουδαίο Χορό της: Ηλίας Ανδρέου, Πέτρος Γιωρκάτζης, Γιώργος Ευαγόρου, Νεκτάριος Θεοδώρου, Μάριος Κωνσταντίνου, Παναγιώτης Λάρκου, Δαυίδ Μαλτέζε, Γιάννης Μίνως, Αρης Μπινιάρης, Ονησίφορος Ονησιφόρου, Μάνος Πετράκης, Στέφανος Πίττας και Κωνσταντίνος Σεβδαλής.

[ad-slot]

  

ΘΕΑΤΡΟ
Λαϊκή παράσταση, αντιλαϊκίστικο μήνυμα
Ο Γιάννης Μπέζος πέτυχε μια συγκρατημένη, σοβαρή παραγωγή, με σπιρτάδα, χυμούς, εκρηκτικότητα. Ενώ συγχρόνως ο ίδιος, παίζοντας την Πραξαγόρα, έλαμψε...
Λαϊκή παράσταση, αντιλαϊκίστικο μήνυμα
ΘΕΑΤΡΟ
Σαμπανιζέ βραδιά ονείρου και φαντασίας
«Ποιητικός Αριστοφάνης» σε ζεστό ακροατήριο από τον Βαγγέλη Θεοδωρόπουλο, μια παράσταση γεμάτη σάτιρα και διασκέδαση, πάνω στην εξαιρετική νέα...
Σαμπανιζέ βραδιά ονείρου και φαντασίας
ΘΕΑΤΡΟ
Μνημειακή «Ηλέκτρα»
Ο Θάνος Παπακωνσταντίνου στάθηκε στην Επίδαυρο επίγονος και διάδοχος και έστησε μια καθηλωτική παράσταση, με επιβλητικούς ηθοποιούς και έναν σπουδαίο...
Μνημειακή «Ηλέκτρα»
ΘΕΑΤΡΟ
Θρίαμβος Γκραουζίνις με λαϊκό έρεισμα
Η εξαιρετική παράσταση του σπουδαίου Λιθουανού σκηνοθέτη ενθουσίασε τις χιλιάδες λαού που την παρακολούθησαν με ενδιαφέρον. Οι πρωταγωνιστές...
Θρίαμβος Γκραουζίνις με λαϊκό έρεισμα
ΘΕΑΤΡΟ
Η θερμοκρασία ανεβαίνει... στην Πειραιώς
Το πρώτο sold out στην Πειραιώς 260 υπογράφει ο Θωμάς Μοσχόπουλος, από τους κορυφαίους σκηνοθέτες μας, διασκευάζοντας εξαιρετικά το έργο του Ρέι...
Η θερμοκρασία ανεβαίνει... στην Πειραιώς
ΘΕΑΤΡΟ
Με κριτική ματιά στην εκάστοτε εξουσία
Η παράσταση σε σκηνοθεσία του πρωταγωνιστή Αιμίλιου Χειλάκη αλλά και του Μανώλη Δούνια θα μείνει στη μνήμη όλων μας, σαν διαλεκτικό επιχείρημα περί...
Με κριτική ματιά στην εκάστοτε εξουσία