Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Δοξαστική λειτουργία για τον μάρτυρα οδοιπόρο

Κώστας Καζάκος, Δημήτρης Λιγνάδης

Δοξαστική λειτουργία για τον μάρτυρα οδοιπόρο

  • A-
  • A+

Η τέταρτη κάθοδος του Σταύρου Τσακίρη στο κοίλον της Αργολίδας είναι πιθανόν και η πλέον απαιτητική.

Εκτός από το εξόδιο ενός ήρωα, όπου το πάθημά του διαπλέκεται με το πεπρωμένο της πόλης και η περιπέτειά του εκβάλλει στον μύθο της, ο «Οιδίπους επί Κολωνώ» αποτελεί μαζί κι ένα αίνιγμα στο σώμα του αρχαίου θεάτρου.

Εργο απαιτητικό ως κείμενο και ως παράσταση, αδικημένο σε σχέση με τα πιο αβανταδόρικα έργα της ίδιας γενεαλογίας, ριγμένο στο περιθώριο μιας άποψης που θέλει τον ήρωα στο αρχαίο δράμα να βαδίζει από το κλέος προς την πτώση του, κι όχι αντίστροφα, όπως συμβαίνει εδώ.

Η προσέγγιση του Σταύρου Τσακίρη που παρακολουθήσαμε στην Επίδαυρο στηρίζεται όμως κάπου αλλού.

Ο σκηνοθέτης είδε τον Οιδίποδα σαν μέρος μιας δοξαστικής λειτουργίας, έναν «ψαλμό» που υψώνεται στο θέατρο της Επιδαύρου και δείχνει πέρα από το τέλος του δρόμου, στην εντέλεια της διαδρομής.

Πρόκειται στην ουσία για λειτουργικό θέατρο ή για «Μυστήριο», με την έννοια που έδωσε η ιστορία του θεάτρου στα δράματα και στους σκηνικούς βίους αγίων, αιώνες μετά.

Η παράσταση φέρει γι’ αυτό ένα ιερατικό ύφος, και επιχειρεί τη σύνδεση του έργου με συλλογικές θρησκευτικές εκφράσεις.

Μη μας μπερδεύει το σκηνικό της: στην πράξη ο «Οιδίποδας επί Κολωνώ» θα μπορούσε να παρασταθεί στο προαύλιο ενός ναού και στο κέντρο μιας γιορτής, σε ένα πανηγύρι, όπου θα γιορτάζαμε την παυσίλυπη μετάβαση στον τόπο όπου οι δοκιμασίες όχι μόνο τελειώνουν κάποτε, αλλά αποκτούν όταν διαβασθούν καρκινικά πραγματικό νόημα.

Θα είχε ασφαλώς ενδιαφέρον να εξετάσουμε αυτή την πρόταση σε σχέση με μια άλλη, παλιότερη, ανάλογων προθέσεων, που εμφανίστηκε στο αμερικανικό πρωτοποριακό θέατρο των αρχών του 1990.

Ως άποψη φέρνει στον νου εκείνη την περίφημη εκδοχή του «Οιδίποδα» από τον Λι Μπρούερ –την είχαμε δει πριν από χρόνια και στο δικό μας Φεστιβάλ–, που έφερε τη μορφή ευαγγελιστικού κηρύγματος, την ορμητικότητα των γκόσπελ και την αυθορμησία των Αφροαμερικανών πιστών. Δεν είναι τόσο η κοινή επιφάνεια που ενδιαφέρει όσο το κοινό βάθος.

Οι δύο παραστάσεις –αμερικανική και ελληνική– μοιράζονται το βάθος μιας ιστορίας για τον μάρτυρα και οδοιπόρο, που μετά τα πολλά δεινά γνωρίζει στο τέλος διδακτικά και παραδειγματικά την Αποθέωση.

Σε μια τέτοια προσέγγιση μεγάλο βάρος πέφτει μοιραία στη μετάφραση.

Ο Δημήτρης Δημητριάδης παρέδωσε μια γλώσσα ποιητική και δοξαστική, λειτουργική, ένα ιδιόμελο με φόρτιση, πυκνότητα και πλαστικότητα. Επιχείρησε ουσιαστικά να χτίσει έναν Οίκο της Ελληνικής, εντός του οποίου θα τελεστεί το «Μυστήριο του Οιδίποδα».

Αλλά, στην παράσταση τώρα: Στην αρχή του «Οιδίποδα», κατά την τυπική άφιξη των συντελεστών από το βάθος, η ατμόσφαιρα αποκτά κάτι κινηματογραφικό, με μια «υπόκρουση» από τους τελεστές που θα ταίριαζε σε τίτλους αρχής.

Κι όταν ο θίασος φτάσει στην ορχήστρα, αυτή χωρίζεται σε πολλά μέρη: Ενα μέρος της καταλαμβάνεται από το «ψαλτήρι», στο οποίο χοροστατούν τέσσερις ιεροψάλτες (Πέτρος Δασκαλοθανάσης, Παναγιώτης Διαμαντόπουλος, Θεόδωρος Παλτόγλου, Κωνσταντίνος Τριανταφυλλίδης): με την επιμέλεια του Μίνωα Μάτσα θα συνοδεύσουν το έργο, θα το φορτίσουν και θα νοηματοδοτήσουν μουσικά καθ’ όλη τη διάρκειά του.

Ενα άλλο μέρος της ορχήστρας διεκδικείται από τον θίασο ερμηνευτών. Ο όρος είναι καλύτερος ασφαλώς από εκείνον των «ηθοποιών», αφού ο καθένας αποκτά περισσότερες από μία αρμοδιότητες στην πράξη.

Ειδικά ο Δημήτρης Λιγνάδης γίνεται κατά κάποιον τρόπο Αφηγητής και Ιεροκήρυκας, με το καθήκον άλλοτε να παρουσιάζει το έργο, άλλοτε να ερμηνεύει τον ρόλο του Ξένου κι άλλοτε να μεταφέρει χορικά αποσπάσματα ή να συνάγει συμπεράσματα γύρω από τα δρώμενα (στον νου μου έρχεται ο Μόργκαν Φρίμαν σε έναν αντίστοιχο ρόλο, στην παράσταση του Μπρούερ).

Σε αυτό το πλαίσιο εμφανίζονται οι υπόλοιποι βασικοί ήρωες του έργου.

Στο κέντρο έχει τοποθετηθεί ασφαλώς η δεσπόζουσα μορφή του Οιδίποδα – δεσπόζουσα και στο ερμηνευτικό μέρος, λόγω του Κώστα Καζάκου.

Η παρουσία του ηθοποιού θα μοιάζει φαντάζομαι σε κάποιους «παλιομοδίτικη», λόγω της κεντρικής πληθωρικότητάς της.

Προσωπικά δεν με ενοχλεί: ο Οιδίποδας, θυμίζω, οφείλει να μένει ώς το τέλος διακριτός ανάμεσα στους άλλους, σαν ιερός και μιαρός, πρόσφυγας και μαζί προστάτης.

Συμβολίζει τον «εμβολιασμό» της πόλεως με τον ορό της ξενότητας. Μετά ο ξένος και ο ήρωας θα κυλούν στο αίμα της, προστατεύοντας και θωρακίζοντάς την από κάθε τι κακό.

Δεν ξέρω αν πρόκειται για θίασο «αρίστων», όπως διαφημίζεται, είναι όμως σίγουρα θίασος υψηλών προδιαγραφών.

Ο ίδιος ο Λιγνάδης –ο οποίος εξελίσσεται τα τελευταία χρόνια σε καρατερίστα σε ανάλογους ρόλους– φανερώνει όπως πάντα κύρος, αμεσότητα και άψογη σκηνική ρητορική.

Ο Θησέας του Αρη Τρουπάκη αποδίδεται με έντονα χρώματα, χωρίς εσωτερικές αντιφάσεις. Κι εδώ που τα λέμε έτσι είναι ο Θησέας του «Οιδίποδα», μια λαϊκή ζωγραφιά Εθνάρχη. Στον ίδιο τόνο φανερώνεται ο μάλλον μελοδραματικός Κρέοντας του Δημήτρη Ημελλου.

Γύρω από τον πατέρα μαζεύονται οι κόρες του, η Αντιγόνη της Κόρας Καρβούνη και η Ισμήνη της Τζέννυς Κόλλια: σωστές ερμηνείες, στον σωστό τόνο.

Ο Πολυνείκης του Δημήτρη Λάλου καταφτάνει στο τέλος, πειστικά νικημένος και ικέτης.

Η παράσταση γενικά ρέει αβίαστα, έχει ενδιαφέρον και συγκίνηση και δίνει βαρύτητα όπως είπαμε στον λόγο. Ωστόσο, υπήρξαν εκ μέρους μου και κάποιες ενστάσεις.

Βρήκα ας πούμε αρκετά «βαρύ» το όλο σύμπλεγμα με τους πολεμιστές-χορωδούς και πολίτες (Αντριάνα Ανδρέοβιτς, Βαλέρια Δημητριάδου, Παναγιώτης Καμμένος, Ορέστης Καρύδας, Αγγελίνα Κλαυδιανού).

Μου φάνηκε ορισμένες στιγμές υπερβολική η μουσική συνοδεία της παράστασης με τα τόσα φωνήματα.

Και η σκηνογραφία πάλι του Κένι Μακ Λέλαν, με τα κουτιά στο βάθος, τους δοκούς στηρίξεως στο πλάι, το ιερό έδαφος του Κολωνού στην ορχήστρα κ.λπ. λειτουργούσε διασπαστικά.

Τα κοστούμια της Θάλειας Ιστικοπούλου, με τον φωτεινό και σκοτεινό τους αντίλαλο στο κοίλον συμβάλλουν στην απόδοση των ρόλων, αναζητούν όμως και αυτά το ύφος τους.

Από την παράσταση όμως θέλω να συγκρατήσω το φινάλε της: χωρίς ιδιαίτερα θεατρικά εφέ, μόνο με τη δύναμη της λειτουργικής αφήγησης, ο Οιδίποδας εξαφανίζεται από προσώπου γης σαν πρόσωπο, για να αποδοθεί στο αιώνιο εντός του μύθου του.

Το θέατρο αυτό ελάλησε την ιστορία και το τέλος του ήρωα.

Στο κέντρο όμως του Μυστηρίου διασώζεται κάτι απλό και φωτεινό: ο δοξαστικός λόγος για έναν κουρασμένο, αδικημένο και σοφό οδοιπόρο.

ΘΕΑΤΡΟ
Συνοδοιπόροι και συνωμότες της ίδιας τέχνης
Σήμερα δεν μπορούμε να φανταστούμε τον κόσμο μας χωρίς έστω μία θεατρική εκδήλωση, ιστορικά όμως και για το μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη μας το θέατρο και οι θιασώτες του αντιμετωπίστηκαν αρνητικά.
Συνοδοιπόροι και συνωμότες της ίδιας τέχνης
ΘΕΑΤΡΟ
Πάθη, ίντριγκες και όνειρα στον ταραγμένο ρου της ιστορίας
Σε διασκευή Ελσας Ανδριανού και σκηνοθεσία Αρη Τρουπάκη, η μεταφορά στη σκηνή του λογοτεχνικού έργου του Σωτήρη Πατατζή γίνεται σπουδή για την ανάγκη μιας κοινωνίας να αναζητήσει μέσα της μια ομορφιά ικανή να...
Πάθη, ίντριγκες και όνειρα στον ταραγμένο ρου της ιστορίας
ΘΕΑΤΡΟ
Στον βυθό της ελληνικής μικροαστικής πραγματικότητας
Στην εξαιρετικά πυκνή παράσταση που έστησε ο Βασίλης Μπισμπίκης, το κλασικό έργο του Στρίντμπεργκ αποτυπώνει με έντονο τρόπο όσα συμβαίνουν σε μια σημερινή οικογένεια: από τη νεοελληνική ασχήμια και την...
Στον βυθό της ελληνικής μικροαστικής πραγματικότητας
ΘΕΑΤΡΟ
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
Η ατυχέστερη καλλιτεχνική στιγμή του φετινού καλοκαιριού στο κατάμεστο αργολικό θέατρο είχε μια αληθινή ηρωίδα, τη μεγάλη ηθοποιό που τιτάνια σήκωσε στους ώμους της, με επαγγελματισμό και αγάπη για το ελληνικό...
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
ΘΕΑΤΡΟ
Ιφιγένεια εν συγχύσει...
Η ερμηνεία της Ανθής Ευστρατιάδου στον ρόλο της Ιφιγένειας, ήταν η πιο ευχάριστη στιγμή της παράστασης του ΚΘΒΕ στην Επίδαυρο, σε σκηνοθεσία Γιάννη Καλαβριανού, μια πρόταση που έμεινε ώς το τέλος μετέωρη...
Ιφιγένεια εν συγχύσει...
ΘΕΑΤΡΟ
Το απόλυτο sold out στην Επίδαυρο
Μυστήριο και αποκάλυψη τυλίγουν την απόδοση της τραγωδίας «Οιδίπους» που σκηνοθετεί εξαιρετικά πρώτη φορά ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης ο οποίος παλιότερα έπαιξε τον κεντρικό ρόλο. Αριστουργηματική η ερμηνεία...
Το απόλυτο sold out στην Επίδαυρο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας