Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Η επιτυχία είναι ευλογία, αλλά πρέπει να ξέρεις να τη χειριστείς»

Μάρτιν Σκορσέζε

Photo by Victoria WillInvisionAP
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Η επιτυχία είναι ευλογία, αλλά πρέπει να ξέρεις να τη χειριστείς»

  • A-
  • A+
Ο οσκαρικός σκηνοθέτης περιγράφει στην «Εφ.Συν.» τη δημιουργία του «Ιρλανδού» και τη σχέση του με το Netflix, εξηγεί γιατί δεν θεωρεί τις ταινίες με σούπερ ήρωες σινεμά, αλλά μια νέα μορφή διασκέδασης και επιμένει: «Να μην πάψουμε να κάνουμε ταινίες για την ανθρώπινη ύπαρξη».

Η απονομή του Oσκαρ σκηνοθεσίας για την ταινία του «Ο Πληροφοριοδότης» (2007) έμοιαζε με φάρσα όταν είχαν ήδη περάσει τρεις δεκαετίες με τον Μάρτιν Σκορσέζε αβράβευτο από την Αμερικανική Ακαδημία Κινηματογράφου. Κανείς όμως δεν μπορεί να φέρει αντίρρηση στο γεγονός ότι ο 77χρονος σκηνοθέτης είναι μία από τις σπουδαιότερες μορφές του παγκόσμιου κινηματογράφου.

«Τραγούδησε» τον υπόκοσμο της ιταλικής νεοϋορκέζικης μαφίας ανά τις δεκαετίες, από τους «Κακόφημους δρόμους» (1973) ώς τον τωρινό «Ιρλανδό». Οπως αποδεικνύει τρανταχτά η τελευταία του ταινία, η γοητεία της μαφίας για τον Σκορσέζε δεν ήταν η βία τόσο όσο μια επισκόπηση ενός παράλληλου κόσμου που λειτουργεί σαν μια μεγάλη πνευματική οικογένεια. Πνευματική, ναι.

Γιατί ο κόσμος αυτός δεν θα υπήρχε χωρίς τις άρρητες σχέσεις που υπαγορεύει κατ’ αρχήν ο καθολικισμός. Ετσι δεν μας κάνει εντύπωση πως ο σκηνοθέτης έχει παράλληλα ασχοληθεί με θρησκευτικά θέματα, όπως στον «Τελευταία πειρασμό» το 1988 (βασισμένο στο έργο του Καζαντζάκη), στην ιστορία του Δαλάι Λάμα στο «Κουντούν» (1997), στη «Σιωπή» ή ακόμα και στην τελευταία του ταινία, «Ο Ιρλανδός», όπου ο αδυσώπητος μαφιόζος πρωταγωνιστής στοχάζεται τον θάνατο.

Αλ Πατσίνο, Ρόμπερτ ντε Νίρο σε σκηνή της ταινίας

Η ταινία δεν είχε ενδιαφέρον για τον Σκορσέζε μόνο για το θέμα της όμως. Είχε παράλληλα τη μοναδική ευκαιρία να συνεργαστεί με τους αγαπημένους του Ρόμπερτ ντε Νίρο, Τζο Πέσι και για πρώτη φορά με τον μεγάλο Αλ Πατσίνο.

Μάλιστα χάρη στη νέα ψηφιακή τεχνολογία που αλλάζει τα πρόσωπα ανάλογα με την ηλικία τους, οι χαρακτήρες διανύουν πολλές δεκαετίες ζωής. Ετσι η ταινία δεν είναι μόνο ένα τραγούδι του υποκόσμου αλλά και της ζωής του μεγάλου σκηνοθέτη που είναι αναπόσπαστη από αυτήν των φίλων του. Πότε ξανά θα βρεθούν όλοι μαζί;

• Γνωρίζοντας ότι η ταινία σας είναι μια παραγωγή του Netflix και ότι θα παρουσιαστεί πιο πολύ στην τηλεόραση απ’ ό,τι στις αίθουσες, προσαρμόσατε τον τρόπο κινηματογράφησης;

Ο Ρόμπερτ ντε Νίρο κι εγώ είχαμε να κάνουμε ταινία μαζί από το «Καζίνο» και προσπαθούσαμε να βρούμε την ευκαιρία να συνεργαστούμε πάλι. Το «Καζίνο» έγινε το 1995, μιλάμε για πολλά χρόνια ζωής (γέλια)... Οταν το βιβλίο «I Heard You Paint Houses» του Τσαρλς Μπραντ έπεσε στα χέρια του Ντε Νίρο και μου μίλησε γι’ αυτό, αισθάνθηκα κάτι πολύ δυνατό και αληθινό.

Και ήξερα ότι ο Ντε Νίρο θα τα έδινε όλα αν έμπαινα κι εγώ στον χορό. Ζητήσαμε λοιπόν τη βοήθεια του σεναριογράφου Στιβ Ζάιλιαν κι αυτό έγινε το 2009. Εν τω μεταξύ μας απασχόλησαν άλλες υποχρεώσεις και πρότζεκτ. Σκεφτόμασταν τότε ότι θα μπορούσαμε να κάνουμε τον Μπομπ (Ντε Νίρο), τον Τζο (Πέσι) και τον Αλ (Πατσίνο) να φαίνονται νεότεροι με τη βοήθεια του μακιγιάζ.

Αλλά μας ξέφυγε κι αυτή η ευκαιρία καθώς κυλούσε ο χρόνος... Αργότερα, όταν γύριζα τη «Σιωπή» στην Ταϊβάν, έμαθα για τη νέα τεχνολογία και άρχισα να το σκέφτομαι πάλι... Κάναμε μια δοκιμή και το αποτέλεσμα μας φάνηκε πειραματικό, αλλά αποφασίσαμε να την εφαρμόσουμε. Μάλιστα η τεχνική αναπτυσσόταν τόσο γρήγορα που κάθε εβδομάδα είχαμε ένα ακόμα καλύτερο αποτέλεσμα.

Ετσι μερικές φορές επιστρέφαμε σε σκηνές που είχαμε ήδη ολοκληρώσει για να τις διορθώσουμε. Το πρόβλημά μας μετασχηματίστηκε σε οικονομικό πρόβλημα έτσι. Ηδη από τον καιρό που σκεφτόμασταν μόνο το μακιγιάζ, κανείς δεν ήθελε να χρηματοδοτήσει την ταινία... μέχρι που εμφανίστηκε το Netflix.

Το σκέφτηκα, το σκέφτηκα πολύ, ήξερα ότι ο χαρακτήρας του Μπομπ ήταν πολύ δυνατός, το σενάριο θα ήταν καλό... είμαστε εξάλλου 75 χρόνων και οι δύο. Το Νetflix μάς προσέφερε όλα τα λεφτά και απόλυτη δημιουργική ελευθερία. Σε αντάλλαγμα δεχτήκαμε τη διανομή στην τηλεοπτική πλατφόρμα αλλά, από την άλλη, μας έδωσαν και μερικές εβδομάδες στις αίθουσες. Εξάλλου η πλατφόρμα είναι βολική για πολύ κόσμο, σε αυτή τη χώρα και στο εξωτερικό, που δεν έχει τη δυνατότητα να πάει στο σινεμά...

Σκέφτηκα λοιπόν, ας είναι το τίμημα, την ταινία πρέπει να την κάνω. Μάλιστα, σας διαβεβαιώ, μέχρι τώρα η εμπειρία μας με το Νetflix είναι απίστευτα καλή, η πιο ελεύθερη δουλειά που έχω κάνει χωρίς αμφιβολία! Εξάλλου θυμάμαι πως 39 χρόνια πίσω η ταινία μου «Η Αλίκη δεν μένει πια εδώ» βγήκε στις αίθουσες για μία εβδομάδα μόνο. Το ίδιο έγινε και με το «Βασιλιάς για μια νύχτα» που ονομάστηκε «η αποτυχία της χρονιάς» (γέλια).

Παράλληλα, έχοντας λευκή επιταγή από το Netflix προβληματίστηκα σχετικά με το πώς θα ρυθμίζαμε την παραγωγή έτσι ώστε να μη γίνει υπερβολικά πολυδάπανη, να μην υπερβεί τα όρια, ώστε να δίνει την εντύπωση ενός εσωτερικού έπους. Συνειδητοποιήσαμε λοιπόν ότι, αφού δεν είμαστε σίγουροι για το ύφος της ταινίας, μας δινόταν η ευκαιρία να πειραματιστούμε και αλλού. Αισθανόμουν, π.χ., ότι δεν χρειαζόταν να ακολουθήσουμε τη σύμβαση της δίωρης διάρκειας μιας ταινίας.

Για μένα, οι ταινίες πρέπει να προβάλλονται στις αίθουσες. Ο πρωταρχικός σκοπός όμως είναι να γίνει η ταινία. Να σας πω την αλήθεια, δεν ξέρω αν θα μπορούσα να κάνω μια ταινία προσαρμοσμένη για την οθόνη του τηλεφώνου, όπως κάποιοι κάνουν ήδη.

Από την άλλη, αισθάνομαι ότι βρισκόμαστε σε μια επαναστατική εποχή στον κινηματογράφο, που μας δίνει πολλαπλές ευκαιρίες διάθεσης του κινηματογραφικού περιεχόμενου. Αλλωστε οι νέοι αντιλαμβάνονται τον κόσμο διαφορετικά από εμάς. Πατάνε ένα κουμπί και κάτι συμβαίνει, πέφτει ένας τοίχος, ξέρω ’γώ... Λέω, «πώς έγινε αυτό;» και μου απαντάνε, «μπαμπά, απλά κάνε αυτό» (γέλια). Αλλά εγώ δεν θέλω να το πλησιάσω το κουμπί. Αναμφίβολα, λοιπόν, η νέα γενιά θα αναπτύξει νέες μορφές αφήγησης και αυτό το βρίσκω σπουδαίο.

• Πρόσφατα είπατε ότι οι υπερπαραγωγές με τους ήρωες των κόμικς δεν είναι κινηματογράφος αλλά κάτι σαν το λούνα παρκ της Ντίσνεϊλαντ. Ποια είναι για σας η ουσία της τέχνης του κινηματογράφου;

Ο κινηματογράφος εφευρέθηκε στην Αμερική και τη Γαλλία ταυτόχρονα... εδώ και πάνω από 100 χρόνια. Ο κόσμος έχει αλλάξει εν τω μεταξύ, τα μέσα επικοινωνίας έχουν αλλάξει όπως και η ίδια η τέχνη. Δεν έχω πρόβλημα με τον εμπορικό κινηματογράφο... αυτό που με απασχολεί είναι η διαθεσιμότητα χώρου για ταινίες που είναι γύρω από ιστορίες για τον άνθρωπο.

Εχω παρατηρήσει ότι τα τελευταία χρόνια οι ταινίες για τους σούπερ ήρωες των κόμικς έχουν καταλάβει την κινηματογραφική εμπειρία. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι κακές ταινίες. Οταν ήμουν μικρός, πηγαίναμε στο λούνα παρκ όλη η οικογένεια και οι ταινίες ήταν μέρος της διασκέδασής μας εκεί. Αυτό εννοούσα όταν τις είπα «ταινίες-Ντίσνεϊλαντ». Πρόκειται για μια νέα μορφή διασκέδασης που δεν θα έπρεπε όμως να εξορίσει εμάς – δεν μιλώ για μένα, εγώ είμαι πολύ μεγάλος πια, ό,τι έκανα έκανα, αλλά τους νέους δημιουργούς.

Εχουμε ταινίες σαν τις «Singing in the rain» και «Μοοnlight» – μιλάμε για κινηματογράφο. Αν θες υπερ-ήρωες, δεν σε σταματάει κανείς, μάλιστα δεν χρειάζεται να πας στην Ντίσνεϊλαντ, αφού μπορείς να διασκεδάσεις με τον ίδιο τρόπο στις κινηματογραφικές αίθουσες. Αλλά ας μην τα μπερδεύουμε τα πράγματα. Κι όταν λένε ότι μια τέτοια υπερπαραγωγή έμεινε στην ιστορία του κινηματογράφου γιατί έσπασε τα ρεκόρ στις πωλήσεις των εισιτηρίων, είναι λάθος. Δεν έμεινε στην ιστορία του κινηματογράφου, μόνο στην ιστορία των πωλήσεων... (γέλια)

Κάποιος είπε ότι ακόμα και οι ταινίες του Χίτσκοκ ήταν για μαζική κατανάλωση. Θυμάμαι στη δεκαετία του ’50 όταν πηγαίναμε να δούμε το «Ψυχώ» του Χίτσκοκ τα μεσάνυχτα στην Αίθουσα Ντε Μιλ στη Νέα Υόρκη, γινόταν χαμός... Η διαφορά είναι όμως ότι δέκα, είκοσι χρόνια αργότερα μαθαίνουμε ακόμα κάτι από αυτές.

Γιατί; Γιατί μιλάνε για την ανθρώπινη ύπαρξη – για τις δολοπλοκίες, τα λάθη, τις συγκρούσεις και τα διλήμματά μας. Δεν είναι για τον καλό που νικάει τον κακό, αν και αυτό ακόμα μπορεί να γίνει με μαεστρία, με καταλαβαίνετε. Αλλά για να εμπλουτίσουμε την εμπειρία των νέων, θα έπρεπε να τους προσφέρουμε ταινίες για τον άνθρωπο.

• Είναι αλήθεια πως η ταινία σας «Ο Ιρλανδός» δοξάζει την ιταλική μαφία όπως οι προηγούμενες. Πρόκειται για μια ιστορία χαμηλών τόνων, όπως είπατε. Γιατί διαλέξατε αυτή την κατεύθυνση;

Εχοντας ήδη πάρει τον δρόμο του θεάματος, δεν μου απέμενε παρά να βρω την αληθινή δύναμη. Και η αληθινή δύναμη είναι σιγανή και σκοτεινή... Δεν ξέρουμε ποτέ ποιος κρύβεται πίσω από τις σκοτεινές δυνάμεις της Ιστορίας, δεν ξέρουμε ποιος δολοφόνησε τον Κένεντι, τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ.

Αλλά ακόμα κι αν ξέραμε, θα είχε καμιά σημασία πια; Είναι πέρα από τον έλεγχό μας. Θυμάμαι όταν ήμουν μικρός πως παρατηρούσα τις κινήσεις των ανθρώπων και ήξερα ότι κάτι είχε συμβεί. Και δεν μιλάω για σπουδαία πρόσωπα αλλά για κάποια γωνία του δρόμου ή κάποιο μπαρ που ήξερες πως πρέπει να αποφύγεις. Είδα όμως τη βία και τον φόβο που προκαλούσε σε ανθρώπους σαν τους γονείς μου που ήταν εργάτες και που έπρεπε να συνεχίσουν να ζουν στη γειτονιά υπό τον ζυγό της μαφίας.

Με αυτή την ταινία ήθελα λοιπόν να μπω στον πυρήνα του υποκόσμου. Και για μένα ο πυρήνας αυτός πρέπει να είναι δύο-τρεις άνδρες που κάθονται σε ένα μπαρ, ένα εστιατόριο ή αυτοκίνητο που δεν μιλούν καν, παρά συνεννοούνται με ένα βλέμμα...

Δεν μιλάμε για μαζική βία αλλά πολύ στοχευμένη ενέργεια που έχει να κάνει με την αρπαγή της δύναμης. Οταν ο Βρούτος σκότωσε τον Ιούλιο Καίσαρα, το έκανε για τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ή και για τον εαυτό του; Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Καίσαρας θα γινόταν δικτάτορας, παρ’ όλο που ήταν σπουδαίος. Ξεπέρασε όμως τα επιτρεπτά όρια και έπρεπε να εξοντωθεί. Πρόκειται για κάτι που έχει σχέση με τη δύναμη και την τιμή, όχι με το χρήμα ή το σεξ, αυτά δεν έχουν σημασία.

• Ο Ρόμπερτ ντε Νίρο είπε πως η ταινία σας είναι ιδιαίτερη γιατί ακριβώς είναι ιδωμένη μέσα από τον προσωπικό σας φακό. Πώς θα περιγράφατε τον «φακό» αυτό, την προσωπική σας ματιά;

Νομίζω ότι έχει να κάνει με τη συσσώρευση εμπειριών, τις αλλαγές στη ζωή σου και τη ζωή των άλλων. Στην ταινία νομίζω ότι εκφράζω μια διάθεση στοχαστική γύρω από τη ζωή. Ο πρωταγωνιστής λέει στο τέλος στη νοσοκόμα ότι δεν γνωρίζουμε τον χρόνο μέχρι να φτάσουμε στο τέρμα.

Κι αυτή του λέει «σώπα, παίρνω τον σφυγμό σου». Δεν υπάρχει τρόπος για τη νοσοκόμα να καταλάβει, ούτε για τον νέο παπά. Δεν έχει ιδέα γιατί του μιλάει ο Φρανκ, ο πρωταγωνιστής, έρχεται από άλλο κόσμο, είναι πολύ νέος ακόμα. Πώς θα μπορούσε να καταλάβει τι σημαίνουν 411 μέρες πολέμου; Δεν λέω ότι δικαιολογούνται οι πράξεις του Φρανκ, αλλά υπάρχει πάντα κάποιος λόγος που μας οδηγεί στις πράξεις μας.

• Τι θεωρείτε σημαντικό για τα πρώτα βήματα ενός νέου σκηνοθέτη;

Δεν χρειάζεται ταλέντο, κάποτε θα το αποκτήσει. Το μόνο που χρειάζεται είναι να νιώθει την ανάγκη να εκφραστεί μέσα από τον κινηματογράφο, ένα ακαταμάχητο κίνητρο που δεν τον αφήνει να κοιμηθεί, να φάει, να χτίσει τη ζωή του μέχρι να εισέλθει στον κόσμο του κινηματογράφου. Και μπορεί να επιστρέψει με άδεια χέρια, αλλά δεν έχει σημασία αυτό. Πόσοι σπουδαίοι συγγραφείς έχουν γράψει βιβλία που δεν είναι σπουδαία;

Μερικοί μάλιστα γράφουν κακά βιβλία, αλλά αυτός είναι ο κόσμος τους, δεν μπορούν να κάνουν τίποτε άλλο. Το ίδιο συμβαίνει και με τη ζωγραφική, τη μουσική. Αυτό που πρέπει να φροντίσουν να διατηρήσουν είναι αυτή η φλόγα της δημιουργίας, ακόμα κι αν αποκτήσουν επιτυχία. Η επιτυχία είναι ευλογία, αλλά πρέπει να ξέρεις να τη χειριστείς γιατί μπορεί να σε εξοντώσει καλλιτεχνικά... Η δημιουργία είναι πάντα ένας αγώνας και δεν πρέπει να χάνουμε τον ενθουσιασμό μας.

ΣΙΝΕΜΑ
Η επιτυχία του «Joker», ο θρίαμβος των «Παράσιτων»
Οσκαρ 2020 - Οι υποψηφιότητες: Με 11 υποψηφιότητες η ταινία του Τοντ Φίλιπς ηγείται της κούρσας, ενώ η ξενόγλωσση του Μπονγκ Τζουν-χο διεκδικεί Οσκαρ σε 6 κατηγορίες, δείχνοντας τη διεθνή κατεύθυνση των...
Η επιτυχία του «Joker», ο θρίαμβος των «Παράσιτων»
ΣΙΝΕΜΑ
Θηλυκό, μπλέ και ηλιόλουστο ελληνικό σινεμά
Με μότο «Femi­nine, sunny & blue» ξεκινά την Τετάρτη, και θα καταλάβει για πέντε μέρες τον ιστορικό κινηματογράφο Babylon, στο Mitte του Βερολίνου, το 5o Hellas Filmbox Berlin, το φεστιβάλ ελληνικών ταινιών...
Θηλυκό, μπλέ και ηλιόλουστο ελληνικό σινεμά
ΣΙΝΕΜΑ
Η προεδρία Τραμπ είναι καλή, κακή και άσχημη...
«Θα δίνω τον καλύτερό μου εαυτό σε ό,τι κάνω, όσο πάει», υπόσχεται ο Κλιντ Ιστγουντ, στη συνέντευξή του στην «Εφ.Συν.» και την Έρση Δάνου, καθώς οδεύει στα 90, χωρίς να αρνείται τις εμμονές του με τους...
Η προεδρία Τραμπ είναι καλή, κακή και άσχημη...
ΣΙΝΕΜΑ
Το αντιπολεμικό δράμα με τις... Χρυσές Σφαίρες
Η νέα ταινία του Σαμ Μέντες «1917», που θα πρωταγωνιστήσει στα φετινά Οσκαρ, είναι ένα φιλμ ρηξικέλευθο. Σίγουρα δεν είναι εξίσου αριστουργηματική, σεναριακά, ως μια αντιπολεμική ταινία, ειδικά ως νέα προσθήκη...
Το αντιπολεμικό δράμα με τις... Χρυσές Σφαίρες
ΣΙΝΕΜΑ
Οι Βρετανοί προτιμούν «Τζόκερ», λευκούς και άνδρες
Είτε τα μέλη της Βρετανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου και Τηλεόρασης δεν πτοούνται από την πολιτική ορθότητα ή είναι ρατσιστές και εχθροί της πολυπολιτισμικότητας και ποικιλίας. Ηδη, με το που ανακοινώθηκαν οι...
Οι Βρετανοί προτιμούν «Τζόκερ», λευκούς και άνδρες
ΣΙΝΕΜΑ
Μέντες, Ταραντίνο οι μεγάλοι νικητές, Σκορσέζε ο μεγάλος χαμένος
Χρυσές Σφαίρες 2020: Ο μεγάλος κινηματογραφικός νικητής της βραδιάς ήταν το «1917» του Σαμ Μέντες ● Οι εκκλήσεις για βοήθεια στην Αυστραλία είχαν τον πρώτο λόγο.
Μέντες, Ταραντίνο οι μεγάλοι νικητές, Σκορσέζε ο μεγάλος χαμένος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας