Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Στον καθρέφτη του Μπέρνχαρντ

«Πλατεία Ηρώων», Θέατρο της Οδού Κυκλάδων

Στον καθρέφτη του Μπέρνχαρντ

  • A-
  • A+

Στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων, στην «Πλατεία Ηρώων» του Μπέρνχαρντ, υπάρχει μια παρακαταθήκη, όχι μόνο με την έννοια του ρεπερτορίου. Αυτό που διαμόρφωσε τον Βογιατζή είναι μεταξύ άλλων πως στο μεγαλύτερο μέρος της πορείας του ό,τι έκανε το έκανε αντιπαρερχόμενος το χώρο της Κυκλάδων.

Το «κεφάλι που εξαντλεί τους αγκώνες» έχει αναλάβει τώρα ο Δημήτρης Καραντζάς. Δεν είναι εκλεκτική συγγένεια που φέρνει κοντά τους δύο σκηνοθέτες: είναι κοινή βάσανος που κάνει τον δεύτερο να διδάσκεται από τον πρώτο.

Η «Πλατεία Ηρώων» είναι το τελευταίο έργο του Αυστριακού συγγραφέα, γραμμένο επί παραγγελία για το Μπουργκτεάτερ. Το 1988 η επέτειος για τα 100 χρόνια του θεάτρου συνέπεσε με την επέτειο των 50 χρόνων από την «εκστρατεία των λουλουδιών» και τη βελούδινη προσάρτηση της Αυστρίας στο Γ' Ράιχ, με την περίφημη ομιλία του Χίτλερ στην κεντρική πλατεία της Βιέννης, σε ένα πλήθος που έβλεπε στο πρόσωπό του τον απελευθερωτή μάλλον, παρά τον κατακτητή της πατρίδας του.

Αλλά πώς να τιμήσεις έναν κρατικό θεσμό με τέτοιον συγγραφέα; Η «Πλατεία Ηρώων» με όσα λέει, και κυρίως με όσα θυμίζει, προκάλεσε μέγα σκάνδαλο, στο οποίο συμμετείχαν πρόσωπα της θεατρικής και πολιτικής ζωής της χώρας. Ο Μπέρνχαρντ ήταν ήδη γνωστός σαρκαστής της λήθης, αλλά, τώρα πια, με την «Πλατεία Ηρώων», μετατράπηκε σε επί παραγγελία σχολιαστή της αυστριακής ενοχής.

Στην παράσταση της Κυκλάδων ένας κρατήρας έχει ανοίξει καταμεσής της πλατείας Ηρώων, καταμεσής της Αυστρίας. Εκεί βρέθηκε το σώμα του Εβραίου καθηγητή Γιόζεφ Σούστερ, που εκδιώχτηκε στον πόλεμο από τους ναζιστές, γύρισε πίσω στη μετανοημένη πατρίδα και κάποια στιγμή τώρα, χωρίς «προφανή λόγο», αποφασίζει να πέσει από το παράθυρο του σπιτιού του.

Η «Πλατεία» χωρίζεται σε τρία μέρη, βλέποντας το βαρέλι πίσσας από τον πάτο προς τα πάνω. Οι υπηρέτριες του σπιτιού, πρώτα. Σχολιάζουν το πρόσωπο του καθηγητή διοχετεύοντας στις λέξεις τον μέσα τους ατμό. Το να θυμίσουμε πως η κουβέντα τους θυμίζει Ζενέ είναι περιττό.

Το κρίσιμο είναι να εμπεδώσουμε ότι υπάρχει εδώ κάτι λίγο που λέγεται και κάτι πολύ που σωπαίνει. Νομίζω ότι η συμβολή της Καρυοφυλλιάς Καραμπέτη στον ρόλο της Οικονόμου είναι καταλυτική. Η σχέση της με τον καθηγητή εμπίπτει σε ό,τι θα ονομάζαμε «κοινωνική ψυχοπαθολογία».

Εχει αναπτύξει μαζί του μια σχέση ταξική και ερωτική, έχοντας υποκαταστήσει τη (σεξουαλική) ζωή της με την υπηρεσία στον ιδιόρρυθμο κύριό της. Μπορούμε μάλιστα να διακρίνουμε σχετικά εύκολα πώς η Οικονόμος εφαρμόζει όσα έμαθε στη νεότερη -και νοητή αντίζηλο- υπηρέτρια, η οποία στέκεται σημαίνουσα εντός της σιωπής της - εξίσου σπουδαία ερμηνεία από τη Σύρμω Κεκέ.

Εκείνο που δεν ξέρω αν διακρίνεται το ίδιο εύκολα είναι πώς αυτή η ζωή εμποτίζεται με βία, βία που δεν περιορίζεται στον ατσαλάκωτο τρόπο που σιδερώνονται τα πουκάμισα, αλλά απλώνεται στις μεγαλοστομίες των μεγαλοαστών, στα περισπούδαστα γνωμικά για τη ζωή, την πατρίδα, τον άνθρωπο και τον καιρό, έως την παγωμένη ατμόσφαιρα πνιγηρής κηδεμονίας.

Δείτε και πώς αυτά γίνονται θέατρο από έναν σκηνοθέτη σαν τον Καραντζά. Ενα σίδερο ατμίζει στην άκρη την καταπίεση σαν υπερβατικό ον. Δίπλα του -και στον ρυθμό του- δύο σώματα υποβάλλονται σε εργασιακή καταπόνηση. Η Οικονόμος (άβαφη, με κομψή αναφορά στον Βογιατζή) σιδερώνει όρθια τα πουκάμισα σαν να προσεύχεται, ενώ η υπηρέτρια, σκυμμένη, βάζει τα παπούτσια σε μια θήκη, κι αυτή σε άλλη θήκη, και σε άλλη…

Σώματα από νωρίς στυμμένα, εξαρτημένα, βασανισμένα από το καπρίτσιο του κυρίου, εραστή και δασκάλου τους. Και μετά αισθανθείτε τον απόλυτο χρονισμό των πραγμάτων σαν μετρονόμο της βίας.

Ολα στην εντέλεια και στην ώρα τους, αργά και επίπονα, κολαριστά και μεθοδικά, ασφυκτικά κλεισμένα σε σακούλες. Μυρίστε τώρα, παρακαλώ, τον φασισμό μέσα σε όλα αυτά, σαν φυσικό άρωμα του αυστριακού (και εβραϊκού, παρακαλώ!) σπιτιού των Σούστερ.

Ενα επίπεδο πιο πάνω, στο ίδιο βαρέλι. Την ίδια μέρα, μετά την κηδεία, στη σκηνή μπαίνουν οι δύο κόρες του Γιόζεφ. Το είδωλο των υπηρετριών: Η μία αντίγραφο του πατέρα (Μαρία Σκουλά), η άλλη το ίδιο σιωπηρή (Αννα Καλαϊτζίδου), με σώμα που «κρυώνει»…

Μπαίνει και ο μικρός αδελφός του καθηγητή (Χρήστος Στέργιογλου), καθηγητής και αυτός, λιγότερο επιβλητικός, το ίδιο χολερικός με εκείνον. Αλλά αυτή τη φορά ο Καραντζάς θέλει συνένοχους στην απορία του. Ο καθρέφτης γέρνει για να μας βάλει στο κάδρο. Οι πονηρές ματιές του Στέργιογλου δείχνουν ότι ο Μπέρνχαρντ αρχίζει να αγριεύει.

Και πράγματι δεν αργεί να ξεσπαθώσει για κάθε τι «αυστριακό»: παρελθόν, παρόν και μέλλον. Ο ηθοποιός αποδίδει τον καθηγητή κουρασμένο από τη μεγαλοαστική υπερεπάρκειά του, κακομαθημένο και παρατημένο. Μπορεί κάποιος να απορρίψει ό,τι λέει με πολλούς τρόπους. Η καταγγελία του όμως συνεχίζει να ερεθίζει εθνικά αντανακλαστικά.

Υπάρχει κάτι το συμβολικό σε αυτό το κοίταγμα στον καθρέφτη; Μάλλον το αντίθετο. Στον καθρέφτη είμαστε εμείς, μισοζαλισμένοι θεατές, κακόκεφοι, έτοιμοι να αφήσουμε τον Μπέρνχαρντ για να γυαλιστούμε στο όχι και πολύ κολακευτικό είδωλό μας…

Ο σκηνοθέτης επιλέγει μάλιστα να κάνει διάλειμμα στη μέση του διαλόγου, με τα πάντα σε εκκρεμότητα, με τους ηθοποιούς να κρέμονται στο σκοινί και να μας περιμένουν να γυρίσουμε στις θέσεις. Αυτό το θέατρο πράγματι δεν φτιάχτηκε για να εξυπηρετεί.

Και περνάμε έτσι στην κορυφή του βαρελιού, στο τραπέζι της παρηγοριάς, όπου μαζεύεται ο οίκος των Σούστερ, καλύπτοντας όπως όπως τον κρατήρα (το σκηνικό της Κλειώς Μπομπότη). Νέα πρόσωπα: Ενας φίλος της οικογένειας (Γιώργος Μπινιάρης), ένας τυπικός εκπρόσωπος μιας νέας γενιάς μεγαλοστομίας (Παναγιώτης Εξαρχέας).

Και στο κέντρο η κυρία Σούστερ, από την Υβόννη Μαλτέζου, σαν πλάσμα που κι αυτό λέει περισσότερα από όσα του παραχωρούνται. Δεν είναι η μόνη που ακούει τον βόμβο από τον πυθμένα της Αυστρίας. Είναι η μόνη που το ομολογεί. Και η μόνη που αρρωσταίνει από τις Ερινύες ενός έθνους, όταν ακόμη και εκείνοι που θα έπρεπε να κρούουν το σήμα κινδύνου αυτοακυρώνονται στην αφέλεια, την επιτήδευση και την παραίτηση.

Από την κορυφή λείπει μόνο ο Γιόζεφ. Ξέρουμε ωστόσο πια πως δεν πήδηξε από το παράθυρο - πήδηξε από το βαρέλι με την πίσσα. Πέθανε, όπως λέει ο ποιητής, «από αηδία».

Εχουμε κουραστεί; Ναι, κάπως, από τη διάρκεια της παράστασης, από την πνευματική γυμναστική που επιβάλλει ο Μπέρνχαρντ και τον μοναδικό τρόπο να κάνει τις λέξεις κοχλιώδεις, όχι να καρφώνονται σαν καρφιά, αλλά να βιδώνονται σαν βίδες (τα εύσημα στη μετάφραση της Ερις Κύργια).

Αλλά με τι κέρδος! Στον καθρέφτη αντικρίζουμε τον εαυτό μας. Στη σκηνή καθρεφτίζεται το μέλλον. Αφήστε τον Μπέρνχαρντ να κεντρίζει. Είναι περισσότερο αναγκαίος από ποτέ.

ΘΕΑΤΡΟ
Συνοδοιπόροι και συνωμότες της ίδιας τέχνης
Σήμερα δεν μπορούμε να φανταστούμε τον κόσμο μας χωρίς έστω μία θεατρική εκδήλωση, ιστορικά όμως και για το μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη μας το θέατρο και οι θιασώτες του αντιμετωπίστηκαν αρνητικά.
Συνοδοιπόροι και συνωμότες της ίδιας τέχνης
ΘΕΑΤΡΟ
Πάθη, ίντριγκες και όνειρα στον ταραγμένο ρου της ιστορίας
Σε διασκευή Ελσας Ανδριανού και σκηνοθεσία Αρη Τρουπάκη, η μεταφορά στη σκηνή του λογοτεχνικού έργου του Σωτήρη Πατατζή γίνεται σπουδή για την ανάγκη μιας κοινωνίας να αναζητήσει μέσα της μια ομορφιά ικανή να...
Πάθη, ίντριγκες και όνειρα στον ταραγμένο ρου της ιστορίας
ΘΕΑΤΡΟ
Στον βυθό της ελληνικής μικροαστικής πραγματικότητας
Στην εξαιρετικά πυκνή παράσταση που έστησε ο Βασίλης Μπισμπίκης, το κλασικό έργο του Στρίντμπεργκ αποτυπώνει με έντονο τρόπο όσα συμβαίνουν σε μια σημερινή οικογένεια: από τη νεοελληνική ασχήμια και την...
Στον βυθό της ελληνικής μικροαστικής πραγματικότητας
ΘΕΑΤΡΟ
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
Η ατυχέστερη καλλιτεχνική στιγμή του φετινού καλοκαιριού στο κατάμεστο αργολικό θέατρο είχε μια αληθινή ηρωίδα, τη μεγάλη ηθοποιό που τιτάνια σήκωσε στους ώμους της, με επαγγελματισμό και αγάπη για το ελληνικό...
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
ΘΕΑΤΡΟ
Αυθάδικος «Οθέλλος»
Μια ανατρεπτική, απελευθερωτική προσέγγιση του Σέξπιρ από τον Χάρη Φραγκούλη μας βάζει μέσα σε έναν κόσμο με αληθινό πρωταγωνιστή τον δαίμονα και πετυχαίνει να ταρακουνήσει, να ενοχλήσει.
Αυθάδικος «Οθέλλος»
ΘΕΑΤΡΟ
Φάρσα... εθνικών διαστάσεων
Το νέο έργο του Γιάννη Καλαβριανού και της Μαρίας Κοσκινά («Κουμ Κουάτ») έχει αποτυπώσει με κέφι και νεύρο τη γλυκιά τρέλα ενός «μοντέρνου» ζευγαριού στην Αθήνα το Πάσχα του 1972, μέσα στη χούντα. Οι έξι ρόλοι...
Φάρσα... εθνικών διαστάσεων

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας