Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Το στοίχημα είναι να κρατήσουμε την ελπίδα»

Η Μαρία Ναυπλιώτου ερμηνεύει τη Μήδεια του Ευριπίδη

ΣΤΑΥΡΟΣ ΧΑΜΠΑΚΗΣ

«Το στοίχημα είναι να κρατήσουμε την ελπίδα»

  • A-
  • A+

«Στην τραγωδία παλεύεις με το αδιανόητο», τονίζει η γοητευτική, ταλαντούχα ηθοποιός. Ερμηνεύει τη Μήδεια του Ευριπίδη στην ποιητική μετάφραση του Γιώργου Χειμωνά και σε σκηνοθεσία της Μαριάννας Κάλμπαρη, στην παράσταση του Θεάτρου Τέχνης που επιστρέφει έπειτα από χρόνια στην Επίδαυρο

Δεν υπάρχει οργή πιο φοβερή και αθεράπευτη από αυτήν που γεννιέται ανάμεσα σε ανθρώπους που είχαν αγαπηθεί

Η Επίδαυρος είναι φορτισμένη με πολλά, αν νομίμως της ανήκουν δεν ξέρω. Είναι ένα μεγάλο ιστορικό θέατρο, ένας κυκλικός χώρος όπου δεν έχεις από πού να φυλάξεις τα νώτα σου.

Θυμάμαι στην «Ορέστεια» του Γ. Κόκκου -ήμουν στον χορό των Χοηφόρων- να καθόμαστε στα δέντρα λίγο πριν από την παράσταση με την Αμαλία Μουτούση, η οποία έπαιζε την Ηλέκτρα. Κοιτάζοντας το θέατρο, τόσο ασφυκτικά γεμάτο, μου είπε: «Α, εδώ είναι αρένα...».

Εγώ, απέναντι σ’ αυτόν τον φόβο, ενεργοποιώ πάντα μια παρήγορη εικόνα που έχω από παιδί. Τους γονείς μου και εμάς τα παιδιά καθισμένους ψηλά, στο πάνω διάζωμα, να παρακολουθούμε οικογενειακά τις παραστάσεις κάθε καλοκαίρι. Αυτή την πολύτιμη μνήμη θα ανασύρω και στη Μήδεια.

Ακόμη μια «Μήδεια» του Ευριπίδη, αυτήν τη φορά στο μεγάλο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου. Το ανεξήγητο του έρωτα, αυτό το «μέγα κακό που σπαράζει τους ανθρώπους» διαπραγματεύεται η παράσταση του Θεάτρου Τέχνης που παρουσιάζεται απόψε στη μετάφραση του Γιώργου Χειμωνά και σε σκηνοθεσία Μαριάννας Κάλμπαρη.

Στην παράσταση παρουσιάζονται ένθετα μέσα στα στάσιμα του έργου κείμενα συγγραφέων της αρχαιοελληνικής γραμματείας: Πλάτωνας (Ο λόγος του Αριστοφάνη στο Συμπόσιο), Θεόκριτος (μτφρ. Ιωάννης Πολέμης), Σαπφώ, Αρτεμίδωρος, Μνησίλοχος, Πλούταρχος, Μακηδόνιος Υπατος σε μετάφραση – απόδοση Μαριάννας Κάλμπαρη και Ελενας Τριανταφυλλοπούλου.

Ερωτικό μένος και παραφροσύνη ή επιστροφή στη φύση της, σ’ αυτό που ήταν πάντα; Η Μήδεια μετά την προδοσία και την εγκατάλειψη του Ιάσονα για να παντρευτεί άλλη γυναίκα, τη Γλαύκη, κόρη του βασιλιά της Κορίνθου Κρέοντα, διαρρηγνύει όποια σχέση είχε αποκτήσει με τον πολιτισμό, τους νόμους, τα έθιμα της Ελλάδας. Ο πόθος που τώρα δέθηκε με τον πόνο, οι καταπατημένοι όρκοι αιώνιας αγάπης και πίστης, της θυμίζουν ποια είναι και την οδηγούν στην ολική καταστροφή.

Η Μήδεια, «δυο φορές βάρβαρη» όπως γράφει στον πρόλογο της μετάφρασης του έργου ο Γιώργος Χειμωνάς, «από καταγωγή και από έρωτα», διεκδικεί τώρα τη θεϊκή της καταγωγή. Θα τους εκδικηθεί όλους πληγώνοντας ακόμη και τον εαυτό της: σκοτώνει με δώρα δηλητηριώδη τη νύφη και τον πατέρα της, σφάζει τα ίδια τα παιδιά της και φεύγει πάνω στο άρμα του παππού της Ηλιου.

Στις δυο όψεις του έρωτα, τη «βάρβαρη», τη βυθισμένη στον πόνο και στο σκοτάδι αλλά και την ονειρική, την ηδονική, την ιδανική, επικεντρώνεται η παράσταση της Μαριάννας Κάλμπαρη, με τη Μαρία Ναυπλιώτου να ερμηνεύει τη Μήδεια.

«Η πρόταση ήταν προκλητική, τη δέχτηκα κι από τότε άρχισα να βασανίζομαι», λέει η Μαρία Ναυπλιώτου. «Αυτή η Μήδεια είναι η Μήδεια του έρωτα, της προδοσίας, της κατάφασης. Τη βλέπουμε τη στιγμή που ξυπνά το παλιό, σκοτεινό κομμάτι της.

Διαβάζοντας τις εκδοχές των μύθων συνειδητοποιείς ότι πρόκειται για πρόσωπα-θεριά. Η Μήδεια έσφαξε τον αδελφό της για να σώσει τον Ιάσονα, ανέβηκε στο πλοίο του με χέρια ματωμένα, στη συνέχεια τον βοήθησε ξανά με φόνους που έκανε για χάρη του χρησιμοποιώντας τα μαγικά της φίλτρα. Ολα αυτά τον καιρό όπου το ήθος δεν είχε να κάνει με τον τρόπο αλλά με τόπο.

Κι όταν οι δυο τους βρέθηκαν στην οργανωμένη κοινωνία της πόλης, προσαρμόστηκαν σε νόμους και ήθη, δημιουργήθηκαν ανάγκες όπως αυτή του Ιάσονα να γίνει βασιλιάς. Η προδοσία του έφερε στην επιφάνεια την επείγουσα ανάγκη της υπενθύμισης: «Θυμάσαι τότε που εγώ έκανα όλα αυτά για εσένα;» λέει εκείνη. Η πορεία της πλέον δεν θα είναι συνειδητή, προγραμματισμένη.

Ο θυμός, η οργή, η εκδίκηση έρχονται σιγά-σιγά, το σχέδιο λες και το φέρνουν τα χτυπήματα που δέχεται η Μήδεια, το ένα πίσω από το άλλο. Στο τέλος γίνεται η ίδια η ζωντανή υπενθύμιση του εαυτού της. Γίνεται αυτή που ήταν από πάντα. Ενα πρόσωπο που ξαφνιάζει όλους, ακόμα και την ίδια. Η πράξη της παιδοκτονίας ίσως προδίδει και μια τρυφερότητα.

Οταν τα έχεις χάσει όλα, δεν σου έχει μείνει ούτε πετραδάκι για να στηριχτείς, δεν έχεις τόπο να σταθείς, να μετακινηθείς, τι κάνεις με δυο παιδιά; Ολοι την προπηλακίζουν, τη στριμώχνουν στη γωνία γιατί αποτελεί εμπόδιο στα θέματά τους, τους γάμους, την εξουσία που διεκδικούν. Και τότε, όταν συνειδητοποιεί πως έχει παίξει όλη της τη ζωή κάπου και την έχασε, αρχίζει η κατάβαση, η υπενθύμιση του ποια είναι».

• Πώς παίζονται σήμερα τέτοια ρόλοι;

Δεν ξέρω τι θα πει να παίζεις έναν τέτοιο ρόλο. Συνειδητοποιείς την περιπέτεια, το ρίσκο, τον βαθμό της εσωτερικής εμπλοκής όταν ήδη είσαι μέσα. Οι διάλογοι, οι μονόλογοι, η πορεία όλων των χαρακτήρων κινούνται, πραγματικά, πολύ πάνω από τα ανθρώπινα μέτρα.

Αυτά τα πρόσωπα μας υπερβαίνουν. Ο,τι συμβαίνει στους ήρωες ή επιτρέπουν να τους συμβούν είναι δεκάδες πράγματα, λεπτά, μεταβαλλόμενα, ποικίλων ψυχοσυνθέσεων. Οι διαδρομές της Μήδειας πέραν των ψυχολογικών, είναι σκοτεινές, μυστικές, πολυδαίδαλες και κρύβουν θηριώδεις αρχετυπικούς συμβολισμούς.

Πώς να επεξεργαστεί μια μικρή καρδιά, ένα μικρό μυαλό κείμενα, πρόσωπα οντολογικής έρευνας; Πώς να χωρέσουν σε μια παράσταση; Συνεχώς αισθάνεσαι ότι είσαι παραδίπλα από τον τόνο... Δεν μπορεί να κατανοήσει απόλυτα ούτε ο ηθοποιός ούτε ο θεατής το εύρος των νοημάτων, τη σύνθεση των ιδιοτήτων.

Μερικές φορές η Μήδεια μου θυμίζει τον Οδυσσέα όταν κατέβηκε στους νεκρούς. Κι άλλες φορές μού έρχεται στο μυαλό ένα ποίημα του Τ.Σ. Ελιοτ από την Τετάρτη των Τεφρών σε σχέση με τον χρόνο: «Να φτιάξω πρέπει κάτι που να με κάνει να χαρώ»... Η σχέση που προσπαθούμε να αποκτήσουμε με το αρχαίο δράμα είναι αφύσικη για τις ψυχές, για τα σώματα. Παλεύουμε με το αδιανόητο. Τα κείμενα δημιουργούν τη δίψα να βυθιστείς, να μάθεις, να ερμηνεύσεις αλλά στο τέλος οδηγείσαι σ’ ένα μεγάλο ερωτηματικό για τον εαυτό σου, για την παράσταση, για τους θεατές.

• Σε εσάς τι συμβαίνει;

Είναι πολλά που σου συμβαίνουν. Προσπαθείς ν’ ανοίξεις για να νιώσεις, να κατανοήσεις, και τότε βλέπεις πόσο μικρός είσαι, διαπιστώνεις ότι αυτό σε ξεπερνάει διαρκώς. Περπατάς διερευνητικά σ’ ένα δρόμο διανύοντας μεγάλα ύψη, ρωγμές, γέφυρες και ξαφνικά βρίσκεσαι μπροστά σ’ έναν γκρεμό.

Και το επόμενο βήμα είναι εκεί, στον γκρεμό... Ολοι οι ρόλοι είναι δύσκολοι σε κάθε είδος θεάτρου, στην τραγωδία όμως υπάρχει κάτι που κατατρώει ένα κομμάτι του εαυτού σου, είτε τα καταφέρεις είτε όχι. Κι αν καταφέρεις κάτι, χαλάλι που σου τρώει τα σωθικά. Δεν με ανησυχεί η διαδικασία όσο η επιθυμία να αποκαλυφθεί κάτι μέσα μου, πέρα από την σκέψη, πέρα από τη υποκριτική.

Και μοναδικό μέσον για να συμβεί αυτό είναι ο λόγος, ό,τι αληθινό προκύψει στη σκηνή θα έρθει μέσω αυτού. Αυτό που επιθυμώ είναι να ξαφνιαστώ, κάθε στιγμή να μου συμβαίνει το απρόσμενο.

Ξέρω ότι είναι αδιανόητο, λες: δεν γίνεται. Ομως δεν πρόκειται πια για δοκιμή αλλά για γεγονός: πρέπει να παίξεις. Και παλεύεις για να κατακτήσεις κάτι από το αδιανόητο. Πέρα από τους όποιους στόχους της παράστασης, το βασικό είναι να είσαι εκεί με το θάρρος της ύπαρξής σου.

Δεν ήταν ποτέ ιδανικά τα πράγματα για καμιά γενιά

• Είστε πάντα τόσο αυστηρή με τον εαυτό σας;

Είμαι αυστηρή όμως δεν έχει να κάνει μ’ αυτό αλλά με τα ίδια τα κείμενα. Πέρα από τη φωνή ή το να παίξεις καλά έναν μονόλογο, το στοίχημα είναι να ξαφνιαστείς εσύ ο ίδιος.

Αυτή είναι η μεγαλύτερη δυσκολία. Δεν περιμένει κανείς να γίνω η Μήδεια, δεν μπορώ να υποστηρίξω ότι παίζω τη Μήδεια. Αυτό που λέω είναι: να μπορέσω να στήσω το κορμί μου, να μη φοβηθώ. Αν σταθώ εκεί όρθια, αν περπατήσω, αν πω τα λόγια, είναι κάτι. Μέχρι να καταλάβουμε τι κατορθώσαμε μέσα από την ερμηνεία και την αισθητική που καταθέτουν όλοι οι συντελεστές ώστε να αποτυπωθεί βιωμένο στη σκηνή, η παράσταση έχει δοθεί, έχει τελειώσει. Και τότε λέμε: «Α, έγινε»...

• Σας τρομάζει η έκθεση;

Δεν φτάνει το ουσιώδες της αναμέτρησης με το κείμενο, υπάρχει κι αυτός ο ναρκισσισμός τού να είσαι καλός. Είτε παίζω σε ιταλική σκηνή είτε στην Επίδαυρο λέω στον εαυτό μου ότι πρέπει να καταφέρω χωρίς φόβο ν’ ανεβώ στη σκηνή με όλες τις ανεπάρκειες, τους φόβους, την αγωνία, τη χαρά και να διηγηθώ μια ιστορία. Κι αυτό το ξεχνάμε μερικές φορές επιθυμώντας να φτάσουμε στο μέγεθος των πραγμάτων έτσι όπως αντιλαμβανόμαστε εμείς τον τρόπο ή έτσι όπως μας έχουν διδάξει κάποιοι.

Ομως ψάχνοντας για τις στιγμές μεγαλείου, ξεχνάμε να διηγηθούμε απλά την ιστορία. Η γείωση, η σύνδεση με την πραγματικότητα τη στιγμή της παράστασης με διευκολύνει, με βοηθά επί της ουσίας. Οταν ανέβηκα για πρώτη φορά στη σκηνή παίζοντας στο «Ξαφνικά πέρσι το καλοκαίρι» είπα μέσα μου: μην το μεγαλοποιείς, το κύριο είναι να πεις την ιστορία.

Μερικές φορές το άγχος με κάνει να σκέφτομαι τι καλά που θα ήταν να μαζευόμαστε όλοι να διαβάζαμε τη Μήδεια και μετά ο καθένας να έλεγε το δικό του...

• Κι όμως δείχνετε πάντα πειθαρχημένη, συγκροτημένη, επικεντρωμένη. Πόση μεγάλη προσπάθεια απαιτείται στις μέρες μας για να κατακτήσεις κάτι όταν τριγύρω έχει εγκατασταθεί το μετέωρο;

Εχω κουράγιο· άλλες φορές το χάνω, νιώθω ότι κλατάρω, κι άλλες φορές ανασκουμπώνομαι και παλεύω ξανά. Εχω βιώσει την αποτυχία ακόμα κι αν αυτό δεν ήταν εμφανές. Κουβαλάω την πειθαρχία από τα χρόνια του χορού, αγαπώ τη δουλειά μου.

Αν κάτι δεν βγει δεν είναι που δεν το παίδεψα, ώς εκεί μπόρεσα να πάω. Σήμερα ενοχοποιούμε την κρίση που βιώνουμε για όλες τις εκφάνσεις της καθημερινότητας. Εγώ πιστεύω ότι δεν είναι θέμα εποχής αλλά της ίδιας της ζωής. Μιλάμε τόση ώρα για το θέατρο, αλλά η επαγγελματική ζωή αντανακλά και την προσωπική, τον εσωτερικό κόσμο, το κοινωνικό μας αποτύπωμα.

Δεν είναι εύκολο να ανατάξουμε. Αλλά αυτό το καλύτερο που ευχόμαστε, συνδέεται κυρίως με το αν, τελικά, μπορούμε να ελπίζουμε σε κάτι, αν έχουμε τη δύναμη να πούμε: «δεν τελείωσαν όλα». Δεν ήταν ποτέ ιδανικά τα πράγματα για καμιά γενιά, δεν υπήρχαν εποχές ευημερίας. Τώρα νιώθουμε ότι έχουμε πέσει σ’ ένα βαθύ πηγάδι, συνειδητοποιούμε το τέλμα.

Δεν υπάρχει πια όριο, ή στήριξη κάποιας ιδεολογίας, κι αυτό δημιουργεί έλλειψη πειθαρχίας, σεβασμού -έτσι εξηγείται η άγνοια, η ημιμάθεια. Είναι ήττα να μην μπορείς να αναγνωρίζεις πια την αλήθεια όταν η διαστρέβλωση διαπερνά τα πάντα, αλλά αυτό δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο.

Μια αλλαγή συντελείται σ’ ολόκληρο τον πλανήτη, σαν δίνη μεγάλη και σαρωτική που σε καθιστά ανήμπορο να κρίνεις αντικειμενικά, να καταφέρεις να κρατήσεις μέσα σου την ελπίδα. Ομως αυτός ο αγώνας είναι το στοίχημά μας.

• Προσωπικά ποιες δυνάμεις κινητοποιείτε;

Αντλώ χαρά και δύναμη από τους λίγους και εκλεκτούς ανθρώπους που έχω διαλέξει και με έχουν διαλέξει για να είμαστε μαζί. Παίρνω δύναμη από την παρηγοριά της συντροφιάς τους. Η δουλειά μου είναι σημαντική, αλλά πιο σπάνια με χαροποιεί γιατί είναι απαιτητική, έχει μεγάλες αγωνίες.

Τελειώνεις κάτι που δεν ξέρεις πόσο τα έχεις καταφέρεις κι αμέσως πηγαίνεις στο επόμενο. Η ζωή είναι πιο μεγάλη απ’ αυτό που ο καθένας φαντασιώνεται για να υπάρξει μέσα σ’ αυτήν, ένας ωκεανός και πολλές φορές ξεχνάμε, δεν ξέρουμε πώς να κολυμπήσουμε. Χρειάζεται επάρκεια και καθαρός στόχος για να βγούμε απέναντι, σε κάτι αληθινό.

Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου. «Μήδεια» του Ευριπίδη, 5/8, στις 21.00. Μετάφραση: Γιώργος Χειμωνάς. Σκηνοθεσία: Μαριάννα Κάλμπαρη. Δραματουργική επεξεργασία: Μαριάννα Κάλμπαρη - Ελενα Τριανταφυλλοπούλου. Σκηνικό –κοστούμια: Κωνσταντίνος Ζαμάνης. Μουσική σύνθεση: Παναγιώτης Καλαντζόπουλος. Κίνηση: Μαρίζα Τσίγκα. Σχεδιασμός φωτισμών: Στέλλα Κάλτσου. Ερμηνεύουν: Μαρία Ναυπλιώτου, Χάρης Φραγκούλης, Γεράσιμος Γεννατάς, Μαριάννα Κάλμπαρη, Αλεξάνδρα Καζάζου, Σύρμω Κεκέ, Ιωάννα Μαυρέα, Αλέξανδρος Μυλωνάς, Φωτεινή Μπαξεβάνη, Κωνσταντίνα Τάκαλου, Θεοδώρα Τζήμου.

 

ΘΕΑΤΡΟ
«Η χώρα σου είσαι εσύ ο ίδιος»
Μια «Αντιγόνη» που σχεδιάστηκε έτσι ώστε ο τόπος και οι άνθρωποί του να παίζουν τον βασικό ρόλο στον τρόπο προσέγγισής της θα δούμε στο Μικρό Θέατρο της Επιδαύρου σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Ντέλλα. Μας μιλά ο...
«Η χώρα σου είσαι εσύ ο ίδιος»
ΘΕΑΤΡΟ
«Κοντά στους αισχρούς τα αισχρά μαθαίνεις»
Η ηθοποιός που έχει δοκιμάσει επανειλημμένα τις δυνάμεις της στο αρχαίο δράμα δίπλα σε σπουδαίους σκηνοθέτες που πάλευαν εμμονικά με τα κείμενα, όπως ο Ανατόλι Βασίλιεφ και ο Λευτέρης Βογιατζής, πρωταγωνιστεί...
«Κοντά στους αισχρούς τα αισχρά μαθαίνεις»
ΘΕΑΤΡΟ
«Επί χρόνια προετοιμάζομαι για το τέλος πολλών πραγμάτων»
Ο σπουδαίος ηθοποιός Γιάννης Φέρτης παίζει στην «Αλκηστη» του Ευριπίδη με το Εθνικό Θέατρο στην Επίδαυρο, σε σκηνοθεσία της Κατερίνας Ευαγγελάτου. Χορτασμένος μα πάντα ανήσυχος, μας μιλάει για την πολύχρονη...
«Επί χρόνια προετοιμάζομαι για το τέλος πολλών πραγμάτων»
ΘΕΑΤΡΟ
«Δεν πιστεύω πια σε καμιά ιδέα»
Η «Μήδεια» του Ευριπίδη σε μια αλλιώτικη ανάγνωση από τον Δημήτρη Καραντζά απόψε στο Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου. Μια παράσταση κουρδισμένη σε χαμηλούς τόνους, με λόγο και κίνηση δομημένα αυστηρά, μοτίβα...
«Δεν πιστεύω πια σε καμιά ιδέα»
ΘΕΑΤΡΟ
Σαν μαθητής στην Επίδαυρο
Μια ελληνορωσική συμπαραγωγή προκαλεί το ενδιαφέρον. Το ιστορικό Θέατρο Βαχτάνγκοφ της Μόσχας συνεργάζεται για πρώτη φορά με το Εθνικό Θέατρο παρουσιάζοντας την Παρασκευή και το Σάββατο στην Επίδαυρο την...
Σαν μαθητής στην Επίδαυρο
ΘΕΑΤΡΟ
«Κάντε χώρο για τις Αντιγόνες που έρχονται»
Ακόμα μια «Αντιγόνη» στο Φεστιβάλ Αθηνών, του Ζαν Ανούιγ τώρα, έρχεται στις 21, 22 Ιουλίου στο Rex του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία της Ελένης Ευθυμίου με πρωταγωνιστές τον Στέλιο Μάινα στον ρόλο του Κρέοντα...
«Κάντε χώρο για τις Αντιγόνες που έρχονται»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας