Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η Εθνική Βιβλιοθήκη είμαστε εμείς

Ηλίας Γιαννακάκης, Εθνική Βιβλιοθήκη, «Μεταφορά»

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η Εθνική Βιβλιοθήκη είμαστε εμείς

  • A-
  • A+
Η ταινία του «Μεταφορά», που προβάλλεται σήμερα και αύριο στον «Δαναό», δεν καταγράφει απλώς τη συναρπαστική και τόσο δύσκολη διαδικασία μετακόμισής της από το Βαλλιάνειο της Πανεπιστημίου στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Ο σκηνοθέτης βάζει την Εθνική Βιβλιοθήκη να μιλά σε πρώτο πρόσωπο, με τη φωνή της Αμαλίας Μουτούση, και την ταυτίζει με την ίδια την Αθήνα, την ίδια την Ελλάδα.

Θα ‘λεγε κανείς πως ένα ντοκιμαντέρ για τη μετακόμιση της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος από το πανέμορφο αλλά δυσλειτουργικό Βαλλιάνειο της οδού Πανεπιστημίου στη μοντέρνα, εξωστρεφή και άνετη στέγη, που σχεδίασε ο Ρέντσο Πιάνο στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος, θα ήταν μια υπόθεση αυστηρά για λίγους. Για τους περίεργους.

Για τους ειδικούς. Αλλά κι αυτούς που τόσα χρόνια αμφισβητούσαν το θαύμα που έγινε με χίλιες δυο δυσκολίες κι ένα σασπένς που θα ζήλευε και ο Χίτσκοκ. Πώς μεταφέρεις εκατοντάδες χιλιάδες πολύτιμους τόμους και σπάνια χειρόγραφα; Ακόμα κι έναν αιγυπτιακό πάπυρο μήκους τεσσάρων μέτρων, που κινδυνεύει ανά πάσα στιγμή να εξαερωθεί!

Ομολογώ ότι ανήκοντας στους «περίεργους», θα μου έφτανε ακόμα και μια στεγνή κινηματογραφική καταγραφή του εγχειρήματος, που κράτησε πάνω από τέσσερα χρόνια (2016-2019). Να έχουμε, τέλος πάντων, ένα κινηματογραφικό ντοκουμέντο του ιστορικού γεγονότος - πάνω από έναν αιώνα η Εθνική Βιβλιοθήκη στόλιζε το κέντρο της Αθήνας, μέρος της περίφημης Αθηναϊκής Τριλογίας των Χάνσεν.

Να, όμως, που ο σημαντικός και έμπειρος ντοκιμαντερίστας Ηλίας Γιαννακάκης στην ταινία του «Μεταφορά», την πιο δύσκολη και σύνθετη, όπως παραδέχεται, της διαδρομής του, κάνει κάτι τολμηρό, δημιουργικό και προσωπικό. Θα το καταλάβετε πηγαίνοντας σήμερα και αύριο στον «Δαναό» στις 5.30 μ.μ., όπου θα την παρουσιάσουν οι ίδιοι οι συντελεστές της - κι ας ελπίσουμε ότι οι προβολές θα συνεχιστούν, το ντοκιμαντέρ το αξίζει.

Η «Μεταφορά», όπως είναι ο τίτλος της ταινίας, δεν ήταν ανάθεση κανενός επίσημου φορέα, ούτε της Βιβλιοθήκης ούτε του Ιδρύματος Νιάρχος. Μπορούσε, λοιπόν, να είναι απολύτως ελεύθερη. «Δεν ήθελα μια ταινία ωραιοποίησης», ξεκαθαρίζει και ο σκηνοθέτης. Μπορούσε να αναφερθεί ακόμα σε ερωτήματα για την επιτυχία της στο ΚΠΙΣΝ, «έναν χώρο μαζικής ψυχαγωγίας, έστω και υψηλού επιπέδου», όπως ακούγεται να λέει ο Σταύρος Ζουμπουλάκης, πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης. Αλλά αυτά είναι ψωμοτύρι για έναν καλό ντοκιμαντερίστα.

Εκείνο που ξεχωρίζει την ταινία είναι ότι έγινε γι’ αυτόν ένα στοίχημα «καθαρά υπαρξιακό». Μην τρομάζετε, ο υποκειμενισμός δεν εκτροχιάζει από την ουσία του θέματος. Ο Ηλίας Γιαννακάκης είχε απλώς εξ αρχής μια ενδιαφέρουσα αίσθηση. «Δεν υπάρχει Εθνική Βιβλιοθήκη χωρίς Δημοκρατία. Δεν υπάρχει Πνεύμα χωρίς εμπέδωση της Δημοκρατίας. Αρα μια ταινία για τη Εθνική Βιβλιοθήκη ακουμπά απόλυτα πάνω σε εμάς όλους, τους πολίτες αυτής της χώρας. Αποκτά υπαρξιακή προοπτική», λέει.

Τι έκανε, λοιπόν; Με τρεις απλές ερωτήσεις, θα μας βοηθήσει να καταλάβουμε καλύτερα.

• Θα μπορούσατε να κάνετε τρία διαφορετικά ντοκιμαντέρ. Ενα μόνο με τη συναρπαστική διαδικασία της μεταφοράς. Ενα με τη για πολλούς από εμάς άγνωστη ιστορία της Βιβλιοθήκης. Κι ένα τρίτο, με την Εθνική Βιβλιοθήκη τοποθετημένη στην Ιστορία της Ελλάδας. Κάνατε και τα τρία μαζί σε μία ταινία. Γιατί;

Γιατί για μένα η μεταφορά της Βιβλιοθήκης κλείνει μέσα της όλα αυτά μαζί. Η μεταφορά (γι’ αυτό και δόθηκε αυτός ο τίτλος) έχει έναν συμβολισμό. Της μεταφοράς μιας χώρας από αυτό που είναι σε κάτι άλλο, άσχετα αν η προσπάθεια πετυχαίνει και δεν αποτελεί για την ώρα ένα μετέωρο βήμα. Η Εθνική Βιβλιοθήκη, που μεταφέρεται από ένα κτίριο του Χάνσεν σε ένα του Πιάνο, ταυτίζεται με την ίδια την πόλη, με την ίδια τη χώρα.

• Το είχατε αυτό ξεκάθαρο μέσα σας ευθύς εξ αρχής ή προέκυψε σταδιακά στη διάρκεια των γυρισμάτων;

Το είχα αποφασίσει από την πρώτη στιγμή που διάβασα ότι ξεκινά η μεταφορά και έστειλα ένα μέιλ στον Σταύρο Ζουμπουλάκη - χωρίς αυτόν δεν θα είχε γίνει η ταινία, στάθηκε δίπλα μας από την αρχή μέχρι σήμερα. Αυτό που άλλαξε και εξελίχθηκε ήταν, όμως, η φόρμα της ταινίας. Αρχικά είχα την πρόθεση να κάνω ένα ντοκιμαντέρ παρατήρησης, όπου, με ένα παράλληλο μοντάζ, να φαίνεται το μέσα (η προετοιμασία της μεταφοράς) και το έξω (τι συμβαίνει στην Πανεπιστημίου). Γιατί, να μην το ξεχνάμε, όταν δόθηκε το σύνθημα να ξεκινήσει η μεταφορά, η Αθήνα ήταν πεδίο μάχης.

Μόλις είχε γίνει το δημοψήφισμα και η χώρα ήταν διχασμένη, ένας διχασμός που όχι μόνο δεν υποχωρούσε, αλλά έπαιρνε κι άλλες μορφές - προστέθηκε το Μακεδονικό. Στα δυόμισι-τρία χρόνια γυρίσματος, όμως, ένιωσα ότι αυτή η αντίστιξη του μέσα με το έξω δεν αρκούσε για να βγει μια ταινία που να λειτουργήσει συναισθηματικά στο κοινό. Η ταύτιση της Βιβλιοθήκης με την πόλη και τη χώρα δεν μπορούσε να δοθεί χωρίς την Ιστορία. Ετσι εμπλούτισα την ταινία με αρχειακό υλικό. Αλλωστε η Ιστορία της Ελλάδας κορυφωνόταν στο κομμάτι Σύνταγμα-Πανεπιστημίου, έξω ακριβώς από τη Βιβλιοθήκη - από τα αιματηρά Ευαγγελικά και Ορεστειακά μέχρι τις διαδηλώσεις στην Κατοχή.

• Και γιατί διαλέξατε η αφήγηση να γίνεται από την ίδια την Εθνική Βιβλιοθήκη, σε πρώτο πρόσωπο, με τη φωνή της Αμαλίας Μουτούση;

Αισθανόμουν ότι κάτω από όλο αυτό υπήρχε ένα δραματικό στοιχείο, που δεν ήταν άλλο από τη δική μας συμπεριφορά απέναντι στη Βιβλιοθήκη. Την απαξίωσή της. Αυτό θα μπορούσε να περάσει μόνο μέσα από τη δική της φωνή. Ετσι ένα ατόφιο ντοκιμαντέρ απέκτησε μια καθαρά υποκειμενική αφήγηση με στοιχεία μυθοπλασίας -χωρίς, βέβαια, να υπάρχει τίποτα επινοημένο-, συνάντησε την πνοή ενός χαρακτήρα, που περνάει από το παρελθόν στο παρόν και αναρωτιέται για το μέλλον. Απευθύνθηκα στη σπουδαία Μουτούση, γιατί ήθελα μια ηθοποιό με βαθιά γνώση του ποιητικού λόγου. Κάναμε πρόβες επί μήνες μέχρι να καταλήξουμε σε ένα ύφος άχρονο -δεν έπρεπε να είναι γυναίκα τού χθες αλλά ούτε και του σήμερα-, με δραματικότητα και ένταση, χωρίς όμως υπερβολές.

Η ταινία κόπηκε από την ΕΡΤ δύο φορές, το 2016 και το 2017. «Ηταν κάτι αναπάντεχο και χωρίς λογική», λέει ο σκηνοθέτης. «Ολο το βάρος το σήκωσε το ΕΚΚ και βοήθησαν η Βουλή των Ελλήνων και το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών. Το οικονομικό της κομμάτι παραμένει, όμως, μέχρι σήμερα μια τραγωδία». Είχε ευτυχώς μια πρώτης γραμμής δημιουργική ομάδα. Μουσική-ηχητικός σχεδιασμός: Δημήτρης Καμαρωτός. Φωτογραφία: Δημήτρης Κορδελάς. Μοντάζ: Μυρτώ Λεκατσά. Παραγωγή: Αποστολία Παπαϊωάννου.

ΣΙΝΕΜΑ
Το σινεμά του Ταρκόφσκι δεν αφήνει κανέναν ασυγκίνητο
Τον λένε Αντρέι Α. Ταρκόφσκι και υπογράφει το μαγευτικό ντοκιμαντέρ «Αντρέι Ταρκόφσκι: Σινεμά σαν προσευχή», που προβάλλεται την Παρασκευή, στις 10.30 μ.μ., στο θερινό σινεμά «Ανεσις» για τις Νύχτες Πρεμιέρας.
Το σινεμά του Ταρκόφσκι δεν αφήνει κανέναν ασυγκίνητο
ΣΙΝΕΜΑ
Φως στο πογκρόμ των γκέι στην Τσετσενία
Το ντοκιμαντέρ «Καλωσήρθατε στην Τσετσενία» θριάμβευσε στην on line διοργάνωση, που συνεχίζεται μέχρι σήμερα τα μεσάνυχτα. Το φεστιβάλ πρόσθεσε κι άλλες δωρεάν θεάσεις για να ανταποκριθεί στη ζήτηση.
Φως στο πογκρόμ των γκέι στην Τσετσενία
ΣΙΝΕΜΑ
Play now στο διαδίκτυο για 210 ταινίες
Ακόμα και διαδικτυακό, on line, μακριά από αίθουσες και με θεατές μπροστά σε ένα λάπτοπ, το 22ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης τα καταφέρνει να σε... αγχώσει.
Play now στο διαδίκτυο για 210 ταινίες
ΣΙΝΕΜΑ
Η «Ευτυχία» κυριάρχησε και σε live streaming
Χωρίς τελετή, φυσικά, αλλά ψηφιακά, από το κανάλι του Ιδρύματος Ωνάση ανακοινώθηκαν χθες τα φετινά, δέκατα βραβεία της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου.
Η «Ευτυχία» κυριάρχησε και σε live streaming
ΣΙΝΕΜΑ
Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ online
Να κι ένας θεσμός που πρωτοπορεί και σε θέματα ευθύνης και στους τρόπους λειτουργίας σε συνθήκες κορoνοϊού. Το 22ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης ήταν το πρώτο που ανακοίνωσε την αναβολή του, χωρίς αχ, βαχ...
Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ online
ΣΙΝΕΜΑ
Εγρήγορση για τον κορονοϊό, αλλά και αισιοδοξία
Ούτε φιλιά, ούτε αγκαλιές, ούτε καν χειραψίες, αλλά ένα κλίμα ανησυχίας σημάδεψε, αλλά δεν καθόρισε τελικά, τη χθεσινή συνέντευξη Τύπου για το 22ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. Πέφτει πάνω στον κορονοϊό,...
Εγρήγορση για τον κορονοϊό, αλλά και αισιοδοξία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας