Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Η εφηβεία μοιάζει με τον πόλεμο»

O σκηνοθέτης και πάνω σκηνή απο την ταινία του

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Η εφηβεία μοιάζει με τον πόλεμο»

  • A-
  • A+
Η ταινία του «MONOS», που βγαίνει την Πέμπτη στις αίθουσες, είναι μια από τις καλύτερες της σεζόν, πολυβραβευμένη και κυρίαρχη διεθνώς. Ο 39χρονος σκηνοθέτης, Αλεχάντρο Λάντες, από την Κολομβία και το Εκουαδόρ διάλεξε να μιλήσει για τη βία και τον πόλεμο μέσα από την ιστορία οχτώ εφήβων γκερίλας σε κάποια απροσδιόριστη χώρα του κόσμου, που φτάνουν από τον παράδεισο στην κόλαση.

Τον ρωτάω αφελώς, είχα αποφύγει να διαβάσω και συνεντεύξεις του για να μείνω μόνο με τη συγκλονιστική αίσθηση που μου άφησε η ταινία του, αν ο τίτλος της «MONOS» έχει απολύτως ελληνικές ρίζες. Γελάει ο Αλεχάντρο Λάντες στην άλλη άκρη της γραμμής, στη Νέα Υόρκη, και μου ξεφουρνίζει σαν πολυβόλο δεκάδες ισπανικές λέξεις με πρώτο συνθετικό το δικό μας «μόνο». Από το monopolio και το monotono μέχρι τη monografia.

Εχει μεγάλη σχέση με τη μοναξιά το «MONOS», τη μοναξιά και την απόγνωση που φέρνει η χωρίς νόημα βία. Κι ας ξεκινάει η ταινία του για μια εφηβική ομάδα από οχτώ γκερίλας, που ζουν απομονωμένοι σε απάτητο (και με ομορφιά που σου κόβει την ανάσα) ορεινό τοπίο μέσα στη χαρά και τον ενθουσιασμό: της στρατιωτικής εκπαίδευσης, της κοινής ζωής, του σεξ, του πιοτού, του ποδοσφαίρου, του γλεντιού.

Γιατί οι αντάρτες του, με το όπλο στο χέρι και μέσα σε μια σκληρή, ιεραρχική δομή, δεν παύουν να είναι παιδιά, που θέλουν να γευτούν τα πάντα. Ακόμα και τα ονόματά τους στάζουν τρέλα και ελευθερία: Ράμπο, Μπουμ Μπουμ, Λύκος, Στρουμφάκι... Η αποστολή τους, όμως, είναι απάνθρωπη. Κρατάνε όμηρο μια τρομοκρατημένη Αμερικανίδα. Και δεν θέλει πάρα πολύ για να κατρακυλίσουν από τον παράδεισο στην κόλαση, να στραφούν ο ένας εναντίον του άλλου, να διαλυθούν. Τα ’χει πει αυτά υπέροχα ο Ουίλιαμ Γκόλντινγκ στον «Αρχοντα των μυγών», αλλά δεν έχει κανένα πρόβλημα ο Λάντες να υπερυπογραμμίσει τις αναφορές του στο μυθιστόρημα που επηρέασε πολλές γενιές, και τη δική του -είναι 39 χρόνων.

Η μεθυστική, συναρπαστική ταινία του, που βγαίνει την Πέμπτη στις αίθουσες από τη Filmtrade, τον έκανε αμέσως ένα από τα πιο συζητημένα πρόσωπα του 2019, ίσως το πιο συζητημένο. Βραβείο στο Sundance, στο Φεστιβάλ του Λονδίνου, στο Σαν Σεμπάστιαν, παντού. Εξοδος στις αίθουσες, επίσης περίπου παντού. Η «Γκάρντιαν» την έβαλε μέσα στις δέκα καλύτερες ταινίες της χρονιάς. Και ο Ορέστης Ανδρεαδάκης, τον Νοέμβριο, την ενέταξε, ήδη διάσημη, στο διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, κι ας μη διακρίθηκε. Είχε προλάβει ο Αλεχάντρο να μας έρθει το 2011 με τη ταινία του «Porfirio» και να κερδίσει Χάλκινο Αλέξανδρο (ειδικό βραβείο Κριτικής Επιτροπής για πρωτοτυπία και καινοτομία). Και έχει τις καλύτερες αναμνήσεις από την Ελλάδα.

Mε μαμά Κολομβιανή και μπαμπά από το Εκουαδόρ, κι ας γεννήθηκε στη Βραζιλία και σπούδασε στις ΗΠΑ, είναι απολύτως φυσικό να είναι εξοικειωμένος με τη βία στη Λατινική Αμερική. Τις κάθε είδους και μορφής στρατιωτικές οργανώσεις: αριστερές, δεξιές, κυβερνητικές, αντικυβερνητικές, αλλά και των καρτέλ ναρκωτικών. Ναι, λοιπόν, δεν το αρνείται, αφορμή για το «MONOS» ήταν η κατάσταση στην Κολομβία.

«Την έζησα τη βία και τον φόβο, άλλωστε αυτή οδήγησε την οικογένειά μου να φύγει», λέει. «Η σημερινή προσπάθεια να κατακτησει η χώρα μια κατάσταση, έστω και εύθραυστης, ειρήνης, έπειτα από 50 και πάνω χρόνια συγκρούσεων, το κάλεσμα στους γκερίλας να εγκαταλείψουν τα όπλα και να επιστρέψουν σε μια κανονική ζωή, με ενέπνευσε σίγουρα για την ταινία. Αλλωστε, στην προετοιμασία του σεναρίου έπαιξε μεγάλο ρόλο η εμπειρία μου σε προγράμματα επανένταξης που βοηθάνε τους πρώην αντάρτες.

Εκεί συνάντησα και τον Γουίλσον Σαλαζάρ, που είχε ενταχθεί σε έναν επαναστατικό στρατό όταν ήταν 11 χρόνων, έφτασε ψηλά στην ιεραρχία του και δραπέτευσε στα 24 χρόνια του. Εγινε ο στρατιωτικός σύμβουλος της ταινίας και τελικά τον έπεισα να παίξει και τον Messenger, τον αξιωματούχο-καθοδηγητή-εκπαιδευτή, που επισκέπτεται πότε πότε τους νεαρούς αντάρτες».

Από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της ταινίας είναι, όμως, η επιμελέστατη απουσία κάθε ιστορικής, εθνικής, γεωγραφικής και κυρίως ιδεολογικής αναφοράς. «Το ξέρω ότι οι θεατές συνήθως νιώθουν πιο άνετα αν ξέρουν πού βρίσκονται οι ήρωες, αν είναι δεξιοί ή αριστεροί, για ποιον σκοπό πολεμάνε», λέει ο Λάντες. «Δεν ήθελα να τους δώσω αυτού του είδους την ασφάλεια, που οδηγεί σε προκατασκευασμένες ταυτίσεις και αντιπάθειες.

Aν, για παράδειγμα, έλεγα ότι η γυναίκα που κρατάνε όμηρο οι αντάρτες είναι Αμερικανίδα πράκτορας της CIA πολλοί θα έπαυαν να τη συμπαθούν, αν αντίθετα έλεγα ότι δουλεύει σε ΜΚΟ τα αισθήματα υπέρ της θα εκτοξεύονταν. Αυτό που με ενδιέφερε, όμως, είναι να αφήσουν οι θεατές όλες τις προκαταλήψεις τους έξω από την αίθουσα και να εμπλακούν σε μια ιστορία για τον πόλεμο, τη βία και τα αδιέξοδά της που θα μπορούσε σήμερα να συμβεί παντού.

Από την Τσετσενία και την Κριμαία μέχρι τη Λατινική Αμερική. Πιστεύω ότι σήμερα ο κόσμος μας έχασε τις σταθερές του, υπάρχουν πολλές συγκρούσεις, ο πόλεμος είναι σαν μια ομίχλη με θολά σύνορα. Στον Β΄ Παγκόσμιο ξέραμε ότι “από δω είναι το καλό, από κει το κακό”. Σήμερα, για να ξαναγυρίσω στην Κολομβία, τα μέτωπα είναι πολλά: αντάρτες, παραστρατιωτικοί, ναρκέμποροι. Παντού, όμως, υπάρχει ο ανθρώπινος παράγοντας, η ανθρώπινη ψυχή που συνθλίβεται, οδηγείται στα όρια από την έκθεση και συμμετοχή σε διαδικασίες βίας, ιεραρχίας, φόβου, θανάτου, ουτοπίας. Δεν ήθελα, λοιπόν, μια ιδεολογική μπροσούρα, αλλά πραγματικούς ανθρώπους».

Γιατί, όμως, διαλέγει μια ομάδα παιδιών, εφήβων; «Κατ’ αρχάς, πολλές αντάρτικες ομάδες, από την Αφρική μέχρι τη Λατινική Αμερική, συνηθίζουν να χρησιμοποιούν παιδιά. Αυτό, όμως, που με ενδιέφερε είναι η σχέση του πολέμου με την εφηβεία. Είναι η ηλικία στην οποία ένας πραγματικός πόλεμος γίνεται μέσα μας, άγριος και όμορφος μαζί. Ψάχνουμε να βρούμε ποιοι είμαστε, τι θέλουμε. Θέλουμε να μας αφήνουν στην ησυχία μας και την ίδια στιγμή διψάμε για αποδοχή, για ένταξη σε μια ομάδα. Βρισκόμαστε σε μια διαρκή σύγκρουση με τον εαυτό μας και τον κόσμο».

Το τοπίο παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο σε μια ταινία που τα έχει όλα σε υπερθετικό βαθμό (φωτογραφία, μουσική, ερμηνείες). Το «MONOS» γυρίστηκε στην Κολομβία, σε απάτητα όρη και σε ζούγκλες. Ο Αλεχάντρο Λάντες δεν ήταν τυχερός, δεν τα βρήκε μπροστά του και όρμησε. «Δεν ήθελα τοπία σαν καρτ ποστάλ», λέει. «Το οροπέδιο στο οποίο γυρίσαμε, πριν ελάχιστα χρόνια, όσο κρατούσαν οι εχθροπραξίες με αντάρτες, ήταν απροσπέλαστο. Εψαχνα, όμως, ένα μέρος που να αντικατοπτρίζει την εσωτερική ζωή των ηρώων μου. Οταν πρωτοβλέπεις τους “MONOS” στο λημέρι τους έχεις μια έντονη αίσθηση κλίμακας. Ενα εξώκοσμο περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτοί φαντάζουν μικροί και αθώοι. Υπάρχει ακόμα κάτι σαν ελπίδα. Οταν, όμως, βυθίζονται στη ζούγκλα, όλα αυτά χάνονται, η ομάδα αρχίζει να σπαράσσεται, σαν να παίζει ρόλο και το ίδιο το τοπίο στην εσωτερική τους εξέλιξη».

Το γύρισμα ήταν αναπόφευκτα μια πολύ σκληρή υπόθεση. Ο Αλεχάντρο Λάντες θυμάται (και γελάει) όταν έπρεπε να φύγει εσπευσμένα μέσα από τη ζούγκλα από μια υποψία σκωληκοειδίτιδας. «Θα σας πω μόνο ότι για τις μετακινήσεις μας χρησιμοποιούσαμε τα πάντα: από μουλάρια και καγιάκ μέχρι ελικόπτερο. Και ότι σχεδόν δεν είχαμε τρόπο να επικοινωνήσουμε με τον έξω κόσμο, μόνο ένα πανάκριβο δορυφορικό τηλέφωνο».

Η ταινία του προκάλεσε συγκρίσεις. Οι περισσότεροι ανέτρεξαν στα αριστουργήματα που γύρισε ο Βέρνερ Χέρτζογκ στη γειτονιά του Λάντες, τον Αμαζόνιο («Αγκίρε» και «Φιτζκαράλντο»). Αλλοι στην «Αποκάλυψη τώρα» του Κόπολα. Η απάντησή του ίδιου στο ερώτημα «αν υπήρξε μια ταινία που τον επηρέασε» ήταν έκπληξη. «Το παραγνωρισμένο αριστούργημα του Ρώσου Ελεμ Κλίμοφ “Ελα να δεις” για τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο μέσα από τα μάτια ενός 12χρονου αγοριού».

ΣΙΝΕΜΑ
Το σινεμά του Ταρκόφσκι δεν αφήνει κανέναν ασυγκίνητο
Τον λένε Αντρέι Α. Ταρκόφσκι και υπογράφει το μαγευτικό ντοκιμαντέρ «Αντρέι Ταρκόφσκι: Σινεμά σαν προσευχή», που προβάλλεται την Παρασκευή, στις 10.30 μ.μ., στο θερινό σινεμά «Ανεσις» για τις Νύχτες Πρεμιέρας.
Το σινεμά του Ταρκόφσκι δεν αφήνει κανέναν ασυγκίνητο
ΣΙΝΕΜΑ
Θερμόμετρο, κλακέτα, πάμε
Το ελληνικό σινεμά αλλά και οι συμπαραγωγές με ξένες χώρες ετοιμάζονται. Τα πλατό τους περιμένουν. Με αυστηρά μέτρα προφύλαξης, αλλά και περιορισμούς έκφρασης. Τέσσερις Ελληνες παραγωγοί έχουν τον λόγο.
Θερμόμετρο, κλακέτα, πάμε
ΣΙΝΕΜΑ
Από τη χώρα του Κιαροστάμι στους δρόμους της Αθήνας
Μπορεί κάποιοι να παραξενεύτηκαν. Ποιος είναι αυτός ο Σιαμάκ Ετεμάντι; Ζει στην Ελλάδα από το 1995, έχει κάνει στρατιωτική θητεία και είναι Ελληνας πολίτης, κινηματογραφικά είναι ένας κανονικότατος Ευρωπαίος...
Από τη χώρα του Κιαροστάμι στους δρόμους της Αθήνας
ΣΙΝΕΜΑ
«Και μόνο που κάνουμε ταινίες είναι μια πράξη φωτεινή»
Ο Γιάννης Οικονομίδης παρουσιάζει την πέμπτη ταινία του. Μια γκανγκστερική μαύρη κωμωδία είναι η «Μπαλάντα της τρύπιας καρδιάς», με όλες τις γνωστές εμμονές του, με όλη τη γοητεία και τη μαεστρία του ταλέντου...
«Και μόνο που κάνουμε ταινίες είναι μια πράξη φωτεινή»
ΣΙΝΕΜΑ
«Η κρίση ήταν αφορμή διαλόγου με το παρελθόν»
Ενας νέος της εποχής σαν όλους τους άλλους, με τα πάρτι, τους φίλους, τους έρωτες και τα άγχη. Κυρίως, αυτά. Της κρίσης και της ανεργίας. Να προσπαθεί να ξεκινήσει μια start up με εσπρεσιέρες, να αναγκάζεται...
«Η κρίση ήταν αφορμή διαλόγου με το παρελθόν»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας