• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 25.3°C / 29.0°C
    2 BF
    34%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    29°C 26.3°C / 29.9°C
    3 BF
    39%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 25.0°C / 28.7°C
    3 BF
    52%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 24.2°C / 26.9°C
    3 BF
    34%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.9°C / 23.9°C
    2 BF
    50%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    26°C 23.0°C / 26.2°C
    2 BF
    59%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    19°C 19.4°C / 19.8°C
    1 BF
    73%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    25°C 24.6°C / 24.6°C
    2 BF
    52%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 20.4°C / 26.1°C
    3 BF
    54%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    27°C 21.2°C / 26.9°C
    1 BF
    34%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    24°C 24.4°C / 25.8°C
    2 BF
    43%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 25.7°C / 27.7°C
    1 BF
    44%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.9°C / 23.9°C
    3 BF
    73%
  • Λάρισα
    Θύελλα
    20°C 19.9°C / 19.9°C
    2 BF
    88%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    25°C 22.5°C / 24.9°C
    3 BF
    54%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.8°C / 23.2°C
    5 BF
    53%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    28°C 24.9°C / 28.3°C
    2 BF
    29%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 23.3°C / 23.3°C
    3 BF
    57%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    27°C 24.5°C / 28.7°C
    3 BF
    59%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    20°C 20.2°C / 20.2°C
    1 BF
    78%

Ανδρέας Αποστολίδης

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ταξίδι στην πίσω αυλή ενός πολύχρωμου κόσμου που σήμερα βράζει

  • A-
  • A+
Latin Noir: Το ντοκιμαντέρ του συγγραφέα, σκηνοθέτη και μεταφραστή Ανδρέα Αποστολίδη είναι το πρώτο διεθνώς με θέμα το σημαδεμένο κοινωνικά και πολιτικά λατινοαμερικανικό νουάρ, χωρίς να είναι προπαγανδιστικό φυλλάδιο. Εργο αναφοράς είναι και το ομότιτλο βιβλίο του ⫸ Ποιες είναι οι ιδιαιτερότητες του «Latin noir» σε σχέση με τα άλλα μεγάλα ρεύματα της «νουάρ» λογοτεχνίας, το «Nordic» και το «μεσογειακό» noir; Απαντούν στην «Εφ.Συν.» ο Λεονάρδο Παδούρα, ο Σαντιάγο Ρονκαλιόλο, αλλά και ο Ελληνας ομότεχνός τους και διάσημος εκπρόσωπος του μεσογειακού «νουάρ», Πέτρος Μάρκαρης

«Ημασταν μια ομάδα συγγραφέων που αποφασίσαμε να πούμε όσα αρνιόντουσαν οι κυβερνήσεις μας. Χρησιμοποιήσαμε το παραδοσιακό αστυνομικό, και προσθέσαμε ένα πράγμα: την ιστορία» (Λουίς Σεπούλβεδα).

«Ομως, πώς στο δαίμονα να δουλέψεις με αστυνομικούς όταν οι αστυνομίες στη Λατινική Αμερική ήταν “η δύναμη του κακού”; Οταν το βασικό θέμα προς αποκάλυψη, ήταν τα εγκλήματα του κράτους; Ησουν αναγκασμένος να επανεφεύρεις το είδος» (Πάκο Ιγνάσιο Τάιμπο ΙΙ).

«Ανακαλύψαμε ότι ήμασταν ιδιαιτέρως ασεβείς, αφού πήραμε από τα μυθιστορήματα περιπέτειας, πήραμε από το παραδοσιακό αστυνομικό μυθιστόρημα, πήραμε από τη μεγάλη αμερικανική κληρονομιά του μυστηρίου, τα κάναμε δικά μας» (Σεπούλβεδα).

«Περισσότερο από ένα ομοιογενές στυλ, υπήρχαν μάλλον κοινές ανησυχίες. […] Ολη η ομάδα είχε ισχυρό παρελθόν. Κάποιοι ήταν με τους αντάρτες στην Αργεντινή, άλλοι στο φοιτητικό κίνημα στο Μεξικό» (Τάιμπο).

«Είχαμε μια επείγουσα ανάγκη να συνθέσουμε την πραγματικότητα για να μπορέσουμε να την κάνουμε κατανοητή» (Σεπούλβεδα).

Ο Λουίς Σεπούλβεδα (1949-2020) είναι εκεί, τέσσερα χρόνια πριν πεθάνει από κορονοϊό, στο ντοκιμαντέρ «Latin Noir» του συγγραφέα, σκηνοθέτη και μεταφραστή Ανδρέα Αποστολίδη, το πρώτο διεθνώς με θέμα αυτή τη λογοτεχνία τη σημαδεμένη κοινωνικά και πολιτικά, χωρίς να είναι προπαγανδιστική. Πρόκειται για μια ελληνο-γαλλο-μεξικανική παραγωγή 55΄ που προβλήθηκε στο κανάλι ARTE, και ξεκινά από το Γαλλικό Ινστιτούτο (19/1/22) και τον «Δαναό» (23/1/22) το ταξίδι της στις ελληνικές αίθουσες, σε διάλογο με το ομότιτλο βιβλίο του Αποστολίδη, το «Λάτιν Νουάρ» (εκδ. Αγρα). Ενα έργο αναφοράς με τις συναρπαστικές ιστορίες-πίσω-από-τα-μυθιστορήματα του λατινοαμερικανικού «νουάρ», από τα μεσοπολεμικά χρόνια, οπότε εμφανίστηκε, μέχρι σήμερα. Περιλαμβάνει και πολύτιμα Ευρετήρια συγγραφέων, ιστορικών προσώπων, κινημάτων, ελληνικής και αγγλόγλωσσης βιβλιογραφίας, τίτλων ταινιών και μυθιστορηματικών χαρακτήρων.

Η παρουσία του Χιλιανού συγγραφέα σε καθηλώνει στην ταινία. Το ίδιο και ο Μεξικανός Πάκο Ιγνάσιο Τάιμπο ΙΙ (γ.1949) και ο Κουβανός Λεονάρδο Παδούρα (γ.1955) και, από τη νεότερη γενιά του «μαύρου μυθιστορήματος», ο Περουβιανός Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (γ. 1975) και η Αργεντίνα Κλαούντια Πινιέιρο (γ.1960). Πέντε εμβληματικοί συγγραφείς ξεναγούν το κοινό στις εμβληματικές πρωτεύουσες αυτού του δημοφιλούς λογοτεχνικού ρεύματος που, σωστά, ο Αποστολίδης το βάφτισε «Latin Noir» σε αντιδιαστολή με το σκανδιναβικό «Nordic Noir». Ο όρος «novela negra» καθιερώθηκε το 1984, αντλώντας την έμπνευσή του από τη γαλλική σειρά μεταπολεμικών «σκληρών» αστυνομικών «Série Noire».

Με αφορμή λοιπόν την πρεμιέρα του ντοκιμαντέρ, ο Λεονάρδο Παδούρα, ο Σαντιάγο Ρονκαλιόλο και ο Πέτρος Μάρκαρης ανταλλάσσουν τα σχόλιά τους στις σελίδες της «Εφ.Συν.».

Σήμερα, το λογοτεχνικό ρεύμα με τα «μαύρα μυθιστορήματα» που εξαπλώθηκε από τα μέσα του 1970 στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, συμπληρώνει σχεδόν μισόν αιώνα αμείωτης δυναμικής. Μισόν αιώνα κατά τον οποίο οι εκπρόσωποί του καλλιέργησαν τον κοινωνικό ρόλο της ανήσυχης λογοτεχνίας, σπρώχνοντας στα όρια το θέμα της δημόσιας ευθύνης των διανοούμενων. Διότι τότε, όταν στην Ελλάδα ξεκινούσε η Μεταπολίτευση, στο νότιο ημισφαίριο με τις αχανείς ταξικές και οικονομικές ανισότητες, την απύθμενη συστημική διαφθορά και το στρατοκρατικό κλίμα, οι συγγραφείς αλλά και τα μέλη της οικογένειάς τους δολοφονούνταν για όσα τολμούσαν να γράψουν αμφισβητώντας την κρατική εξουσία. Οπως το 1977 στην Αργεντινή ο Ροδόλφο Ουόλς, πρόδρομος της λογοτεχνίας-ντοκουμέντο («Επιχείρηση σφαγή») που σκάλισε μια υπόθεση μυστικών εκτελέσεων σκοτώθηκε σε «συμπλοκή» με άντρες της Ασφάλειας. Και το 1976 «εξαφανίστηκε» ο σεναριογράφος κόμικς Εκτορ Οέστερχελντ («Ο Κοσμοναύτης του απείρου») και δολοφονήθηκαν οι τέσσερις κόρες του.

Ενα πολύ σκοτεινό τοπίο υπάρχει πίσω από όλους αυτούς τους συγγραφείς και τις αστυνομικές ιστορίες τους. Το 1970 όλες σχεδόν οι χώρες της Λατινικής Αμερικής έχουν δικτατορίες ή αυταρχικά καθεστώτα, οι διώξεις είναι αμείλικτες στη Χιλή κυριαρχεί ο Πινοτσέτ (1973-1990), στην Αργεντινή ο Βιδέλα (1976-1983), στο Περού μαίνεται ένας εμφύλιος και από το 1990 αναλαμβάνει πρόεδρος ο διεφθαρμένος Φουχιμόρι, οι δολοφονίες, οι εξαφανίσεις, τα βασανιστήρια, ο διεφθαρμένος κρατικός μηχανισμός, κι έπειτα η στρατηγική της λήθης για το παρελθόν συνθέτουν μια δυστοπική κανονικότητα που συνεχίζεται το 1980, το 1990, και παίρνει μορφές ασύλληπτης βίας με τον πόλεμο των ναρκωτικών μετά το 2000.

Η πεντάδα στην ταινία του Αποστολίδη μάς μεταφέρει στην Πόλη του Μεξικού, στο Σαντιάγο, στην Αβάνα, στη Λίμα και στο Μπουένος Αϊρες, όπου χτυπάει η καρδιά του λατινοαμερικανικού «νουάρ». Και μας συστήνει τους κορυφαίους λογοτεχνικούς χαρακτήρες του μετά το 1976, με αναφορές όλοι τους στους σκληροτράχηλους πρωταγωνιστές του βορειοαμερικανικού «νουάρ». Είναι ο μονόφθαλμος Εκτορ Μπελασκοαράν-Σάυν του Τάιμπο, ο οπίος πρωτοεμφανίζεται 1976. Επειτα ο κυνικός αλλά και αθεράπευτα ιδεαλιστής αντι-μπάτσος Μάριο Κόντε του Παδούρα, που πρωτοεμφανίζεται το 1991. Παράλληλα από το 1993 ο Χουάν Μπελμόντε του Σεπούλβεδα, με το όνομα διάσημου ταυρομάχου και επαναστατικό παρελθόν. Και το 2006 ακολουθεί ο αντεισαγγελέας Πρωτοδικών Φέλιξ Τσακαλτάνα του Ρονκαλιόλο.

Είναι πολλά τα σημαντικά ονόματα του «λάτιν νουάρ». Η πρώτη γενιά είναι παρακλάδι, λέει ο Αποστολίδης, των μεγάλων του «λατινοαμερικανικού Μπουμ του 1960», άλλωστε δυο κορυφαίοι εκπρόσωποί του, ο Κάρλος Φουέντες και ο Μάριο Βάργκας Λιόσα, έγραψαν και «νουάρ». Εξέχουσες φωνές επίσης οι Ραφαέλ Μπερνάλ, Ντανιέλ Τσαβαρία, Μανουέλ Πουίχ, Ρικάρντο Πίλια με alter ego τον Εμίλιο Ρένσι, ο παραγωγικός Χοσέ Δίας Ετερόβιτς με τον ντετέκτιβ Ερέδια, ο Σαντιάγο Γκαμπόα κ.ά. Συνδετικός κρίκος ανάμεσα στις γενιές του 1970 και του 2000 ο σπουδαίος Ρομπέρτο Μπολάνιο. Μετά το 2000 ξεχωρίζουν οι Γκιγιέρμο Ορσι, Ραούλ Αρχεμί, Ερνέστο Μάγιο κ.ά. Οσο για την Πινιέιρο, το ενδιαφέρον είναι ότι μεταφέρει τη δράση στις περιφραγμένες κοινότητες των νεοφιλελεύθερων ελίτ οι οποίες πλούτισαν μέσα από το ίδιο σύστημα που έθρεψε τις δικτατορίες και συντηρεί τις αντιθέσεις.

Τελικά το λατινοαμερικανικό «νουάρ» ταξιδεύει το αναγνωστικό κοινό του στην πίσω αυλή ενός πολύχρωμου κόσμου που σήμερα βράζει και ίσως να κυοφορεί μεγάλες πολιτικές ανατροπές, οι οποίες μπορεί να δώσουν ώθηση στον πλανήτη να γυρίσει αλλιώς. Δεν είναι τυχαίο –το σημειώνει ο Αποστολίδης– ότι οι συγγραφείς αφήνουν το τέλος των ιστοριών τους ανοιχτό, χωρίς οριστική νίκη της αλήθειας. Οι έρευνες δεν κλείνουν, οι εγκληματίες δεν αποκαλύπτονται πάντα ή δεν τιμωρούνται, όμως η αναζήτηση της αλήθειας προχωρά, και πάντα υπάρχει ένας λόγος να αφοσιωθεί κανείς σε μια υπόθεση, γράφει ο Ετερόβιτς, «έστω και αν το αποτέλεσμα είναι μια εφήμερη σκιά δικαιοσύνης».



Latin Noir
Μια λογοτεχνία που κλείνει το μάτι στο αναγνωστικό κοινό

Γιατί το λατινοαμερικανικό «νουάρ», αυτή η λογοτεχνία δράσης που «κλείνει το μάτι στο αναγνωστικό κοινό» όπως λέει ο Τάιμπο, εξακολουθεί να μας συνεπαίρνει μισόν αιώνα από τη θεμελίωσή του; Ποιες είναι οι ιδιαιτερότητες του «Latin noir» σε σχέση με τα άλλα μεγάλα ρεύματα της «νουάρ» λογοτεχνίας, το «Nordic» και το «Μεσογειακό» noir; Ποια είναι τα ζητούμενα της παλιάς γενιάς συγγραφέων και ποια της νέας γενιάς που εμφανίστηκε στις προθήκες μετά το 2000; Ποιος είναι ο ρόλος του ανήσυχου συγγραφέα μπροστά σε μια πραγματικότητα όπως η νοτιοαμερικανική; Ποια είναι εντέλει η συνεισφορά των «μαύρων» νοτιοαμερικανικών αστυνομικών μυθιστορημάτων στη διαμόρφωση της συνείδησης του αναγνωστικού κοινού;

Αυτά τα ζητήματα σχολιάζουν στην «Εφ.Συν.» ο Λεονάρδο Παδούρα, εκπρόσωπος του πυρήνα του λατινοαμερικανικού «νουάρ» καθώς και ο Σαντιάγο Ρονκαλιόλο, από τους επιγόνους της ηρωικής γενιάς του ‘70, μαζί με τον έλληνα ομότεχνό τους και διάσημο εκπρόσωπο του μεσογειακού «νουάρ», Πέτρο Μάρκαρη.

Οι δύο τελευταίοι θα συνομιλήσουν με τον σκηνοθέτη Ανδρέα Αποστολίδη, και ομότεχνό τους συγγραφέα έξι αστυνομικών μυθιστορημάτων, την Τετάρτη 19/1/2022 στο Γαλλικό Ινστιτούτο της Αθήνας (Σίνα 31, 8 μ.μ.) με την ευκαιρία της πρεμιέρας του «Latin noir».

Στην ταινία ο Αποστολίδης είχε ως σύμβουλο τον δεινό μεταφραστή του είδους Κρίτωνα Ηλιόπουλο, ο οποίος έκανε και τις συνεντεύξεις με τους συγγραφείς, ενώ ο σχολιασμός γίνεται από τον γλαφυρό Φίλιπ Σουόνσον (Philip Swanson), Καθηγητή Ισπανικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ. Η ατμόσφαιρα απογειώνεται με τις εικόνες από τις πρωτεύουσες της λατινοαμερικανικής «νουάρ» λογοτεχνίας: εικόνες σκληρές, βίαιες, σπαραχτικές, προκλητικές που μας μεταφέρουν στη σκοτεινή εποχή, στον αυταρχισμό, στις διώξεις και στην καταστολή, στα αντάρτικα, στους αγώνες, στις ελπίδες και στις ψευδαισθήσεις, που πυροδότησαν αυτά τα μυθιστορήματα.

Πέτρος Μάρκαρης
Μια διαρκής ενασχόληση με κοινωνικά προβλήματα

Ο Πέτρος Μάρκαρης (γ. 1937) διατηρεί φιλική σχέση με πολύ ιδιαίτερους συγγραφείς του «Latin noir», τον Πάκο Ιγνάσιο Τάιμπο ΙΙ, τον Λεονάρδο Παδούρα και τον Αργεντινό Ερνέστο Μάγιο. Ο πρωταγωνιστής των μυθιστορημάτων του, ο Ελληνας αστυνόμος Κώστας Χαρίτος εμφανίστηκε με το «Νυχτερινό Δελτίο» το 1995 –τέσσερα χρόνια μετά τον Κουβανό αντάρτη αστυνομικό Μάριο Κόντε του Παδούρα– και έχει πρωταγωνιστήσει σε 15 μυθιστορήματα.

Η πιο πρόσφατη ελληνική περιπέτεια του αστυνόμου Χαρίτου, το «Κίνημα της αυτοκτονίας» κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο και είναι ανατριχιαστικά επίκαιρη. Ξεκινά στην πανδημία με μια σειρά δολοφονίες γιατρών μετά τα λοκντάουν και τις συγκρουσιακές διαμαρτηρίες των αντιεμβολιαστών και ανοίγεται σε μια βία των άκρων. Ο Μάρκαρης είναι πλέον ένας από τους πρωταγωνιστές στο ρεύμα του λεγόμενου «μεσογειακού αστυνομικού» έχει εμβαθύνει στις ιδιαιτερότητες των μεγάλων ρευμάτων της «νουάρ» λογοτεχνίας και έχει αποκτήσει ένα διεθνές κοινό ακόμη και στη Λατινική Αμερική.

«Την τελευταία φορά που συναντήθηκα με τον Λουίς Σεπούλβεδα, μου είπε να του τηλεφωνήσω πριν ξαναπάω στη Χιλή “για να σου πω ένα εστιατόριο όπου θα φας ‘χαρίτος’”. Ετσι λένε πλέον τα “γεμιστά” στο Σαντιάγο! Θυμίζω ένα θλιβερό γεγονός. Πριν από πέντε περίπου χρόνια κάποιοι φοιτητές από την περιοχή των narcos είχαν καταλάβει ένα λεωφορείο, για να πάνε στην Πόλη του Μεξικού και να συμμετάσχουν σε μια διαμαρτυρία. Οι αστυνομία τους συνέλαβε και τους παρέδωσε στους εκτελεστές των narcos, που τους σκότωσαν.

»Η σχέση του “Λάτιν νουάρ” με την κοινωνία και την πολιτική είναι τόσο στενές, όπως και στο “μεσογειακό αστυνομικό μυθιστόρημα” των Μανουέλ Βάσκες Μονταλμπάν, Ζαν-Πατρίκ Μανσέτ κ.ά. Το “Latin noir” ενδιαφέρει το ελληνικό αναγνωστικό κοινό για τους ίδιους λόγους, όπως και το “Μεσογειακό”. Η βασική διαφορά βρίσκεται στους ήρωες.

»Οι συγγραφείς του λατινοαμερικανικού “νουάρ” χρησιμοποιούν, σχεδόν αποκλειστικά, ως κεντρικούς ήρωες ντετέκτιβ και όχι αστυνομικούς. Η αιτία βρίσκεται στα συχνά επαναλαμβανόμενα πραξικοπήματα και τις χούντες, που ταλαιπώρησαν τους λαούς της Λατινικής Αμερικής. Η ταύτιση των Σωμάτων Ασφαλείας με τα ολοκληρωτικά καθεστώτα στις χώρες αυτές δημιούργησε μια απέχθεια για τα σώματα ασφαλείας. Γι’ αυτό και οι συγγραφείς προτιμούν τους ντετέκτιβ αντί των αστυνομικών. Ακόμα και ο ήρωας του Κουβανού Λεονάρντο Παδούρα, ο Μάριο Κόντε, ασχολείται ως αστυνομικός μόνο με την υπόθεση του πρώτου μυθιστορήματος. Μετά, φεύγει από την αστυνομία και επιβιώνει με αγοραπωλησίες παλαιών βιβλίων. Αλλά, και σε χώρες χωρίς δικτατορίες, όπως π.χ. στο Μεξικό, η απέχθεια για τους αστυνομικούς είναι εξίσου έντονη, λόγω της συνεργασίας τους με τα καρτέλ των ναρκωτικών. Το άλλο κοινό στοιχείο του λατινοαμερικανικού με το μεσογειακό “νουάρ” είναι οι πόλεις και η ζωή των πόλεων. Υπάρχει ακόμα και η κουζίνα, η οποία είναι παρούσα και στα δύο ρεύματα.

»Το κοινό σημείο ανάμεσα στο λατινοαμερικανικό και στο σκανδιναβικό “νουάρ” είναι η διαρκής ενασχόληση με κοινωνικά προβλήματα. Tο σκανδιναβικό “νουάρ” είναι, επίσης, αστυνομικό μυθιστόρημα των πόλεων, είτε πρόκειται για το Ystad του Χένινγκ Μάνκελ, είτε για τη Στοκχόλμη του Αρνε Νταλ. Περισσότερα κοινά σημεία δεν βρίσκω να υπάρχουν, αλλά μόνο διαφορές. Στο “Nordic noir” οι διαλυμένες οικογένειες των αστυνομικών είναι σχεδόν μόνιμο φαινόμενο. Αντίθετα στο “Latin noir” οι ντετέκτιβ είναι μοναχικοί, και, εδώ, το πρότυπο είναι το “αμερικανικό νουάρ”. Οσο για το οργανωμένο έγκλημα, υπάρχει στο “Latin noir”, κυρίως στα μυθιστορήματα του Τάιμπο και του Ελμερ Μεντόσα (ο οποίος κατοικεί στη ζώνη δράσης των καρτέλ – δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά), αλλά είναι σπάνιο στα μυθιστορήματα του “Nordic noir”.

»Η δική μου διαφορά με το “Λάτιν νουάρ” είναι η οικογένεια του Χαρίτου. Αστυνομικός ή ντετέκτιβ με οικογένεια δεν υπάρχει στο λατινοαμερικανικό “νουάρ”, αλλά ούτε και στο μεσογειακό αστυνομικό. Ο συνδετικός κρίκος των μυθιστορημάτων μου με το “Latin noir” είναι τα κοινωνικά προβλήματα –και κυρίως το χρήμα– ως κίνητρα των εγκλημάτων».

Λεονάρδο Παδούρα
Καθρεφτίζω μια πραγματικότητα

Διάσημος διεθνώς με το έργο του «Ο άνθρωπος που αγαπούσε τα σκυλιά», ένα μυθιστόρημα με αφετηρία τη δολοφονία του Τρότσκι το οποίο συνομιλεί με την ιστορία, ο Κουβανός Λεονάρδο Παδούρα (γ. 1955), έχει εξελιχθεί σε μια από τις σημαντικότερες φωνές του λατινοαμερικανικού νουάρ, και έτσι έχει καταφέρει να στρέψει ξανά τα φώτα σε όλη τη μεγάλη λογοτεχνική παράδοση της Κούβας. Με τα εννέα «μαύρα» μυθιστορήματα της περιόδου 1991-2018, μεταξύ τους οι «Μάσκες», το «Παρελθόν χαμένο στην ομίχλη», το «Αντιός Χεμινγουέι» και η πρόσφατη «Διαφάνεια του χρόνου» (μτφρ. Κ. Αθανασίου), αλλά και με τα άλλα φιλόδοξα μυθιστορήματά του, αυτός που ενηλικιώθηκε παράλληλα με την Κουβανική Επανάσταση πραγματεύεται τη μεγάλη διάψευση των ψευδαισθήσεων της γενιάς του. Ως συγγραφέας εμφανίστηκε την περίοδο της μεγάλης κρίσης της Κούβας, μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ, και δεν επιδίωξε ποτέ να εγκαταλείψει τη χώρα του. Η «φωνή» του παρέκαμπτε την πολιτική προπαγάνδα –«έπαιζα συνέχεια στη γραμμή οφσάιντ μεταξύ λογοκρισίας και καθεστωτικής νομιμότητας»– και απελευθερωνόταν όλο και περισσότερο.

Οπως σημειώνει ο Ανδρέας Αποστολίδης στη μελέτη του «Λάτιν νουάρ», η Κούβα υπήρξε η μόνη σοσιαλιστική χώρα που υποστήριξε επίσημα το αστυνομικό μυθιστόρημα, ενθαρρύνοντας κατά την περίοδο 1971-1983 αστυνομικές ιστορίες που στηλίτευαν τις ιδεολογικές παρεκκλίσεις. Σε αυτή τη συνθήκη αντιτάχθηκε με το έργο του ο Παδούρα, που άσκησε κριτική και στους κρατικούς και κομματικούς επιτήδειους ήδη το 1997και θέτει πάντα σύνθετα ερωτήματα, δηλώνοντας «λάτρης του Φίλιπ Μάρλοου και του Πέπε Καρβάλιο».

«Η Κούβα των μυθιστορημάτων μου, είμαι σίγουρος γι’ αυτό, μοιάζει πολύ περισσότερο στην πραγματική Κούβα από ό,τι η Κούβα εκείνων που τη βλέπουν μόνο μέσα από την περιορισμένη ιδεολογική οπτική ή την πολιτική τους στράτευση.

»Πιστεύω πως είναι προφανές ότι στη σειρά των μυθιστορημάτων μου με πρωταγωνιστή τον χαρακτήρα του Μάριο Κόντε αναπτύσσω ένα είδος κοινωνικού και πολιτικού χρονικού της σύγχρονης κουβανικής ζωής μέσα από το βλέμμα κάποιου που την ζει αυτή την πραγματικότητα και διεξάγει τις έρευνές του στις φωτεινές και στις σκοτεινές γωνιές της. Ετσι, αυτά τα μυθιστορήματα δεν διηγούνται μόνο την ιστορία ενός εγκλήματος, αλλά συνθέτουν και μια πειστική, ρεαλιστική εικόνα της χώρας. Χάρη σε αυτό, οι Κουβανοί αναγνώστες έχουν εγκαθιδρύσει μια σχέση συνενοχής με τον Μάριο Κόντε και τον κόσμο του, αφού μέσα από τον δικό του φακό βλέπουν και την Κούβα. Από τη μεριά τους, οι αναγνώστες μου έξω από το νησί πιστεύω ότι καταφέρνουν να διαμορφώσουν μια πιο αντικειμενική άποψη για την κουβανική κοινωνία, μακριά από τα πολιτικά σχήματα που κυμαίνονται από την απόλυτη αποδοχή ώς τη ριζική απόρριψη του κουβανικού συστήματος και τα οποία εκτοξεύουν πολιτικοί και δημοσιογράφοι, υποστηρικτές ή πολέμιοί του.

»Με ρωτούν συχνά πώς αντιλαμβάνομαι τον ρόλο της “μαύρης λογοτεχνίας”, την αποστολή της στο νεοφιλελεύθερο τοπίο του 21ου αιώνα. Ομως δεν μου αρέσει να αναθέτω στη λογοτεχνία αποστολές άλλες από την καλλιτεχνική δημιουργία. Οσον με αφορά, δεν έχω άλλη πρόθεση από το να καθρεφτίζω με τα μυθιστορήματά μου μια πραγματικότητα, και προσπαθώ να το κάνω αυτό με όσο καλύτερο τρόπο μου επιτρέπουν οι καλλιτεχνικές αρετές μου. Αν το έργο ή τα έργα μου καταφέρνουν στο τέλος να αναδεικνύουν με τον τρόπο τους πολιτικές καταστάσεις ή κοινωνικούς προβληματισμούς, τόσο το καλύτερο, είναι ένα όφελος επιπρόσθετο. Αλλά σε καμία περίπτωση δεν θα έπρεπε να γίνει κεντρικός σκοπός του συγγραφέα. Κάτι τέτοιο θα τον μετέτρεπε σε κοινωνικό ή πολιτικό ακτιβιστή, σε ένα είδος στρατευμένου συγγραφέα, κι έτσι θα περιόριζε τις δημιουργικές του ελευθερίες ή θα τις συνέδεε με μια ατζέντα που θα του δημιουργούσε άλλες δεσμεύσεις, που δεν είναι οι καθαρά λογοτεχνικές.

»Το λατινοαμερικανικό νουάρ ή αλλιώς το ιβηροαμερικανικό νεοαστυνομικό (neopoliciao) είναι ένας τρόπος να προσεγγίζουμε την πραγματικότητα και τις κοινωνίες, καθώς και ένας τρόπος να κάνουμε λογοτεχνία. Βλέπει τις κοινωνίες από μια σκοπιά κριτική, με την πρόθεση να εισδύσει στις πιο σκοτεινές πλευρές τους και να τις αποκαλύψει και με συνείδηση της ευθύνης του πολίτη. Από αισθητική σκοπιά, αυτό το ρεύμα επεξεργάζεται σε βάθος τη γλώσσα, τη δομή, τους χαρακτήρες με όρους ατόφιας λογοτεχνίας, και ανοίγεται σε νέους καλλιτεχνικούς δρόμους. Αυτή ακριβώς η σύζευξη της κοινωνικής με την αισθητική στόχευση έχει επιτρέψει στο λατινοαμερικανικό “νουάρ” να είναι μια λογοτεχνία που συμμετέχει στον κοινωνικό διάλογο και στην εξέλιξη της συγγραφικής τέχνης».

Σαντιάγο Ρονκαλιόλο
Δεν ζούμε σε μια παρηγορητική πολιτική ουτοπία,
αλλά σε ένα μαύρο μυθιστόρημα

Κάτοικος της Βαρκελώνης σήμερα και αρθρογράφος στην εφημερίδα «Ελ Παΐς», ο Περουβιανός Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (γ. 1975), με σπουδές στη λογοτεχνία και θητεία στην Επιτροπή Υπεράσπισης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, έχει καλλιεργήσει ποικίλα λογοτεχνικά είδη και έχει αναδειχθεί σε μια από τις πιο δυναμικές φωνές της καινούργιας γενιάς του λατινοαμερικανικού νουάρ.

Ξεχώρισε αμέσως με τα μυθιστορήματα «Κόκκινος Απρίλης» (2006, μτφρ. Μαργαρίτα Μπονάτσου), που αναφέρεται στον αιματηρό εμφύλιο του Περού και διαδραματίζεται στις παραμονές των εκλογών του 2000, και «Η εσχάτη των ποινών» που διαδραματίζεται στη διάρκεια του αγώνα Αργεντινής - Περού στο Μουντιάλ του 1978, όταν ο δικτάτορας στρατηγός Βιδέλα συνεργαζόταν με τις μυστικές αμερικανικές υπηρεσίες στη φονική επιχείρηση «Κόνδωρ» (2014, μτφρ. Κ. Αθανασίου). Επίσης με την «Τέταρτη ρομφαία» (2007, μτφρ. Μ. Μπονάτσου), ένα από τα πιο ενδιαφέροντα δείγματα της μη μυθοπλαστικής λογοτεχνίας. Είναι ένα έργο εστιασμένο στον Αμπιμαέλ Γκουσμάν, καθηγητή Φιλοσοφίας και ηγέτη του πιο σκληρού αντάρτικου κινήματος στη Λατινική Αμερική, του μαοϊκού «Φωτεινού Μονοπατιού», το οποίο ανέπτυξε την ένοπλη δράση του το 1980 και έχει κεντρική θέση στον «Κόκκινο Απρίλη».

«Μεγάλωσα στο Μεξικό», σχολιάζει ο συγγραφέας, «σε μια οικογένεια που περίμενε την επανάσταση. Μετά γύρισα στο Περού όπου γινόταν η επανάσταση και ήταν πολύ αιματηρή. Πέθαναν συνολικά εβδομήντα χιλιάδες άνθρωποι από τις δύο πλευρές».

«Το “νουάρ” έχει συνήθως μια αμφισημία. Διαφέρει από το βασικό σχήμα ήρωας-ντετέκτιβ εναντίον αντιήρωα-δολοφόνου. Το “νουάρ” θολώνει συνήθως τα όρια μεταξύ Καλού και Κακού. Κι αυτό δένει σε παγκόσμια βάση με το αναγνωστικό κοινό που αισθάνεται παγιδευμένο στον καινούργιο πολιτισμικό ψυχρό πόλεμο. Οι πολιτικοί προσπαθούν να μας παγιδέψουν στους λόγους τους και στην προπαγάνδα, αλλά εμείς γνωρίζουμε ότι ο κόσμος είναι πιο περίπλοκος. Μερικές φορές κακά πράγματα προκύπτουν από καλές προθέσεις ή το αντίστροφο. Εχουμε απόλυτη συνείδηση ότι δεν ζούμε μέσα σε μια παρηγορητική πολιτική ουτοπία, αλλά μέσα σε ένα μαύρο μυθιστόρημα.

»Ετσι, ξεκάθαρα “μαύρα” είναι και τα μυθιστορήματά μου με πρωταγωνιστή τον Τσακαλτάνα, αφού είχα έναν καλό “ντετέκτιβ”, έναν πολύ ιδιαίτερο τύπο που αντιπροσωπεύει τις κοινωνικές αντιφάσεις της Λατινικής Αμερικής. Τρυφερός και αστείος ο αντεισαγγελέας μου, αλλά σκοτεινός. Ολα μου τα μυθοπλαστικά έργα έχουν ωστόσο να κάνουν με το κακό. Εξερευνούν το πώς καλοί άνθρωποι γίνονται τέρατα, και σε ποιο βαθμό ευθύνεται η κοινωνία γι’ αυτό. Επίσης, το πώς μια χώρα δημιουργεί η ίδια τους εχθρούς της. Το “μαύρο” θρίλερ είναι ο δικός μου τρόπος να αναδεικνύω σημαντικά ερωτήματα σχετικά με τους ανθρώπους.

»Θα μπορούσα να χαρακτηρίσω “θρίλερ” και το καινούργιο μου μυθιστόρημα με τίτλο “…αλλά ρύσαι ημάς από του πονηρού” (σ.σ. αναμένεται από τις εκδ. Καστανιώτη), αλλά πρόκειται για συναισθηματικά φορτισμένο θρίλερ με αφετηρία τη σεξουαλική κακοποίηση ανηλίκων. Γράφω ιστορίες τρόμου αλλά οι δικοί μου βρικόλακες και τα φαντάσματά μου δεν κινούνται στη σφαίρα του υπερφυσικού. Κατοικούν στην Ιστορία, στην καρδιά και στο μυαλό πραγματικών ανθρώπων. Για να τους συλλάβεις, θα χρειαστεί να βρεις τα μυστικά της κοινωνίας. Τα μυθιστορήματά μου ακουμπάνε σε όλα εκείνα που δεν θέλουμε να δούμε σχετικά με τους εαυτούς μας».

Ακολουθήστε μας στο Google news
ART - ΝΕΑ
Ανθρωπος-κλειδί για τη διεθνή προβολή της ελληνικής εμπειρίας
Την εποχή που η Ελλάδα μετρούσε τις πληγές του Εμφυλίου ο συγγραφέας Εντμουντ Κίλι μετέφραζε, σχολίαζε και ερμήνευε τους μεγαλύτερους Ελληνες ποιητές του 20ού αιώνα αρχίζοντας από τον Καβάφη και τον Σεφέρη.
Ανθρωπος-κλειδί για τη διεθνή προβολή της ελληνικής εμπειρίας
Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
«Μαύρη» γραφή, λάτιν αλήθεια
Η Εβδομάδα του «μαύρου» μυθιστορήματος (Semana Negra) στη Χιχόν, λειτουργεί με ψυχή της τον Τάιμπο, σαν τόπος συνάντησης των συγγραφέων που βλέπουν κατάματα το σκοτάδι και θέλουν να μιλήσουν αλλιώς γι’ αυτό.
«Μαύρη» γραφή, λάτιν αλήθεια
ΣΙΝΕΜΑ
Η Λατινική Αμερική μέσα από το αστυνομικό της μυθιστόρημα
Το εξαιρετικά ενδιαφέρον ντοκιμαντέρ του Ανδρέα Αποστολίδη θα κάνει την αθηναϊκή του πρεμιέρα στις 19 Ιανουαρίου, παρουσία του Περουβιανού συγγραφέα Σαντιάγο Ρονκαλιόλο.
Η Λατινική Αμερική μέσα από το αστυνομικό της μυθιστόρημα
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Το μεγάλο comeback του Κώστα Ταχτσή
Η επιστροφή του Κώστα Ταχτσή στο εκδοτικό προσκήνιο, με τέσσερις τόμους που αναδεικνύουν το σύνολο των γραπτών του τα οποία δημοσίευσε όσο ζούσε, αποκαθιστά χάρη και στην επιστημονική τους επιμέλεια, τη...
Το μεγάλο comeback του Κώστα Ταχτσή
ΣΙΝΕΜΑ
Η Εθνική Βιβλιοθήκη είμαστε εμείς
Ο σημαντικός και έμπειρος ντοκιμαντερίστας Ηλίας Γιαννακάκης στην ταινία του «Μεταφορά», την πιο δύσκολη και σύνθετη, όπως παραδέχεται, της διαδρομής του, κάνει κάτι τολμηρό, δημιουργικό και προσωπικό.
Η Εθνική Βιβλιοθήκη είμαστε εμείς
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Οχι στη χώρα του «anything goes»
Συγγραφέας λοξά πολιτικός, ο Αρης Μαραγκόπουλος επιστρέφει στο προσκήνιο με το «φλλσστ, φλλσστ, φλλλσσστ», ένα μυθιστόρημα για τις κοιμισμένες και τις αφυπνισμένες συνειδήσεις που κληροδότησε στην ελληνική...
Οχι στη χώρα του «anything goes»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας