Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Συζυγικό κρεβάτι πάνω σε κρατήρα

Η Μαρία Ναυπλιώτου (Μήδεια) και ο Χάρης Φραγκούλης (Ιάσονας)

ΣΤΑΥΡΟΣ ΧΑΜΠΑΚΗΣ

Συζυγικό κρεβάτι πάνω σε κρατήρα

  • A-
  • A+

Επειτα από επτά χρόνια το Θέατρο Τέχνης επιστρέφει στο μεγάλο θέατρο της Επιδαύρου και, όπως δείχνει η προσέλευση του κοινού, επιστρέφει «θριαμβευτικά». Σε μία από εκείνες τις αποκαλυπτικές βραδιές της Επιδαύρου, όταν το θέατρο γιγαντώνεται με τις αναπνοές χιλιάδων θεατών, παρακολουθήσαμε τη «Μήδεια» σε σκηνοθεσία Μαριάννας Κάλμπαρη.

Και έτσι, σ’ αυτό το άτυπο αφιέρωμα του Φεστιβάλ μας στον… Ευριπίδη, είχαμε την ευκαιρία να δούμε αντικριστά δύο Κολχίδες: τη μια να αποκτά ρίζες στο μικρό θέατρο από τον Καραντζά και τώρα, στο μεγάλο, την άλλη να αναδύεται από τον κρατήρα μιας ακυρωμένης κρεβατοκάμαρας, να απλώνεται σε μια απόπειρα πλούσια σε μέσα και δυναμικό και, όσο να πει κανείς, προσανατολισμένη σε εκείνα που προσδίδουν μαζί με τα εύσημα και το λαϊκό έρεισμα.

Το θέμα της παράστασης του Θεάτρου Τέχνης ήταν ο Ερωτας και «η βαρβαρότητά του», που έδεσαν από κοινού κάποτε τη μακρινή και αλλότρια μάγισσα σε δεσμό με τον Ιάσονα, την υπέταξαν στη βούλησή του και έθεσαν τη φοβερή της δύναμη και την ακόμη φοβερότερη ιδιοσυγκρασία της στην υπηρεσία του σκοπού του.

Τώρα όμως, ως γνωστόν, τα μάγια λύνονται -εννοώ τα μάγια που κρατούσαν δεμένη τη Μήδεια. Και αυτή, σαν γυναίκα και θηρίο υπηρετεί πια την άγρια ερωτική παρόρμηση, εκδικητική μανία που οργανώνεται και στοχεύει στο να διαλύσει κάθε ανθρώπινο δεσμό που την κρατά καθηλωμένη. Ο πιστωμένος Ερωτας εξελλήνισε τη Μήδεια, ο οφειλόμενος την εκβαρβαρίζει. Καθώς η Μήδεια βγάζει από πάνω της την αλυσίδα αυτού του Γάμου, πετάει μαζί από πάνω της και κάθε «ελληνικότητα», ώστε στο τέλος να στέκει για τον πολιτισμό μας όχι μόνο φοβερή, αλλά και άγρια ακατανόητη.

Στηριζόμενη, λοιπόν, σε μια όμορφη φράση του Χειμωνά, η οποία θεμελιώνει και τη διασκευή του (γιατί οι μεταφράσεις του Χειμωνά είναι στην πραγματικότητα φιλτραρισμένες από τη δική του ποιητική θεώρηση και πρέπει να διαβάζονται με προσοχή), η Μήδεια της Κάλμπαρη είναι δύο φορές βάρβαρη, από καταγωγή και από έρωτα.

Στην παράστασή της παρεμβάλλονται αποσπάσματα από την αρχαία γραμματεία, κάποια γνωστά, όπως η περίφημη παραβολή για το Ανδρόγυνο από τον Πλάτωνα, κάποια λιγότερο γνωστά, όπως του Μνησίλοχου ή του Παρθένιου. Οδηγούν όλα στην ίδια πηγή: ο Ερωτας είναι ο υπαίτιος, που έρχεται σαν ευλογία και σαν κατάρα, που συστρέφει, αλλοιώνει κι υποτάσσει ό,τι μοιάζει ν’ απελευθερώνει.

Γι’ αυτό στο κέντρο της ορχήστρας έχει τοποθετηθεί από τον Κωνσταντίνο Ζαμάνη σαν ναός της Αφροδίτης και παλκοσένικο του πόθου ένα συζυγικό κρεβάτι, το οποίο περιστρέφεται πάνω από έναν κρατήρα. Εκεί καθηλωμένη βρίσκεται αρχικά η Μήδεια, το σώμα κι η σκιά της: την ανθρώπινη παράστασή της από τη Μαρία Ναυπλιώτου ακολουθεί το σκοτεινό της απείκασμα, μια αγριεμένη, απειλητική μορφή από την Αλεξάνδρα Καζάζου.

Και καθώς η δράση προχωρά, η δεύτερη επεμβαίνει όλο και περισσότερο, κλέβει λόγια από την μπροστινή μεριά του καθρέφτη, ολοένα και αναδύεται στην επιφάνεια.

Ο υπόλοιπος θίασος

Τριγύρω, στις ακτίνες ενός ηλιακού ρολογιού, στέκουν οι υπόλοιποι του θιάσου, υποκριτές και μουσικοί. Ανάμεσά τους, ο Χάρης Φραγκούλης του Ιάσονα, ο Αλέξανδρος Μυλωνάς του Κρέοντα και ο Γεράσιμος Γεννατάς του Αιγέα. Υπάρχει και ένας ελλειπτικός Χορός από Κυρίες της Κολχίδας (Σύρμω Κεκέ και Ιωάννα Μαυρέα), οι οποίες ωστόσο αναλαμβάνουν να επέμβουν σαν διακριτά πρόσωπα της υπόθεσης (ανάμεσά τους και η Μαριάννα Κάλμπαρη ως Τροφός).

Οπως υπάρχει και ένα ας το πούμε «ημιχόριο» που σκοπό έχει να αποδώσει σωματικά την απορρύθμιση του Ερωτα, τη δαιμονική του βακχεία ή ακόμη την κλιμάκωση της ερωτικής βασάνου από τη μουσική του Παναγιώτη Καλαντζόπουλου.Αφησα για τελευταία ακόμη μια περίεργη μορφή που τριγυρνάει στην ορχήστρα, σαν αδικαίωτο φάντασμα. Η Θεοδώρα Τζήμου αποτίει φόρο τιμής στα άγνωστα, βουβά θύματα του Ερωτα: μεταφέρει τη Γλαύκη, το κορίτσι που πλήρωσε με τη ζωή του το ότι βρέθηκε πολύ κοντά στην πυρηνική σχάση του «Ανδρόγυνου».

Αυτά είναι πάνω-κάτω όσα κατανόησα από τις προθέσεις του Θεάτρου Τέχνης και μπόρεσα να μεταφέρω σε λέξεις. Ανάμεσα όμως σε εμένα και σ’ αυτές, στάθηκαν και αρκετά προβλήματα, κάποια από τα οποία θα απαριθμήσω στη συνέχεια.

Κατ’ αρχάς φαίνεται πως υπάρχει κάτι ανολοκλήρωτο στην ίδια την κεντρική ιδέα της προσέγγισης. Ναι, ασφαλώς, είναι ο Ερωτας…, αλλά πώς είναι δυνατόν να κλείσουμε τη Μήδεια σε άλλη μια (αρχαία) «Ολέθρια Σχέση»; Κι αν ναι, πόσο βαθιά πρέπει να σκάψουμε τότε; Είναι η Μήδεια μια γυναίκα που παραλογισμένη από την απιστία και την ερωτική απογοήτευση αυτοκαταργείται σαν μητέρα, δολοφονώντας τα παιδιά της;

Ή μήπως η απιστία του Ιάσονα σημαίνει την επιστροφή της σε μια παλιότερη, «βάρβαρη» παράδοση αντεκδίκησης με κάθε κόστος, στο όνομα της τιμής -το γκιακ-, από την οποία το ελληνικό πνεύμα κατάφερε να προχωρήσει (αν και όπως λέει ο Ευριπίδης, δεν τα πολυκαταφέρνει πάντα στην πράξη...);

Αυτό που θέλω να πω είναι πως σε μια σύγχρονη παράσταση, και μετά την πολλοστή «Μήδεια» που έχουμε δει, είναι λογικό να προσερχόμαστε με απαιτήσεις που αφορούν την ίδια τη διάνοιά της. Το να αναλύεις τη «Μήδεια» σαν μέρος της γενικής ερωτικής φιλολογίας είναι μια πρόταση που αντί να σκάβει, απλώνει και απονευρώνει το προκείμενο.

Η ίδια περιγραφική διάθεση υπάρχει άλλωστε και στην κεντρική ιδέα του σκηνικού διπολισμού της. Κάποιος θα έλεγε πως αυτή η ιδέα υφαρπάζει από την πρωταγωνίστρια το πετράδι της. Γιατί ακριβώς αυτό είναι το ακριβό πράγμα εδώ, το πώς τα δύο θα γίνουν ένα από την ηθοποιό, στη μεγαλειώδη στιγμή για το παγκόσμιο θέατρο και την ανθρώπινη κατάσταση που παραδίδει ο Ευριπίδης… Αλλά ας είναι. Ακόμα και έτσι θα θέλαμε η πρόταση να προχωράει τολμηρά ένα βήμα παραπέρα: να δούμε έστω τη σκιά να απλώνεται σε όλο το σώμα της Μήδειας.

Τρίτο πρόβλημα: Η μεταμπρεχτική παράθεση των ηθοποιών-ρόλων γύρω από την ορχήστρα φέρνει επακόλουθα και μια ιδιαίτερη θεώρηση της σκηνής, κατάλληλη για μια παραξενεμένη όσο και πολιτικά υποψιασμένη πρόταση. Εδώ όμως στο κέντρο εμφανίζεται μια φιγούρα αφηρημένη και πολύ θεατρική, κάτι, όπως είπαμε, σαν τη «βάρβαρη σκιά» της Μήδειας. Υπάρχει επίσης από κοντά ο Χορός των σωμάτων και βέβαια υπάρχει το εφέ της ανάληψης στο τέλος. Πώς συμβιβάζονται όλα αυτά;

Θόρυβος

Και από εκεί και πέρα υπάρχουν ζητήματα υλοποίησης. Οπως το ότι μαζεύονται τελικά πολλά, δημιουργώντας θόρυβο: μεταδραματικότητα, αφηγηματικότητα, συναίσθημα, σωματικότητα κ.ά. Ορισμένες σκηνές -όπως μεταξύ Μήδειας και Ιάσονα- είναι ρεαλιστικά λεπτοδουλεμένες (παρά το εμφανές mismatch…). Αλλες, όπως του Αιγέα, μένουν θολές.

Ο Αγγελιοφόρος παίζεται από μια σοκαρισμένη γυναίκα (Κωνσταντίνα Τάκαλου). Πώς να γίνει πειστικός; Και, τέλος, όταν είναι φανερό πως η παράσταση οφείλει να τελειώσει απότομα, σε εκείνο το ξερό «όχι!» της Μήδειας στις παρακλήσεις του Ιάσονα να θάψει τα παιδιά του, γιατί όλη αυτή η ουρά στο τέλος, με επιπλέον τραγούδια και χορούς; Οσο για τη Γλαύκη δεν πείστηκα καθόλου. Εμεινε μέχρι τέλους ένας ρόλος που αναζητεί απεγνωσμένα συγγραφέα.

Και τώρα που το θυμήθηκα. Είναι μια συλλογική παράσταση, αυτό όμως δεν σημαίνει πως απουσιάζουν οι πρωταγωνιστές. Η Ναυπλιώτου και ο Φραγκούλης κρατάνε το (γεμάτο) κοίλον για δύο ώρες χωρίς να ακούγεται ανάσα, πράγμα που σημαίνει ότι, πέρα από τις όποιες γκρίνιες μας, δημιουργούν μια ένταση αξιοσημείωτη (ειδικά ο Φραγκούλης στον τελευταίο σπαραγμό του Ιάσονα και η Ναυπλιώτου στον επιβλητικό θρίαμβο της Μήδειας).

Τους αξίζει λοιπόν ξεχωριστό χειροκρότημα, μια επιβράβευση της προσπάθειάς τους που δυστυχώς χάνεται στη μαζική υπόκλιση του τέλους.

ΘΕΑΤΡΟ
Από την ατομική ταυτότητα στη συλλογική χοάνη
Ο τολμηρός Εκτορας Λυγίζος, σκηνοθέτησε την παράσταση που τρέχει γρήγορα, υπερβολικά γρήγορα, για θεατές που πρέπει να γνωρίζουν καλά το έργο. Η κάθοδος του ΔΗΠΕΘΕ της Λάρισας στην Αργολίδα ήταν μια...
Από την ατομική ταυτότητα στη συλλογική χοάνη
ΘΕΑΤΡΟ
Ενα αγοροκόριτσο ωριμάζει πριν την ώρα του
Η παράσταση του Στάθη Λιβαθινού έφερε τη νέα γενιά, τα παιδιά της Θήβας, στο προσκήνιο. Την «Ορέστεια» της προηγούμενης εβδομάδας, που προκάλεσε συζητήσεις, ακολούθησε η «Αντιγόνη» του Εθνικού ή μάλλον των...
Ενα αγοροκόριτσο ωριμάζει πριν την ώρα του
ΘΕΑΤΡΟ
Οι Ερινύες του Εμφυλίου δεν έχουν σωπάσει
Μετά τον «Θίασο» του Αγγελόπουλου έρχεται ο Γιάννης Χουβαρδάς και προσφέρει μια βαθιά πολιτική ανάγνωση της τριλογίας του Αισχύλου, πυκνή και ιδιοφυή, πέρα από στερεότυπα και βεβαιότητες. Η μεγάλη τέχνη δεν...
Οι Ερινύες του Εμφυλίου δεν έχουν σωπάσει
ΘΕΑΤΡΟ
Σεμνός, «ρωμέικος» Αίας
Η παράσταση του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου σχεδόν ξάφνιασε με την έλλειψη «επιθετικότητάς» της. Καιρό είχαμε να δούμε στην Επίδαυρο σκηνοθεσία που να μην αναστατώνει ή να συγχύζει. Αυτό δεν σημαίνει ότι ήταν...
Σεμνός, «ρωμέικος» Αίας
ΘΕΑΤΡΟ
Ενας πικρός και καθόλου λαϊκός Αριστοφάνης
Ο τρόπος που ο Γιάννης Κακλέας ανεβάζει αρχαία κωμωδία είναι η μεγαλύτερη συμβολή του στο θέατρό μας. Δεν είναι επιθεωρησιακός, δεν εκβιάζει χειροκρότημα, δεν είναι βωμολόχος. Κι όμως, κάνει τη μια εμπορική...
Ενας πικρός και καθόλου λαϊκός Αριστοφάνης
ΘΕΑΤΡΟ
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
Η ατυχέστερη καλλιτεχνική στιγμή του φετινού καλοκαιριού στο κατάμεστο αργολικό θέατρο είχε μια αληθινή ηρωίδα, τη μεγάλη ηθοποιό που τιτάνια σήκωσε στους ώμους της, με επαγγελματισμό και αγάπη για το ελληνικό...
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας