Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τρέχοντας στα σκαλιά της επιτυχίας

Ο Νίκος Καραθάνος είναι ένας από τους λίγους σε ευρωπαϊκό επίπεδο που μπορούν να φέρουν ένα όνειρο, ένα ταξίδι κι έναν κόσμο ταυτόχρονα πάνω στην ίδια σκηνή

PATROKLOS SKAFIDAS

Τρέχοντας στα σκαλιά της επιτυχίας

  • A-
  • A+

Το Εθνικό Θέατρο -επιστρέφοντας στο «Ρεξ»-, ο Νίκος Καραθάνος και η ομάδα του (η συνεργασία τους αποπνέει πια τόση σταθερότητα κι αφοσίωση ώστε να μιλάμε με όρους ομάδας) παρουσιάζουν στη δική τους μπαρόκ εκδοχή την «Οπερέττα» του Γκομπρόβιτς.

Κατά τη γνώμη μου, πρόκειται για ένα ακόμα σπουδαίο παραμυθόδραμα, τελευταίο στη σειρά όσων έχει παρουσιάσει ο Καραθάνος τα τελευταία χρόνια, και για να μη γυρίσω πολλά χρόνια πριν, τουλάχιστον μετά από εκείνην την εμβληματική «Γκόλφω», στον ίδιο χώρο.

Ομολογώ λοιπόν για μία ακόμη φορά την έκπληξή μου. Οπως σε κάθε νέα παράσταση, περιμένω τον σκηνοθέτη και τους φίλους του σε ένα παραπάνω σκαλί. Και όπως πάντα, τους βρίσκω να με περιμένουν, όχι ένα αλλά αρκετά σκαλιά παραπάνω.

Και όπως πάντα, δεν συναντώ μία αλλά πολλές παραστάσεις στην παράστασή τους, σαν τα κινεζικά κουτιά που το ένα περιέχει το άλλο. Στην «Οπερέττα», λόγου χάρη, υπάρχει η «Γκόλφω», υπάρχει ο «Βοκάκιος», ο «Βυσσινόκηπος» και οι «Ορνιθες». Αυτός ο δημιουργικός διάλογος με τα προηγούμενα δείχνει τουλάχιστον πως τίποτα μέχρι τώρα δεν ήταν τυχαίο.

Ολα ανήκουν σε μια γραμμή θεώρησης της τέχνης, που για να είναι πιστή οφείλει να είναι προφανώς ειλικρινής, ώστε κάθε νέο δημιούργημα να επιστρέφει και να εξελίσσει, ν’ αναστοχάζεται και να προχωρά το προηγούμενο. Στην περίπτωση του Καραθάνου μιλάμε για πολλές εργασίες, αλλά για ένα και το αυτό «έργο τέχνης».

Για παράδειγμα, δείτε το σκηνικό της «Οπερέττας»: Παραπέμπει ασφαλώς σε εκείνο της «Γκόλφως», κλείνει ίσως το μάτι ειρωνικά στη σχέση του νέου έργου με την παλιά παράσταση. Ελα όμως που βλέποντάς το τώρα εξελιγμένο από την Ελλη Παπαγεωργακοπούλου κατανοείς ότι κάτι προφανώς σου είχε διαφύγει στην πρώτη επαφή μαζί του.

Πρόκειται -μαζί βέβαια με τα σπουδαία κοστούμια της ίδιας σκηνογράφου- περισσότερο για ένα θεατρικό «εργαλείο», για τον βασικό παραγωγό μιας ιδιόμορφης κίνησης και θεατρικότητας. Αυτός ο μηχανισμός από τον οποίο ανατέλλουν και στον οποίο κυλιούνται στη διάρκεια των δύο ωρών οι ηθοποιοί είναι μέρος ενός γενικότερου «κονστρουβικτισμού»: Δεν έχει σχέση με τον τόπο του έργου, αλλά με το σύμπαν της παράστασης. Δεν είναι με άλλα λόγια «σκηνικό», είναι μέθοδος.

Ανακαλώ έπειτα τους φωτισμούς. Δημιουργούν στη σκηνή όγκους και διαμορφώνουν το περιβάλλον. Κάποια στιγμή μάλιστα πετυχαίνουν να αλλάξουν ακόμη και το χρώμα στο βουνό, να το ασημώσουν ή να το βυθίσουν στη μυστηριακή σκοτεινιά. Ναι, με τους φωτισμούς του Νίκου Βλασόπουλου το σκηνικό είναι κάτι ζωντανό που αναπνέει, εξελίσσεται, «ερμηνεύει» το έργο μαζί με τους «ορειβάτες» του.

Στέκομαι μετά στις μάσκες και τις κομμώσεις. Εχω την εντύπωση πως όπως στους «Ορνιθες» υπήρχε μια (ακομπλεξάριστη) αναφορά στο κινηματογραφικό «Ρίο», εδώ η αναφορά γίνεται στον «Πλανήτη των πιθήκων». Στον κόσμο της «Οπερέττας» λοιπόν άνθρωποι και πίθηκοι ζουν δίπλα ή, μάλλον, ο ένας πάνω από τον άλλο.

Η μάσκα όμως εδώ λειτουργεί αντίστροφα: Στοιχηματίζω πως όλοι μας κάποια στιγμή θα σοκαριστήκαμε από το βλέμμα των πιθήκων, βλέμμα καταπιεσμένης περηφάνιας και μελαγχολίας, που δεν κλείνεται αλλά εξέρχεται από το ζωώδες πρόσωπό τους...

Οι Σωκράτης Παπαδόπουλος και Χρόνης Τζήμος πέτυχαν να εξανθρωπίσουν τους πιθήκους, όταν οι αριστοκράτες τους με την μπαρόκ μανιέρα τους και τα γελοία κοστούμια έμοιαζαν περισσότερο με μαϊμούδες. Και φυσικά σαν κορύφωση όλων, η γιγαντιαία μορφή του γορίλα: πιθανόν ό,τι συναρπαστικότερο έχουμε συναντήσει τα τελευταία χρόνια στον χώρο των ενδυματολογικών εφέ.

Δίπλα σε αυτά, η κινησιολογία. Η πρώτη κιόλας χορευτική σκηνή της «Οπερέττας» -υπάρχει παραλλαγμένη στην «Γκόλφω»- είναι αρκετή για να μας δείξει πως τα πάντα είναι χορογραφημένα σαν ένα «γαϊτανάκι των τρελών»: σώματα αποδιαρθρωμένα από τον ναρκισσισμό, εγκλωβισμένα σε κινήσεις όλο επιτήδευση και έπαρση.

Στέκομαι σε δύο μόνο σημεία: Πρώτα, στη μανιερίστικη κίνηση των ευγενών. Και -έπειτα- στο κατρακύλισμά τους στις «ράχες» του σκηνικού. Η κινησιολογία της Αμάλιας Μπένετ μεταφέρει τη διάσταση ανάμεσα στο τυποποιημένο «ντυμένο» σώμα του πολιτισμού και το φυσικό, παιγνιώδες γυμνό σώμα της ελευθεριότητας.

Κοντά σε όλα, η περίφημη μουσική του Αγγελου Τριανταφύλλου. Η «Οπερέττα» θα μπορούσε να ονομαστεί ακόμα και «ρεβί», αν δεν αποτελούσε το ξύπνημα σε έναν εφιάλτη. Η μουσική του Τριανταφύλλου αυτό λέει: πως πίσω από τα όμορφα, βολικά, τραγούδια υπάρχει η υπόκρουση μιας μελωδίας που θα μπορούσε να δημιουργήσει ακόμα και τρόμο. Η μουσική του δεν συνοδεύει απλώς, αλλά συμπληρώνει την πράξη σαν μέρος της δραματουργίας.

Και, τέλος, οι ερμηνευτές... Διαθέτοντας το σπουδαιότερο αντρικό δίδυμο που μπορεί να ονειρευτεί ένας σκηνοθέτης (Χάρης Φραγκούλης - Μιχάλης Σαράντης) και ορισμένους ηθοποιούς που η αναφορά τους σε συνοδευτικούς ρόλους θα τους αδικούσε, αυτό που είδα στο «Ρεξ» ξεπερνούσε κατά πολύ κάθε πρόσφατη αξιολόγησή μου. Να το πω ευθαρσώς: Πρέπει να είναι το καλύτερο ανσάμπλ που έχω προσωπικά παρακολουθήσει. Κάτι μαγικό συμβαίνει εδώ.

Παρακολουθήστε, για παράδειγμα, τον τρόπο με τον οποίο το εικαστικό και χορικό δημιούργημα της «Οπερέττας» κοιτάζει τη Γαλήνη Χατζηπασχάλη (γκουρού της μόδας κι επομένως ιέρεια του ύστατου σήμερα) στον μονόλογό της: μια περίεργη αρμονία αναδύεται, δυσκολοπερίγραπτη και αδιασαφήνιστη.

Μου φαίνεται πως αυτό αναζητούσε το σύγχρονο θέατρο όταν εδώ και εκατόν πενήντα χρόνια στρεφόταν προς την ομαδικότητα: μια αισθητική εξίσωση που επί σκηνής θα ξεπερνά τις μεταβλητές της.

Γι’ αυτό ακριβώς όσους είχαν την υπομονή να διαβάσουν τα επιμέρους της «Οπερέττας», τους καλώ τώρα να τα παραμερίσουν προς χάρη του συνόλου... Αυτό που συμβαίνει άλλωστε δεν είναι το άθροισμά τους. Η κίνηση γίνεται εδώ μάσκα, η μουσική κίνηση, το σκηνικό ερμηνεία, ο λόγος μάσκα, κι όλα μαζί συνθέτουν δυνατό, αδιαίρετο, ζωντανό κι αφάνταστα γοητευτικό «σύμπαν».

Με τη λεκτική πληρότητα του Γιάννη Αστερή ο Καραθάνος έστησε ένα δυστοπικό σύμπαν, με μια μόνη διαφυγή: τη λυτρωτική λειτουργία του παραμυθοδράματος. Εδώ θα ήταν ίσως το μόνο αδύναμο σημείο που θα διέκρινα στην όλη διασκευή: η υπερβολική σαφήνεια των συμβολισμών. Η ερμηνεία του κόσμου θα κρατήσει όσο το παραμύθι, ή όσο η πίστη μας σε αυτό. Οταν τελειώσει το παραμύθι, η αλήθεια θα σκοτεινιάσει ξανά.

Μόνο σημείο εκ μέρους μου κριτικής, που λησμονείται εύκολα. Τέτοια συνέπεια και έμπνευση σε καλλιτεχνικό έργο είναι σπάνια, ιδιαίτερα όταν αφορά ένα εξαιρετικά δύσκολο κείμενο, σύνθετο και κυνικό, όπως η «Οπερέττα».

Θα έλεγα πως θα ήταν καλύτερο να αφήσουμε κατά μέρος τις γκρίνιες και να αποδεχθούμε το εξής: ο Νίκος Καραθάνος είναι ένας από τους λίγους σε ευρωπαϊκό επίπεδο που μπορούν να φέρουν ένα όνειρο, ένα ταξίδι κι έναν κόσμο ταυτόχρονα πάνω στην ίδια σκηνή... Αν δεν το δούμε τώρα, θα τρέχουμε ύστερα από πίσω.... Και μήπως θα είναι η πρώτη φορά;…

ΘΕΑΤΡΟ
Συνοδοιπόροι και συνωμότες της ίδιας τέχνης
Σήμερα δεν μπορούμε να φανταστούμε τον κόσμο μας χωρίς έστω μία θεατρική εκδήλωση, ιστορικά όμως και για το μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη μας το θέατρο και οι θιασώτες του αντιμετωπίστηκαν αρνητικά.
Συνοδοιπόροι και συνωμότες της ίδιας τέχνης
ΘΕΑΤΡΟ
Ο Τρίερ, η Πατεράκη και το θαύμα
Ο ακριβής, κρυφός και πλήρης τίτλος θυμίζει το παλιό εκείνο του Πίτερ Βάις, που σε αυτή την περίπτωση θα πήγαινε ως εξής: «Το “Δαμάζοντας τα κύματα” του Δανού σκηνοθέτη Λαρς φον Τρίερ, όπως παίχτηκε από τον...
Ο Τρίερ, η Πατεράκη και το θαύμα
ΘΕΑΤΡΟ
Μια γιορτή που δοξάζει το σώμα και τον έρωτα
Με δύο εργαλεία, τον θίασο και το φως, ο Δημήτρης Τάρλοου εμπνέεται από το ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου και πειραματίζεται ώστε να παρουσιαστεί επί σκηνής η ουσία της ποίησης.
Μια γιορτή που δοξάζει το σώμα και τον έρωτα
ΘΕΑΤΡΟ
Το αιδοίο «στα μούτρα μας»
Σαράντα χρόνια μετά το πρώτο ανέβασμα του έργου του Μάριου Ποντίκα, η παράσταση του Κώστα Παπακωνσταντίνου και της Αγγελικής Μαρίνου φέρνει στη σκηνή το μεγάλο πρόβλημα της σεξουαλικής βίας από τον άνδρα στη...
Το αιδοίο «στα μούτρα μας»
ΘΕΑΤΡΟ
Ο Ευθύμης Φιλίππου ανοίγει νέα σελίδα στο θέατρο
Ο ταλαντούχος σκηνοθέτης Δημήτρης Καραντζάς συναντά το παράδοξα ιερό ανίερο σύμπαν του πολυβραβευμένου σεναριογράφου του Λάνθιμου, σε μια εντυπωσιακή παράσταση. Αυτό που συμβαίνει μπροστά μας είναι η έκρηξη...
Ο Ευθύμης Φιλίππου ανοίγει νέα σελίδα στο θέατρο
ΘΕΑΤΡΟ
Μια παράσταση που άξιζε καλύτερης τύχης
Ο Αλέξης Ρίγλης έστησε το πασίγνωστο έργο του Νόελ Κάουαρντ βρίσκοντας μια έξοχη λύση: σαν μια θεατρικαλίστικη φάρσα, ένα παιχνίδι με θεατρικές καρέκλες. Δυστυχώς η τολμηρή του πρόταση και η ταιριαστή διανομή...
Μια παράσταση που άξιζε καλύτερης τύχης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας