Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Από τη χώρα του Κιαροστάμι στους δρόμους της Αθήνας

Ο Σιαμάκ Ετεμάντι στα γυρίσματα

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Από τη χώρα του Κιαροστάμι στους δρόμους της Αθήνας

  • A-
  • A+
Ελάτε να γνωρίσουμε τον Ελληνοϊρανό σκηνοθέτη της «Pari», της ταινίας που εντυπωσίασε πρόσφατα στο Φεστιβάλ Βερολίνου. Ζει ανάμεσά μας από το 1995, δουλεύει χρόνια πολλά στο ελληνικό σινεμά, το ταλέντο του είχε ήδη αναγνωριστεί, έστω και από λίγες ταινίες μικρού μήκους. Η πρώτη του μεγάλη είναι μια προσωπική και τολμηρή ματιά στην Ελλάδα που τη ζει, στο Ιράν που το κουβαλάει μέσα του.

Μπορεί κάποιοι να παραξενεύτηκαν. Ποιος είναι αυτός ο Σιαμάκ Ετεμάντι, που οι καλλιτεχνικές σελίδες πανηγύριζαν γιατί η ταινία του «Pari» συμμετείχε πρόσφατα στο τμήμα «Πανόραμα» του Φεστιβάλ Βερολίνου παίρνοντας καταπληκτικές κριτικές; Ποιος είναι αυτός ο ωραίος Ελληνοϊρανός σκηνοθέτης, που γύρισε μια ταινία στην Ελλάδα με Ελληνες παραγωγούς -το βραβευμένο ντουέτο της Heretic, Καρναβας-Κοντοβράκης- και χρηματοδότηση και από το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου; Μπολιάστηκε η εθνική μας κινηματογραφία με λίγο από το αίμα της πατρίδας του Κιαροστάμι;

Και ναι και όχι. Ο Σιαμάκ Ετεμάντι, που ζει στην Ελλάδα από το 1995, έχει κάνει στρατιωτική θητεία και είναι Ελληνας πολίτης, κινηματογραφικά είναι ένας κανονικότατος Ευρωπαίος σκηνοθέτης. Μας τα εξηγεί και ο ίδιος παρακάτω.

Οταν, με το καλό, σε εποχές χωρίς κορονοϊό, βγει η «Pari» στις αίθουσες, η πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους, θα το δείτε και μόνοι σας. Γιατί όσο κι αν μοιάζει με ιρανική ταινία -και μόνο η σκεπασμένη από κορφής μέχρις ονύχων ηρωίδα αυτή την εντύπωση δημιουργεί, τουλάχιστον στην αρχή-, είναι ένα εντελώς προσωπικό, ιδιαίτερο και πολύ τολμηρό έργο τέχνης - αμφιβάλλω αν βγει ποτέ στο Ιράν.

Το στόρι ξεκινάει απλά, με σασπένς και μια αμείλικτη, αλλά και τρυφερή ματιά του Ετεμάντι στην Αθήνα των καταλήψεων, των γκραφίτι, της βρόμας, των «πανεπιστημίων», των Εξαρχείων, των συγκρούσεων αναρχικών και αστυνομίας.

Μέσα σ’ αυτό το απωθητικό χάος κυκλοφορεί φοβισμένο και σαστισμένο ένα καθωσπρέπει, θεοσεβούμενο ζευγάρι, η Παρί και ο Φαρόκ, που ήρθαν στην Αθήνα από την Τεχεράνη για να επισκεφτούν τον φοιτητή γιο τους, Μπάμπακ. Είναι, όμως, εξαφανισμένος. Σε ποια υπόγεια, μυστικά, επικίνδυνα μονοπάτια βαδίζει; Πού έχει μπλέξει;

Η μητέρα (υπέροχη η Ιρανο-Γερμανή ηθοποιός Μελίκα Φορουτάν) δεν το βάζει κάτω. Αρχίζει μια απελπισμένη αναζήτηση του γιου, που δεν γνώριζε, που δεν είχε ποτέ υποψιαστεί τι έκρυβε μέσα του. Την ίδια, όμως, στιγμή η πανέμορφη Παρί ανακαλύπτει τους δικούς της δαίμονες, αυτούς που κρύβει μέσα της και κάτω από το τσαντόρ. Κάτι ενώνει γιο και μάνα, μια ανάγκη ελευθερίας, ανοιχτών οριζόντων.

Μελίκα Φορουτάν, μια Ιρανή ηθοποιός, που ζει στο Βερολίνο, κυριαρχεί στην ταινία, παίζοντας την Παρί

Και είναι αυτό ένα πολύ ισχυρό, κατά τη γνώμη μου, πολιτικό μήνυμα μιας σπαραχτικής ταινίας από έναν Ιρανό, που βρήκε τον δρόμο του μακριά από την πατρίδα του. Και έχει, είμαι σίγουρη, μέσα του κάτι από τον γιο, κάτι και από τη μάνα του.

Δεν κάναμε επί της «ουσίας» κουβέντα για την τόσο ενδιαφέρουσα ταινία του. Εχουμε καιρό μπροστά μας να πούμε πολλά. Και, πού ξέρεις, μπορεί τότε ο συγκρατημένος στα πολιτικά σχόλια (και από κινηματογραφική άποψη) Ετεμάντι να ανοιχτεί περισσότερο. Για την ώρα, ας γνωρίσουμε έναν άξιο Ελληνο-Ιρανό δημιουργό, που μας κάνει υπερήφανους.

• Φύγατε από το Ιράν για μια καλύτερη ζωή;

Δεν θα το έλεγα. Στο Ιράν θα είχα μια πιο άνετη ζωή. Δεν ήμουνα, βέβαια, από καμιά πλούσια οικογένεια, αλλά ήταν μεσαίας τάξης και θα μπορούσε να με στηρίξει, σε σπουδές, σε όλα. Οταν φεύγεις από μια χώρα όπου ζεις σε καλές συνθήκες και βρίσκεσαι σε μια άλλη, ουσιαστικά ξεκινάς από το μηδέν.

• Ηρθατε στην Ελλάδα έχοντας ήδη αποφασίσει να ασχοληθείτε με το σινεμά;

Ναι, σίγουρα. Ηταν ένας από τους λόγους που ήρθα στην Ελλάδα. Ηξερα ότι το σινεμά που θέλω να κάνω, πιο εύκολα θα γινόταν έξω από το Ιράν.

• Στην αγάπη σας για το σινεμά σάς είχε επηρεάσει και η επιτυχία του ιρανικού;

Είχα δει, βέβαια, ιρανικό σινεμά, αλλά δεν είχα καθόλου ασχοληθεί. Οταν ήρθα στην Ελλάδα ήμουν πολύ νέος, 23 χρόνων. Στο Ιράν με άλλα ασχολιόμουν. Επαιζα, για παράδειγμα, σκάκι, είχα φτάσει μέχρι την Εθνική Ομάδα. Αλλά γενικά δεν ήξερα τι θέλω να κάνω, παρόλο που είχα περάσει στο πανεπιστήμιο, ως πολιτικός μηχανικός. Ημουνα σε μια γενική αναζήτηση, ψαχνόμουνα.

• Και γιατί ήρθατε εδώ και όχι σε κάποια άλλη μεγάλη ευρωπαϊκή χώρα;

Ετυχε. Ηθελα γενικά να ταξιδέψω. Στην αρχή πήγα για ένα διάστημα στην Αγγλία, στην Ουαλία συγκεκριμένα. Αλλά η αλήθεια είναι ότι πάντα ένιωθα ότι με τους Ελληνες είχα μια επικοινωνία, ότι τους καταλάβαινα και με καταλάβαιναν. Είχα και μια φίλη Ελληνίδα στο Ιράν.

• Δεν νιώσατε ποτέ ξένος, μη επιθυμητός στην Ελλάδα;

Ποτέ δεν είχα κάποια άσχημη εμπειρία, ποτέ, αληθινά σας το λέω.

• Και σπουδάσατε αμέσως σινεμά;

Ναι, στη σχολή Σταυράκου. Αλλά, αν είσαι ξένος, είναι πιο δύσκολο να κάνεις σινεμά, ιδιαίτερα στην αρχή. Δεν ξέρεις καλά τη γλώσσα ή την κουλτούρα της χώρας. Δεν έχεις διασυνδέσεις. Πολλά εμπόδια. Αλλά, αναγκαστικά όταν ζεις και σπουδάζεις σε μια ξένη χώρα, μαθαίνεις σιγά σιγά τα πάντα. Συνδέεσαι με τη χώρα και τη ζωή της. Ειδικά η ελληνική γλώσσα είναι σκέτη απόλαυση να τη μαθαίνεις και να τη μιλάς. Είναι τόσο δομημένη και ωραία, ειδικά για μένα που τρελαίνομαι για την ετυμολογία...

• Δεν ανακαλύψατε, όμως, μόνο την Ελλάδα. Ουσιαστικά, βρήκατε εδώ και το σινεμά, τον δρόμο σας.

Αν και έχω γεννηθεί και μεγαλώσει στο Ιράν, κινηματογραφικά είμαι γέννημα-θρέμμα της Ελλάδας. Ολη μου την κινηματογραφική εμπειρία στην Ελλάδα την απέκτησα. Εδώ δούλεψα μετά τις σπουδές μου, για χρόνια ως βοηθός σκηνοθέτη σε πολλές παραγωγές. Εδώ έκανα τις μικρού μήκους ταινίες μου και τώρα την «Pari».

• Αργήσατε, πάντως, να κάνετε ταινία μεγάλου μήκους. Γιατί;

Τελείωσα την σχολή το 2000. Εκανα τότε μια μικρού μήκους. Αλλά, μετά από αυτό αισθάνθηκα ότι για να κάνω το σινεμά που αγαπούσα και ήθελα, έπρεπε να βρω τη γλώσσα μου, τι θέλω να πω και πώς θα το μεταδώσω. Ενιωσα ότι είχα πολύ δρόμο ακόμα. Αλλά, η αλήθεια είναι ότι αν βρεις ένα στοιχείο, που είναι δικό σου, και τον τρόπο να το μοιραστείς με τον κόσμο, όπως ένιωσα γυρίζοντας την «Pari», από κει και πέρα τα εμπόδια είναι περισσότερο εξωτερικά.

• Νιώθετε «Ιρανός» σκηνοθέτης; Το σπουδαίο σινεμά της πατρίδας σας σάς τραβάει κοντά του, σας εμπνέει; Ή μήπως πήραν το πάνω χέρι ο δυτικός, ακόμα και ο ελληνικός κινηματογράφος;

Πιστεύω ότι η κουλτούρα μέσα στην οποία μεγάλωσες πάντα επηρεάζει τη ματιά σου. Εννοείται ότι θαυμάζω και αγαπάω πολλούς Ιρανούς σκηνοθέτες, που όλοι πια τους ξέρουν, τον Κιαροστάμι, τον Φαραντί. Είναι μάστορες, μεγάλοι κινηματογραφιστές, καθόλου τυχαίο δεν είναι ότι δημιούργησαν και σχολή. Τα κοινά μου, όμως, σημεία μαζί τους είναι περισσότερο θέμα κοινής κουλτούρας, παρά καθαρά κινηματογραφικά. Αισθάνομαι ότι έχω επηρεαστεί κυρίως από το ευρωπαϊκό σινεμά.

• Ας πούμε;

Για παράδειγμα, με έχει πολύ επηρεάσει το σινεμά του Ρομπέρ Μπρεσόν. Η ταινία του «Ενας καταδικασμένος σε θάνατο» υπήρξε καθοριστική για τη ματιά μου και είχα, μάλιστα, κάνει μια ταινία μικρού μήκους που ήταν φόρος τιμής σε αυτήν. Από την άλλη, έχω επηρεαστεί πολύ και από τους μεγάλους Ιταλούς σκηνοθέτες, από τους Σέρτζιο Λεόνε και Μπερτολούτσι, τον ιστορικό και εικαστικό πλούτο τους.

Οσο, όμως, διαφορετικές μεταξύ τους κι αν φαίνονται με την πρώτη ματιά οι ταινίες που έχω αγαπήσει και με έχουν επηρεάσει, βρίσκω ότι έχουν κάποια κοινά στοιχεία, που με έλκουν. Από το ιταλικό σινεμά αισθάνομαι ότι ίσως με έχουν επηρεάσει οι όγκοι που παίρνουν τα σώματα και τα πρόσωπα, ένα ίχνος από την τέχνη της Αναγέννησης.

Το ίδιο γοητευτική μού φαίνεται και η δραματουργία των Ιταλών, τα αισθήματα που προκαλούν οι αφηγήσεις τους. Είναι, πάντως, δύσκολο να μιλάς για το δικό σου σινεμά, καλύτερα να το κάνουν άλλοι. Ισως είναι και νωρίς να βγάζω τέτοια συμπεράσματα.

• Ξέρω ότι έρχεται η μαμά σας από το Ιράν και σας βλέπει πότε πότε. Αλήθεια, πώς νιώθετε για την κατάσταση στην πατρίδα σας, δεν στενοχωριέστε που ένα βήμα εκδημοκρατισμού δεν μπορεί να κάνει;

Ζω τόσο πολλά χρόνια στην Ελλάδα. Ο,τι ξέρω για το Ιράν είναι από μακριά, μέσω γνωστών και φίλων. Και πιστεύω ότι εμείς οι καλλιτέχνες ό,τι έχουμε να πούμε, το λέμε με το έργο μας.

• Το σέβομαι. Διαλέξατε, όμως, η πρώτη σας ταινία να αφορά το Ιράν.

Ναι. Αλλά μόνο ως την πατρίδα που υπάρχει μέσα μου. Γιατί ο πολιτισμός της, η Ιστορία της, έχουν όλα συμπυκνωθεί και ζουν μέσα μου. Μιλώντας γι’ αυτά, ουσιαστικά μιλάω για τον εαυτό μου. Και το ανάποδο. Το σινεμά είναι τεράστιο, μπορείς να κάνεις ταινίες όλων των ειδών. Αυτό, όμως, που εγώ αγαπάω και προσπαθώ να κάνω επικεντρώνεται στους χαρακτήρες. Στις εμπειρίες τους. Μέσα από αυτές θέλω να φτάνω στα κοινωνικοπολιτικά στοιχεία.

• Αρα, σας ενδιαφέρουν κι αυτά;

Ναι. Αλλά η προσέγγισή μου είναι να παρουσιάζω κάτι, χωρίς να το σχολιάζω έντονα. Εκτιμώ πολύ τους σκηνοθέτες που κάνουν πολιτικό σινεμά. Απλώς προτιμώ να ασχολούμαι με ανθρώπους και να αφήνω τους θεατές να βγάζουν τα δικά τους συμπεράσματα.

• Ολη η ταινία σας είναι πάνω σε Ιρανή μητέρα. Την έχει δει η δικιά σας;

Ανυπομονώ να τη δει. Ξέρετε, η θέση της μητέρας στο Ιράν, αλλά και η σχέση με τα παιδιά της, μοιάζουν πολύ με τις αντίστοιχες ελληνικές. Είναι αυτό που λέγαμε, για τα πολλά κοινά σημεία στις κουλτούρες μας. Ενα από αυτά είναι και η θέση της μητέρας, με όλα τα καλά, αλλά και τα κακά της. Ελπίζω ότι αυτό το στοιχείο θα κάνει τις Ελληνίδες να ενδιαφερθούν για την ταινία, όταν με το καλό βγει στις αίθουσες.

• Πήρατε, όμως, το ρίσκο να δείξετε στην ταινία και μας, την Ελλάδα, τους Ελληνες, την Αθήνα. Σκληρές εικόνες, είναι η αλήθεια.

Αισθάνομαι μεγάλη αγάπη για την πόλη που ζω και τους ανθρώπους της. Αλλά, σε μια κινηματογραφική γλώσσα αυτό το συναίσθημα μπορεί να πάρει πολλές και διαφορετικές μορφές.

• Πώς ήταν αλήθεια η εμπειρία στο Βερολίνο; Αν και με το «Cavo d’Oro», αυτήν την καταπληκτική μικρού μήκους ταινία σας, πήγατε το 2012 στο Λοκάρνο και παντού.

To πιο συγκλονιστικό ήταν η επαφή μου με το κοινό. Το έχει αυτό η Μπερλινάλε, είναι ένα φεστιβάλ που έχει πολύ κοινό. Δεν μοιράζεσαι απλώς την ταινία σου μαζί του, ο κόσμος συμμετέχει, μιλάει, όχι μόνο στο Q & A μετά την προβολή, ακόμα και στον δρόμο με σταματούσαν. Η υποδοχή της ταινίας, μαζί και οι κριτικές, ήταν πολύ καλύτερη από όσο μπορούσα να φανταστώ.

Η μεγαλύτερη, όμως, χαρά που ένιωσα ήταν όταν σηκώθηκε μια μεσήλικη Γερμανίδα και είπε: «δεν θέλω να κάνω κάποια ερώτηση, απλώς να πω ότι η ταινία σας μιλάει για μένα». Ενιωσα τότε αυτό που λέμε, ότι το σινεμά ξεπερνάει τα σύνορα και επικοινωνεί με όλους.

• Γράφετε νέο σενάριο, μου είπαν. Αυτό σημαίνει ότι πήρατε φόρα, ότι μετά την «Pari» τα πράγματα είναι για σας ευκολότερα;

Πολύ. Και πάλι όμως, με μεγάλη μου χαρά, με την Heretic θα κάνω την παραγωγή. Τους χρωστάω πολλά. Οταν πριν πολλά χρόνια το πρότζεκτ της «Pari» ήταν μόνο μία σελίδα, ο Κωνσταντίνος Κοντοβράκης ήταν συνεχώς δίπλα μου, από την πρώτη μέρα, πριν καν γραφτεί το σενάριο.

• Τι θα είναι η νέα σας ταινία;

Αυτή τη φορά θα αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα. Ο τίτλος της είναι «Ο Πάνας», ναι, ο θεός της μυθολογίας. Είναι κατά κάποιο τρόπο μια επέκταση και εμβάθυνση της μικρού μήκους «Cavo d’Oro».

ΣΙΝΕΜΑ
Η Τραφάλγκαρ «ψηφίζει» Ασγκάρ Φαραντί
Το Λονδίνο και η πλατεία Τραφάλγκαρ θα στρώσουν δικό τους «κόκκινο χαλί» την μέρα απονομής των Οσκαρ στο Λος Αντζελες. Θα βγάλουν τη γλώσσα στον Τραμπ.
Η Τραφάλγκαρ «ψηφίζει» Ασγκάρ Φαραντί
ΣΙΝΕΜΑ
Με ενοχλεί το κινηματογραφικό στερεότυπο της καταπιεσμένης μουσουλμάνας
Η Γερμανο-Ιρανή ηθοποιός Μελίκα Φορουτάν πρωταγωνιστεί στην ταινία «Pari» του συμπολίτη μας, Ιρανού Σιαμάκ Ετεμάντι, που βγαίνει την Πέμπτη στα θερινά. Μια κοσμική και μη θρήσκα Ευρωπαία καλείται να...
Με ενοχλεί το κινηματογραφικό στερεότυπο της καταπιεσμένης μουσουλμάνας
ΣΙΝΕΜΑ
Το animation εισβάλλει στο ντοκιμαντέρ
Το πρώτο παγκοσμίως ολοκληρωμένο αφιέρωμα στο υβριδικό είδος, που αναπτύσσεται ραγδαία, θα γίνει στη Θεσσαλονίκη. Από την εποχή του «Βαλς με τον Μπασίρ», ο δρόμος άνοιξε και τα κινούμενα σχέδια κάθε είδους...
Το animation εισβάλλει στο ντοκιμαντέρ
ΣΙΝΕΜΑ
Θηλυκό, μπλέ και ηλιόλουστο ελληνικό σινεμά
Με μότο «Femi­nine, sunny & blue» ξεκινά την Τετάρτη, και θα καταλάβει για πέντε μέρες τον ιστορικό κινηματογράφο Babylon, στο Mitte του Βερολίνου, το 5o Hellas Filmbox Berlin, το φεστιβάλ ελληνικών ταινιών...
Θηλυκό, μπλέ και ηλιόλουστο ελληνικό σινεμά
ΣΙΝΕΜΑ
Οι 50.000 της «Ευτυχίας»
Η «Ευτυχία» του Αγγελου Φραντζή έκανε ένα εξαιρετικό άνοιγμα στις αίθουσες. Βγήκε την περασμένη Πέμπτη και μέσα στο πρώτο τετραήμερο, μέχρι και την Κυριακή, έκοψε 51.200 εισιτήρια, ένα νούμερο όχι μόνο πολύ...
Οι 50.000 της «Ευτυχίας»
ΣΙΝΕΜΑ
Η Φιόνα Σο γυρίζει ταινία στην Ελλάδα
Η Φιόνα Σο, η κορυφαία Ιρλανδέζα ηθοποιός του θεάτρου και του κινηματογράφου, αλλά και σκηνοθέτρια η ίδια σε θέατρο και όπερα, που την έχουμε θαυμάσει δύο φορές σε μεγάλη και μικρή Επίδαυρο σε έργα του Μπέκετ...
Η Φιόνα Σο γυρίζει ταινία στην Ελλάδα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας