Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο «Γιος του Σαούλ» έστειλε τους Ούγγρους σινεμά

Η ταινία της Ιλντικο Ενιεντι, «Ο 20ός μου αιώνας», Χρυσή Κάμερα στις Κάνες του 1989, είναι, όπως λέει, «η τελευταία που γυρίστηκε στη σοσιαλιστική Ουγγαρία»

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Ο «Γιος του Σαούλ» έστειλε τους Ούγγρους σινεμά

  • A-
  • A+

Με απόσταση είκοσι πέντε χρόνων από το πρώτο, ο ουγγρικός κινηματογράφος κέρδισε πριν από λίγες μέρες το δεύτερο Οσκαρ του, ξένης ταινίας, φυσικά. Το πήρε -κάνοντας περίπατο- ο 39χρονος Λάζλο Νέμες με τον «Γιο του Σαούλ».

Κι έτσι οι Ούγγροι σκηνοθέτες επιβεβαίωσαν ότι δεν θα αφήσουν καμιά γενιά σινεφίλ ανεπηρέαστη. Αν το ’60 και το ’70 πίναμε νερό στο όνομα του Γιάντσο και της Μεζάρος, αν το 1981 ο Ιστβαν Σάμπο κατέκτησε με το «Μεφίστο» Οσκαρ και παγκόσμιο κοινό και αν τη δεκαετία του ’90 αρχίσαμε να υποκλινόμαστε μπροστά στη μεγαλοφυΐα του Μπέλα Ταρ, ήρθε τώρα η σειρά κινηματογραφιστών σαν τον Λάζλο Νέμες και τον Μπένεντεκ Φλιγκάουφ.

Με τον «Γιο του Σαούλ» να έχει αναδειχθεί και στην Ελλάδα η αγαπημένη ταινία της σεζόν για κριτικούς και σινεφίλ (παίζεται ακόμα στις αίθουσες) το μεγάλο αφιέρωμα «Cine Magyar» της Ταινιοθήκης ήρθε την κατάλληλη στιγμή.

Είναι το πρώτο ολοκληρωμένο στον νεότερο ουγγρικό σινεμά (από το 1950 έως το 1989) που έχει γίνει ποτέ. Ενδιαφέρον να πάμε πίσω, στους προγόνους του Νέμες, μεταφορικά και κυριολεκτικά. Μία από τις δεκαπέντε, καλά επιλεγμένες, ταινίες, ο «Μικρός Βαλεντίνος» (1979) είναι του πατέρα του, Αντρας Γέλες.

Με μια έννοια και η Ιλντικο Ενιεντι, η επίσημη προσκεκλημένη της Ταινιοθήκης, είναι κι αυτή γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Η ταινία της «Ο 20ός μου αιώνας», Χρυσή Κάμερα στις Κάνες του 1989, είναι, όπως λέει, «η τελευταία που γυρίστηκε στη σοσιαλιστική Ουγγαρία». Ενώ αυτή την εποχή ολοκληρώνει τη νέα της δουλειά, την ώρα που στα διπλανά δωμάτια δουλεύουν ως μοντέρ τα παιδιά δύο γιγάντων του ουγγρικού σινεμά, η κόρη τού Κάρολι Μακ και ο γιος τού Μίκλος Γιάντσο.

«Είχα την τύχη να δουλεύω στα περίφημα Στούντιο Μπέλα Μπάλας, τα πρώτα αυτοδιαχειριζόμενα της σοσιαλιστικής Ουγγαρίας», είπε χθες στους δημοσιογράφους. «Υπήρχε, βέβαια, λογοκρισία και πολιτική στενομυαλιά, αλλά οι σκηνοθέτες τα κατάφερναν να γυρίζουν ταινίες και να αναπτύσσουν τις αισθητικές και αφηγηματικές τους αναζητήσεις. Φυσικά, πολλές από αυτές δεν έπαιρναν ποτέ άδεια να παιχτούν, η λογοκρισία, βλέπετε, γινόταν πάνω στην ολοκληρωμένη ταινία. Αλλά τουλάχιστον είχαν καταφέρει να γυριστούν.

»Για παράδειγμα, ο ‘‘Μάρτυς’’ του Πέτερ Μπάτσο, μια ανηλεής σάτιρα του σοσιαλιστικού συστήματος, δεν βγήκε ποτέ στις αίθουσες, ενώ ο Κάρολι Μακ πάλευε πέντε χρόνια να γυρίσει τη βαθιά πολιτική ‘‘Αγάπη’’, που κέρδισε τελικά βραβείο στις Κάνες του 1971.

Δείτε οπωσδήποτε αυτές τις δύο ταινίες στο αφιέρωμα. Σε κάθε εποχή ο σκηνοθέτης αγωνίζεται να κρατήσει την αξιοπρέπειά του και να σπρώξει λίγο παραπέρα τα όρια που του βάζει η εξουσία». Οι οργανωτές του αφιερώματος προγραμμάτισαν τον «κομμένο» «Μάρτυρα» στις 5 Μαρτίου, επέτειο του θανάτου του Στάλιν!

Οταν ήρθε, όμως, η κουβέντα στις συνθήκες που επικρατούν σήμερα στο ουγγρικό σινεμά, η σκηνοθέτις απέφυγε διακριτικά τον σκόπελο να σχολιάσει τη γενική πολιτική του Βίκτορ Ορμπάν, του ακροδεξιού πρωθυπουργού της χώρας.

«Οι σκηνοθέτες είμαστε σαν ένα μικρό, προφυλαγμένο νησί, που δεν επηρεάζεται από την πολιτική κατάσταση», είπε. «Το εθνικό κέντρο κινηματογράφου στηρίζεται σε κονδύλια προερχόμενα από τα λαχεία και τα τυχερά παιχνίδια, κατά το βρετανικό πρότυπο. Και η επιτροπή που τα μοιράζει είναι εντελώς ανεξάρτητη και ελεύθερη, χωρίς να υπόκειται σε κυβερνητικό έλεγχο ή να έχει εμπορικά κριτήρια.

Θα είδατε, φυσικά, ότι ο ‘‘Γιος του Σαούλ’’ ήταν αποκλειστικά παραγωγή του Ουγγρικού Κέντρου Κινηματογράφου, καμιά άλλη χώρα δεν συμμετείχε, ούτε καν η Γαλλία, που έλπιζε ο Νέμες».

Πώς πήγε άραγε στις αίθουσες η ταινία του Νέμες; Σε μια χώρα που οι ταινίες τέχνης δεν ξεπερνάνε τα 6 χιλιάδες εισιτήρια -η Ουγγαρία έχει περίπου τον δικό μας πληθυσμό- ο «Γιος του Σαούλ» τα πήγε περίφημα, την είδαν πάνω από 180 χιλιάδες θεατές. Και πριν καν πάρει το Οσκαρ, ήταν αρκετός ο θρίαμβός της στις Κάνες με το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής.

«Την είδαν και άνθρωποι που δεν βγαίνουν ποτέ από το σπίτι τους να πάνε σινεμά», είπε η Ιλντικο Ενιεντι, «παρόλο που τα τρολ του ίντερνετ την πολέμησαν με άδικα και χυδαία σχόλια, χωρίς φυσικά να την έχουν δει. Στην Ουγγαρία υπάρχει κοινωνική ένταση και απογοήτευση, που μεταφράζεται και σε εχθρότητα. Η ταινία, όμως, με το πανανθρώπινο και όχι απλώς αντι-ναζιστικό της θέμα, άγγιξε τους ανθρώπους».

Να θυμίσουμε ότι ο «Γιος του Σαούλ» αναφέρεται σε Εβραίο του Αουσβιτς, που επιβιώνει θάβοντας τους νεκρούς ομοεθνείς του.

«Ελεγχος των συνόρων για τους πρόσφυγες»

Το προσφυγικό είναι το κυρίαρχο θέμα στην Ευρώπη. Και η Ουγγαρία είναι επιφανές μέλος των χωρών του Βίζεγκραντ, που κλείνουν σύνορα και υψώνουν φράχτες. Πώς κρίνει τη θέση αυτήν η Ιλντικο Ενιεντι; Τι πιστεύει ότι θα ψηφίσουν οι συμπατριώτες της αν τελικά ο Βίκτορ Ορμπάν κάνει δημοψήφισμα για το προσφυγικό;

«Δεν θα είμαι δημοφιλής μ’ αυτά που θα πω», απάντησε η σκηνοθέτις. «Είναι άλλο πράγμα η βοήθεια στους πρόσφυγες -η κόρη μου και οι φίλοι της έτρεξαν στον σταθμό της Βουδαπέστης να προσφέρουν ό,τι μπορούν σ’ αυτούς που ήρθαν- και άλλο η είσοδός τους χωρίς χαρτιά, χωρίς οργανωμένο τρόπο. Κάθε χώρα και κάθε κοινωνία πρέπει να έχει τον έλεγχο των συνόρων της. Το ίδιο και η Ευρωπαϊκή Ενωση».

info:

Το αφιέρωμα στον ουγγρικό κινηματογράφο συνεχίζεται στην Ταινιοθήκη (Ιερά Οδός 48, μετρό Κεραμεικός) μέχρι την Τετάρτη 9 Μαρτίου. Σήμερα στις 5 μ.μ. προβάλλεται η ταινία της Ιλντικο Ενιεντι «Ο 20ός μου αιώνας». Το πρόγραμμα στο www.cinemagyar.gr. Είσοδος σε κάθε προβολή 5 ευρώ.

ΣΙΝΕΜΑ
Παβλικόφσκι, Κουαρόν, Κόρε-Εντα και οι άλλοι
Tα ξενόγλωσσα Οσκαρ κάθε χρονιά βιάζονται, είναι και τόσο πολλές οι υποψηφιότητες. Ογδόντα εφτά χώρες υπέβαλαν φέτος τη δικιά τους «καλύτερη» ταινία· εμείς την «Πολυξένη» της Δώρας Μασκλαβάνου. Ετσι, γίνεται...
Παβλικόφσκι, Κουαρόν, Κόρε-Εντα και οι άλλοι
ΣΙΝΕΜΑ
Ο ποιητής του γέλιου μιας αναρχικής, ελεύθερης Ελλάδας
Ο σπουδαίος δημιουργός από την Τρίπολη, που έγραψε μια μεγάλη πορεία από τις εμπορικές ταινίες της Φίνος Φιλμ στον δικό του, προσωπικό κινηματογράφο, πέθανε στα 82 του χρόνια. Οι κωμωδίες του Σταύρου Τσιώλη...
Ο ποιητής του γέλιου μιας αναρχικής, ελεύθερης Ελλάδας
ΣΙΝΕΜΑ
Θέλουμε να είμαστε ελεύθεροι, αλλά φοβόμαστε
Οχτώ φοιτητές της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, με όλη την τόλμη της νιότης τους. Και στη μέση μια ερωτική, αντισυμβατική καθηγήτρια, που κατεβαίνει...
Θέλουμε να είμαστε ελεύθεροι, αλλά φοβόμαστε
ΣΙΝΕΜΑ
«Ο Λάνθιμος με εμπνέει και με κάνει καλύτερο μοντέρ»
Μια από τις δέκα υποψηφιότητες της «Ευνοούμενης» για τα Οσκαρ τού ανήκει αποκλειστικά. Το ίδιο και μία από τις δώδεκα υποψηφιότητες για τα BAFTA. Ο Γιώργος Μαυροψαρίδης, ο σπουδαίος Ελληνας τεχνικός, ο πρώτος...
«Ο Λάνθιμος με εμπνέει και με κάνει καλύτερο μοντέρ»
ΣΙΝΕΜΑ
Μια ταινία για τον Γκέρχαρντ Ρίχτερ διχάζει τη Γερμανία
Ο σκηνοθέτης της θρυλικής ταινίας «Οι ζωές των άλλων», Γκέρχαρντ Ρίχτερ, διεκδικεί και πάλι Οσκαρ, αλλά ο κορυφαίος ζωγράφος που τον ενέπνευσε τον κατηγορεί ότι διαστρέβλωσε τη γεμάτη δράματα ζωή του.
Μια ταινία για τον Γκέρχαρντ Ρίχτερ διχάζει τη Γερμανία
ΣΙΝΕΜΑ
Μόνο ο Σακελλάριος έβλεπε ότι έχω την κωμωδία μέσα μου
Μετά τον Κούρκουλο και την «Κατάχρηση εξουσίας», ο πετυχημένος σκηνοθέτης της Φίνος Φιλμ τη δεκαετία του ‘60, έγινε με κόπο και περιπέτειες ο πιο αγαπημένος, ιδιόρρυθμος δημιουργός της νέας εποχής του...
Μόνο ο Σακελλάριος έβλεπε ότι έχω την κωμωδία μέσα μου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας