Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Δεν πιστεύω πια σε καμιά ιδέα»

Η «Μήδεια» του Ευριπίδη σε μια αλλιώτικη ανάγνωση από τον Δημήτρη Καραντζά απόψε στο Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

«Δεν πιστεύω πια σε καμιά ιδέα»

  • A-
  • A+

Γη άνυδρη, στέρφα και πάνω της χωνεμένα σώματα, απομεινάρια γυναικών. Τρεις άντρες με μαύρα κοστούμια μπαίνουν στον χώρο. Ενα μνημείο πεσουσών γυναικών και ο ήλιος. Ο ήλιος που θα αποκαλυφθεί κάτω από τη γη.

Η «Μήδεια» του Ευριπίδη σε μια αλλιώτικη ανάγνωση από τον Δημήτρη Καραντζά απόψε στο Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου. Μια παράσταση κουρδισμένη σε χαμηλούς τόνους, με λόγο και κίνηση δομημένα αυστηρά, μοτίβα που επανέρχονται αργά και βασανιστικά βυθοσκοπώντας το φαινόμενο Μήδεια.

Marilena Stafylidou

Την αφήγηση της Μήδειας έχει αναλάβει ο Γιώργος Γάλλος, το φορτίο όλων των αντρών με τους οποίους συναλλάσσεται η Μήδεια ο Χρήστος Λούλης. Ο Μιχάλης Σαράντης την Τροφό, τον Χορό και τον Αγγελιοφόρο.

Η φόρμα της παράστασης συνομιλεί με τη «Μήδεια» του Παζολίνι, συμπράττει μια παράγραφος από τη «Μήδεια» του Ανούιγ, αλλά και δύο φράσεις από το «Υλικό Μήδειας» του Χ. Μίλερ το οποίο συμπυκνώνει καίρια την ιδέα της διασκευής: «Θέλω τον κόσμο να κόψω στα δύο και να κατοικήσω στο κενό ανάμεσα εγώ ούτε γυναίκα ούτε άντρας».

«Το έργο είναι ανοιχτό σε τρόπους ανάγνωσης, πεδία κίνησης, ανεξάντλητους άξονες» λέει ο Δημήτρης Καραντζάς. «Ο Παζολίνι στέκεται πολύ στη Μήδεια ως φυσικό φαινόμενο. Πρόσωπο τρομερής πνευματικότητας, πριν ακόμα γνωρίσει τον Ιάσονα είχε απόλυτη σχέση με τη δύναμη της φύσης.

»Το ενδιαφέρον είναι πώς αυτό το ον, παρασυρμένο από τον έρωτα, εμφανίζεται ως υποκατάστατο αυτής της θρησκευτικότητας και μέσω της ερωτικής εμπειρίας ξαναβρίσκει λόγο ύπαρξης. Στο έργο τη συναντούμε με χαμένες τις ιδιότητές της: της κόρης αφού εγκατέλειψε την πατρίδα, της μητέρας αφού αποφασίζει να σκοτώσει τα παιδιά της.

»Είναι σαν να καταργεί σταδιακά τη θηλυκή πλευρά, σαν να επιθυμεί την ένωση με μια άλλη φύση, τον ήλιο. Ως ανώτερο σύμπτωμα, ένα διονυσιακό φαινόμενο, καταστρέφει με απόλυτη διαύγεια τη μικρόνοη συντηρητική κοινωνία όπου βρέθηκε να ζει, κατακαίει το τοπίο ώστε να γεννηθεί ένα καινούργιο».

• Είστε δραστήριος κοινωνικά ή… παραδοθήκατε;

Εχω παραδοθεί. Η κίνηση υπνωτισμού φοβάμαι ότι έχει πιάσει. Εκτός αυτού δεν έχω πια πίστη κάπου κι αυτό είναι το βασικότερο. Αρα δεν έχω λόγο κίνησης. Ισως μια προσωπική πίστη για να μπορώ να υπάρξω αλλά όχι μια ευρύτερη, πιο κοινωνική, να συναθροιστεί σε μια ιδέα.

• Τι σας κινεί λοιπόν;

Οι φίλοι μου, η Ανάφη, ο ανιψιός μου, το να μπορούμε κάποιοι που επικοινωνούμε να είμαστε ειλικρινείς στο στοίχημα του τι μπορεί να δημιουργήσεις απλά σε μια μικροκλίμακα. Τίποτα δεν μ’ ευχαριστεί περισσότερο από αυτό. Ε, και το διάβασμα με τα ερεθίσματα που έρχονται από εκεί.

Δεν πιστεύω σε κάποια ιδέα, να ελπίζω μέσω αυτής σε κάτι. Ισως αυτό που με ρωτούσες προηγουμένως, η επιλογή τού να αφήνεσαι να λειτουργείς μέσω μιας κεκτημένης ταχύτητας στη δουλειά, είναι υπεκφυγή από όλα γύρω σου. Δηλαδή να έχεις πάρει φόρα και να συνεχίζεις γιατί δεν θέλεις να αντικρίσεις το κενό, να το φας όλο μέσα σου.

• Πώς εμφανίζονται οι άντρες του έργου στα μάτια της;

Ο Κρέων ξέρει πως εκείνη είναι «σπουδαγμένη στο κακό». Κι όμως ο άρχων μετατρέπεται σε κούφιο, φοβισμένο άνθρωπο, της χαρίζει μια μέρα. Ο Ιάσων, όταν λέει ότι την προδίδει για το καλό των παιδιών τους, εκείνη τον προϊδεάζει: «μ’ αυτόν τον γάμο χάνεις δυο γυναίκες»…

Ούτε κατανοείται ο αιφνιδιασμός του στη θέα των σφαγμένων παιδιών, αφού την έχει δει να κομματιάζει τον αδελφό της σκορπίζοντας τα κομμάτια του στη θάλασσα για να τον γλιτώσει. Το να μη βλέπει το κακό που μπορεί να προκαλέσει και σ’ αυτόν μοιάζει τεράστια τύφλωση.

Η ανικανότητα του Αιγέα να κάνει παιδιά είναι άλλο συμβολικό στοιχείο. Ενας βασιλιάς αδυνατεί να υποστηρίξει μια θέση που κυρίαρχα ανήκει στους άντρες, τη σπορά παιδιών, διαδόχων. Η Μήδεια τους διαχειρίζεται με επιχειρήματα, ελίσσεται, χρησιμοποιεί το άρρωστο κομμάτι τους για να πετύχει τους σκοπούς της.

• Ανήμποροι μπροστά στη Μήδεια;

Μια κοινωνία σχεδόν ανίκανων, εξαρχής φοβισμένων αντρών, απέναντι σε μια ξένη και υπό την απειλή διωγμού. Ο Ιάσων εύκολα προδίδει για την εξουσία, διεκδικεί νόμιμα τη δική του ταυτότητα.

Η Μήδεια ονομάζει -καθόλου τυχαία- τη σφαγή των παιδιών της, αγοριών που ανατρέφονται και εκπαιδεύονται ως πολεμιστές για να γίνουν οι επόμενοι βασιλείς, θυσία. Ο Χορός λέει: «το σπλάχνο σου να σφάξεις, αυτοκτονία». Είναι ένα είδος αυτοκτονίας. Εκείνη γνωρίζει καλά τον εαυτό της ως κατάσταση. Σαν να βοηθάει τα παιδιά της να αυτοκτονήσουν με πρόθεση για κάτι ανώτερο, όχι από δειλία.

Με την πράξη προτείνει έναν άλλο τόπο. Καταργώντας ό,τι γέννησε μιλάει για το επιβεβλημένο τέλος ενός πολιτισμού. Αν τελικά δεχτούμε ότι η ένωση των φύλων δεν συντελείται, όλο αυτό μοιάζει με τεράστια ψυχαναλυτικού τύπου ενδοσκοπική ανάλυση μπροστά στα μάτια του Χορού.

• Θηλυκά και αρσενικά στοιχεία ενυπάρχουν σε όλα τα πρόσωπα;

Η Μήδεια σκοτώνει τα παιδιά της με την ησυχία του ανθρώπου που κατάφερε να αγγίξει τον ήλιο. Ο Ιάσων, ενώ σε όλο το έργο νοιάζεται μόνο για την εξουσία, στο τέλος έχει έναν θρήνο, σχεδόν γυναικείο. Πάνω σ’ αυτά τα στοιχεία ακουμπά η ανάγνωση του έργου.

Δεν πρόκειται για θέμα φύλου αλλά φύσεων και πώς ένα ον σαν τη Μήδεια, που κατ’ εμέ συνδέεται άμεσα με τις Βάκχες, φέρει την πίστη, την παρόρμηση, την αναπνοή, το πάθος, όχι απλά ερωτικό. Ο διάλογος γίνεται για τις δύο φύσεις μέσα στο ον, αλλά και την ύβριν τού να αρνείσαι μία απ’ αυτές.

• Αλήθεια, πώς αποκαλύπτεται ο ήλιος;

Η περιέργεια των αντρών μπαίνοντας στην ορχήστρα είναι να προκαλέσουν τον εαυτό τους ώστε να πάθουν το έργο… Να συνδεθούν με το δέος του ζητήματος - δεν είναι απλό να αναμετριέσαι σε τέτοιες περιοχές. Προσεγγίζουν σιγά σιγά τη Μήδεια, από τη σκοπιά της αρχικά, μέχρι να πάρουν σταδιακά άλλες κατευθύνσεις.

Η παιδοκτονία γίνεται πολυφωνικά, ενώ συγχρόνως σκάβεται η γη για να αποκαλυφθεί ο ήλιος. Οχι στον ουρανό αλλά κάτω από τη γη, να καίει ό,τι σαπίζει στο χώμα. Η Μήδεια γίνεται η ίδια ο από μηχανής θεός της.

• Φοβηθήκατε μήπως, τελικά, δεν καταφέρετε να τεκμηριώσετε σκηνικά αυτή την ανάγνωση του έργου;

Πολύ, όχι όμως περισσότερο από ένα έργο του Μπέρνχαρντ. Είναι ο φόβος τού να σταθείς αντάξιος και να ακουστεί το κείμενο. Τώρα ξέρω ότι αυτή η ανάγνωση μπορεί να ισχύει, με την παραδοχή ότι είναι ακόμα μια ανάγνωση. Τόσο σοφά δομημένα έργα, απ’ όπου κι αν τα πιάσεις, ισχύουν.

Μετά πρέπει να διαχειριστείς τις αντιφάσεις που δημιουργούνται, είτε να τις αποσύρεις είτε να το δεις από αλλού, να παλέψεις με τη συνθήκη της παράστασης. Οι ηθοποιοί είναι απίστευτα ικανοί, διαθέτουμε κώδικα συνεννόησης ώστε να μένουν όλα μετρημένα στο μυαλό κι αν κάτι κλοτσάει συζητιέται και βρίσκεται η κατεύθυνση. Η φωνή είναι τοποθετημένη πολύ χαμηλά.

Γι’ αυτό θα χρησιμοποιηθούν ψείρες. Είναι ανάγκη να ακουστούν τα επιχειρήματα πέραν της έκφρασης του θυμικού. Κάποιες τονικές αρμονικές που επιζητούν αυξημένη ευκρίνεια ήχου. Επίσης υπάρχουν στιγμές που ο Χορός, υπό το κράτος του τρόμου στην πράξη της Μήδειας, δεν μπορεί να ολοκληρώσει λέξεις. Σαν να μην αρκούν τα λόγια για το νόημα.

Με κάθε έργο νιώθω τον ίδιο πανικό

• Τέσσερις παραστάσεις αυτό τον χειμώνα. Δεν είναι πολλές;

Εχω τεράστια ανάγκη για λιγότερες. Αλλά αν δεν βρίσκομαι σε περιβάλλον πρόβας, κουβέντας γύρω από ένα θέμα, δεν καταλαβαίνω πού είμαι, τι μου συμβαίνει. Παραδέχομαι ότι είμαι απόλυτα εξαρτημένος.

Σαν να μην έχω βρει ακόμα άλλον τρόπο να αντιμετωπίσω τη ζωή μου έξω από το θέατρο. Ορισμένες φορές, φέτος πιο έντονα από άλλες, έλεγα στον εαυτό μου: αν τα παρατήσεις, αν βρεθείς σε μια παραλία και τίποτα άλλο; Αυτό λοιπόν είναι κάτι που θέλω να δοκιμάσω.

• Ισως επειδή από πολύ μικρός και για πολύ καιρό σκηνοθετείτε χωρίς ανάσα…

Εχω συνειδητοποιήσει ότι έχουν περάσει χρόνια από τη ζωή μου χωρίς να καταλάβω τι μου συμβαίνει. Κι έτσι, ένα μεγάλο κομμάτι της ζωής μου πέρασε μέσα στο θέατρο. Δεν έχω παρακολουθήσει πώς μπορεί να είναι ή να είμαι έξω από αυτό. Κι όσο καθυστερώ να με παρακολουθήσω τόσο μεγαλώνει η ψαλίδα της απόκλισης, η δυσκολία να με ξαναβρώ.

• Περισσότερη προσωπική ζωή δεν θα ωφελούσε και τη δουλειά στο θέατρο;

Φυσικά, βέβαια δεν είναι απλό. Τώρα μοιάζει ο χρόνος της κεκτημένης ταχύτητας να έχει παρέλθει και ένας άλλος ζητά πρώτα απ’ όλα εμένα. Ολα αυτά που συζητάμε δεν αφορούν το πώς φαίνομαι στους άλλους, αν δηλαδή κάποιος με θεωρήσει φιλόδοξο ή οτιδήποτε τέτοιο.

Καθόλου δεν με απασχολεί. Ομως μετά από όλα αυτά τα χρόνια θέλω να δω ποια είναι η αρχή, δεν πρέπει να ξεχάσω τον λόγο που έκανε να ισχύει όλο αυτό… Επίσης νομίζω ότι πρέπει να αδειάσω για να μπορώ να αντλήσω.

Ακούγονται λίγο θεωρητικά αυτά, πρέπει να οργανωθούν, να σχεδιαστούν. Από την άλλη υπάρχει και το θέμα της επιβίωσης σε σχέση με τη δουλειά, καθώς τα πράγματα σήμερα είναι κόντρα στη δημιουργία. Πρέπει να δουλεύεις συνεχώς ή να έχεις την οικονομική δυνατότητα ή να σκεφτείς εναλλακτικούς τρόπους ζωής. Αν κάνω μόνο μια παράσταση, θα πρέπει να δανειστώ για να βγάλω τη χρονιά.

• Σ’ αυτό τον αγώνα κεκτημένης ταχύτητας με ρεκόρ μάλιστα, χάσατε καθόλου το μέτρο, υπερτιμήσατε την εικόνα σας;

Αν συνέβαινε, θα ήμουν ανόητος. Σε κάθε δουλειά νιώθω τον ίδιο πανικό. Η πρώτη παραδοχή είναι ότι δεν θα τα καταφέρω. Το πώς αντιλαμβάνομαι τη δουλειά δεν αφήνει χώρο να πω τι σπουδαίο είναι αυτό που κάνω. Αν αποθεώσουν ή θάψουν μια παράσταση που παίζεται, εγώ δεν μπορώ να έχω ακόμα γνώμη.

Ομως έχω μεγάλη αντίρρηση στην έλλειψη σεβασμού, στην εύκολη αποδόμηση των πάντων. Για παράδειγμα, δεν θα αποδομηθεί ο Χουβαρδάς επειδή δεν σου άρεσε μια παράστασή του. Θεωρώ αυτή την ευκολία αστική συμπεριφορά του καναπέ. Μερικές φορές ενοχλούμαι τόσο θυμικά που παρεμβαίνω με εφηβικό παρορμητισμό. Αλλά μετά επανέρχομαι…

• Παρασύρεστε και στα μέσα μαζικής δικτύωσης;

Ομολογώ ότι έχω πάθει εθισμό με τα social media. Εγινε ερήμην, δεν το είχα συνειδητοποιήσει. Ενώ άλλα έχω στο κεφάλι μου, όταν μπαίνω στο ίντερνετ κάπως χάνομαι, νιώθω να παρασύρομαι σε παρεμβάσεις που δεν θα ήθελα ενδεχομένως να έχω.

Ισως αποτυπώνονται και πράγματα που δεν είμαι εγώ. Μάλλον πρόκειται για τον απαραίτητο χρόνο αποβλάκωσης που δικαιούμαι κι εγώ αλλά τον καταναλώνω με λάθος τρόπο. Ναι, χρειάζεται αντίσταση γιατί μπαίνοντας στο κύκλωμα της κατανάλωσης πρέπει να καταναλωθείς κι εσύ. Είναι παράλογο. Και τώρα που το συζητάμε με τρομάζει ακόμα περισσότερο.

• Τον χειμώνα στο Θέατρο του Νέου Κόσμου;

Τον χειμώνα αυστηρά δύο παραστάσεις στην αρχή και προς το τέλος της σεζόν. «Με δύναμη από την Κηφισιά» με τις Λυδία Φωτοπούλου, Εμιλυ Κολιανδρή, Γαλήνη Χατζηπασχάλη, Ευδοξία Ανδρουλιδάκη στο Θέατρο Νέου Κόσμου.

Στη Στέγη θα σκηνοθετήσω αργότερα το καινούργιο έργο του Ευθύμη Φιλίππου. Ενας σύγχρονος συγγραφέας πολύ ξεχωριστός - προτείνει κάτι καινούργιο. Μπορεί να είναι αφαιρετικός, κρυπτικός στη γραφή του, όμως η ζωή του έχει κανονικότητα, τον ενδιαφέρει το καθημερινό, το απτό. Δεν έχει νόημα να μελετάς μόνο, να κάνεις πρόβα και να αγνοείς τα ερεθίσματα που σου δίνει η κοινωνία.

• Η σημερινή κοινωνία πώς είναι;

Απάνθρωπη και όχι μόνο στην Ελλάδα. Δεν καταλαβαίνω πότε θα παρθεί εν τέλει η απόφαση να διαλυθεί η Ευρωπαϊκή Ενωση, νομίζω ότι αυτό το δημιούργημα είναι πια όχι σε τέλμα αλλά στο σημείο καταστροφής του. Ενώ είναι πεθαμένο το συντηρούν με διάφορους τρόπους κάποιες πλούσιες χώρες ως παιχνίδι εξουσίας, όσο ακόμα αντέχουν. Γιατί κάποια στιγμή, για άλλους λόγους, θα καταρρεύσει.

 Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου, «Μήδεια» του Ευριπίδη. Μετάφραση: Μίνως Βολανάκης. Σκηνοθεσία: Δημήτρης Καραντζάς. Διασκευή - δραματουργική επεξεργασία: Δημήτρης Καραντζάς, Θεοδώρα Καπράλου. Μουσική: Ανρί Κεργκομάρ.

Σκηνικά: Ελένη Μανωλοπούλου. Κοστούμια: Ιωάννα Τσάμη. Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου. Κίνηση: Χρήστος Παπαδόπουλος. Παίζουν: Γιώργος Γάλλος (Μήδεια), Χρήστος Λούλης, Μιχάλης Σαράντης. 1/7, στις 21.30.

 

ΘΕΑΤΡΟ
«Η χώρα σου είσαι εσύ ο ίδιος»
Μια «Αντιγόνη» που σχεδιάστηκε έτσι ώστε ο τόπος και οι άνθρωποί του να παίζουν τον βασικό ρόλο στον τρόπο προσέγγισής της θα δούμε στο Μικρό Θέατρο της Επιδαύρου σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Ντέλλα. Μας μιλά ο...
«Η χώρα σου είσαι εσύ ο ίδιος»
ΘΕΑΤΡΟ
«Κοντά στους αισχρούς τα αισχρά μαθαίνεις»
Η ηθοποιός που έχει δοκιμάσει επανειλημμένα τις δυνάμεις της στο αρχαίο δράμα δίπλα σε σπουδαίους σκηνοθέτες που πάλευαν εμμονικά με τα κείμενα, όπως ο Ανατόλι Βασίλιεφ και ο Λευτέρης Βογιατζής, πρωταγωνιστεί...
«Κοντά στους αισχρούς τα αισχρά μαθαίνεις»
ΘΕΑΤΡΟ
«Το στοίχημα είναι να κρατήσουμε την ελπίδα»
«Στην τραγωδία παλεύεις με το αδιανόητο», τονίζει η γοητευτική, ταλαντούχα ηθοποιός Μαρία Ναυπλιώτου. Ερμηνεύει τη Μήδεια του Ευριπίδη στην ποιητική μετάφραση του Γιώργου Χειμωνά και σε σκηνοθεσία της...
«Το στοίχημα είναι να κρατήσουμε την ελπίδα»
ΘΕΑΤΡΟ
«Επί χρόνια προετοιμάζομαι για το τέλος πολλών πραγμάτων»
Ο σπουδαίος ηθοποιός Γιάννης Φέρτης παίζει στην «Αλκηστη» του Ευριπίδη με το Εθνικό Θέατρο στην Επίδαυρο, σε σκηνοθεσία της Κατερίνας Ευαγγελάτου. Χορτασμένος μα πάντα ανήσυχος, μας μιλάει για την πολύχρονη...
«Επί χρόνια προετοιμάζομαι για το τέλος πολλών πραγμάτων»
ΘΕΑΤΡΟ
Σαν μαθητής στην Επίδαυρο
Μια ελληνορωσική συμπαραγωγή προκαλεί το ενδιαφέρον. Το ιστορικό Θέατρο Βαχτάνγκοφ της Μόσχας συνεργάζεται για πρώτη φορά με το Εθνικό Θέατρο παρουσιάζοντας την Παρασκευή και το Σάββατο στην Επίδαυρο την...
Σαν μαθητής στην Επίδαυρο
ΘΕΑΤΡΟ
«Κάντε χώρο για τις Αντιγόνες που έρχονται»
Ακόμα μια «Αντιγόνη» στο Φεστιβάλ Αθηνών, του Ζαν Ανούιγ τώρα, έρχεται στις 21, 22 Ιουλίου στο Rex του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία της Ελένης Ευθυμίου με πρωταγωνιστές τον Στέλιο Μάινα στον ρόλο του Κρέοντα...
«Κάντε χώρο για τις Αντιγόνες που έρχονται»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας