Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Ο πόνος της δημιουργίας δεν μου αφήνει τραύμα»

Ο Ισπανός σκηνοθέτης, Πέδρο Αλμοδόβαρ

AP Photo/Laura Leon
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Ο πόνος της δημιουργίας δεν μου αφήνει τραύμα»

  • A-
  • A+

Η επιρροή του Πέδρο Αλμοδόβαρ στον παγκόσμιο κινηματογράφο έχει σφραγιστεί από τρεις δεκαετίες γεμάτες δημιουργία, αρχίζοντας με την κωμωδία «Γυναίκες στα πρόθυρα νευρικής κρίσης» (1988), προχωρώντας με ταινίες-σταθμούς σαν τις «Καυτή σάρκα» (1998), «Ολα για τη μητέρα μου» (1999), «Μίλα της» (2002) και καταλήγοντας στην τελευταία του, τη λυρική «Πόνος και δόξα», η οποία έχει συγκριθεί με την ελεγειακή ταινία του Ταραντίνο «Κάποτε στο... Χόλιγουντ» ή το «8 ½» του Φελίνι.

Το εξομολογητικό ύφος του 70χρονου Ισπανού σκηνοθέτη στην τελευταία του ταινία προκαλεί, όπως άλλωστε υπονοεί και ο τίτλος, το γέλιο και τη θλίψη ταυτόχρονα, ακολουθώντας μια κυκλική δομή που εναλλάσσεται ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, στην πραγματικότητα και τη μυθοπλασία, με τους αγαπημένους χαρακτήρες του σκηνοθέτη, παλιούς εραστές και συνεργάτες, τη λατρεμένη του μητέρα, έναν εξαιρετικά φίνο Αντόνιο Μπαντέρας στον πρωταγωνιστικό ρόλο και φυσικά τη μούσα του και πηγή έμπνευσης – την όμορφη Πενέλοπε Κρουζ.

Ο ίδιος όμως μας λέει ότι ενώ η ταινία είναι αυτοβιογραφική, δεν πρέπει να τη δούμε σαν μια κυριολεκτική αναπαράσταση της ζωής του.


• Πρόκειται για μια ταινία πολύ προσωπική, όπου ο Αντόνιο Μπαντέρας παίζει εσάς.

Αυτό λένε όλοι.

• Δεν θα λέγατε ότι ο ρόλος του σκηνοθέτη στην ταινία είναι αυτοβιογραφικός;

Είναι φανερό ότι αναφέρομαι στον εαυτό μου σε σχέση με τον βασικό χαρακτήρα. Μάλιστα ολόκληρη η ταινία είναι ένας αντικατοπτρισμός του εαυτού μου, ωστόσο όχι στην κυριολεξία. Τα πάντα στην ταινία μου είναι πολύ γνώριμα, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα έχω ζήσει όλα. Γνωρίζω την πορεία του ήρωα της ταινίας, του Αντόνιο Μπαντέρας, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ακολούθησα την ίδια κατεύθυνση. Για παράδειγμα, η σκηνή όπου η μητέρα του τού λέει πώς θέλει να σαβανωθεί έγινε έτσι ακριβώς αλλά όχι με μένα. Αυτό είναι συνήθως κάτι που συζητιέται μεταξύ μητέρας και κόρης.

Ας πούμε, λοιπόν, ότι έχω δανειστεί πολλά πράγματα από τη ζωή μου αλλά και από τις μνήμες των αδελφών και κοντινών φίλων μου. Οταν γράφεις, έρχεται γρήγορα η στιγμή που η πραγματικότητα γίνεται μυθοπλασία και παύεις να σκέφτεσαι τον εαυτό σου. Ναι, η ταινία με εκπροσωπεί σίγουρα. Ταυτόχρονα, όμως, πώς να σας το πω... Δεν έζησα ποτέ σε σπίτι-σπηλιά αλλά... θα μπορούσα. Ηξερα τι θα πει για κάποιον από ταπεινό σπίτι να αποκτά παγκόσμια φήμη. Ηξερα τι θα πει για ένα μικρό αγόρι να ζει στην επισφάλεια. Δεν ερωτεύτηκα ποτέ έναν εργάτη αλλά... θα μπορούσα.

• Φαντάζομαι ότι η συγγραφή του σεναρίου θα σας έφερε πιο κοντά στις αναμνήσεις σας, στο παρελθόν.

Ναι, ήταν σαν να το ξαναζούσα. Εχω αναμνήσεις από τη δεκαετία του ’80 που με κάνουν να αισθάνομαι πολύ τρυφερά, όπως το κομμάτι για την παλιά ερωτική σχέση στην ταινία. Αλλα, όπως τα ναρκωτικά, υπήρχαν γύρω μου, όμως δεν είχα προσωπική εμπειρία με αυτά. Ημουν απελπισμένα ερωτευμένος με κάποιον που δεν ανταποκρινόταν... Και πρέπει να διακόψεις τη σχέση ενώ ακόμα τον αγαπάς προκαλώντας πολύ πόνο, σαν να κόβεις το χέρι σου. Είναι αφύσικο να κόβεις κάτι ζωντανό. Αλλά όταν η σχέση και η κατάσταση γίνονται τόσο τοξικές που δεν μπορείς να προχωρήσεις πια, αναγκάζεσαι.

Επρεπε να το κάνω. Δεν είχα την ευκαιρία να συμφιλιωθώ με τον άνθρωπο αυτόν όπως ο χαρακτήρας του Αντόνιο. Καθώς όμως έγραφα το σενάριο, η σκηνή που με συγκίνησε περισσότερο ήταν αυτή όπου οι δύο παλιοί εραστές συναντιούνται πάλι, αλλά και ό,τι είχε να κάνει με τη μητέρα μου. Δεν έγιναν τα πράγματα ακριβώς όπως τα δείχνω, αλλά η παρουσία της μητέρας μου ήταν πολύ έντονη στο γραφείο μου... Τόσο που δάκρυζα πού και πού.

• Πείτε μας για τη συνεργασία σας με τον Αντόνιο Μπαντέρας. Ο ίδιος λέει ότι αυτή τη φορά ήταν πιο επιτυχημένη.

Είναι αλήθεια ότι όταν δουλέψαμε μαζί στην ταινία «Το δέρμα που κατοικώ» είχε διαφορετικές ιδέες από μένα για τον χαρακτήρα που ερμήνευε. Ο Αντόνιο είναι ένας γενναιόδωρος, ταλαντούχος ηθοποιός και οι συζητήσεις μας γύρω από τις διαφορές μας δεν ήταν ποτέ εκρηκτικές. Είναι άλλωστε υπάκουος και ακολουθεί τις οδηγίες του σκηνοθέτη. Η δυσκολία αυτή τη φορά για μένα ήταν να βοηθήσω τον Αντόνιο να «αδειάσει» την έκφρασή του εντελώς. Ο χαρακτήρας είναι ψυχοπαθής και ένα από τα χαρακτηριστικά των ψυχοπαθών είναι ότι δεν έχουν καμία ευαισθησία απέναντι στα συναισθήματα των άλλων. Επρεπε λοιπόν να αφαιρέσει κάθε έκφραση. Δεν ήταν εύκολο...

Ο Αντόνιο έχει στην πραγματικότητα μια μπαρόκ, εκφραστική προσωπικότητα... Θυμάμαι σε ένα γύρισμα που του έλεγα συνέχεια «πιο λίγο... πιο λίγο...». Μόνο όταν είδε την ταινία ολοκληρωμένη κατάλαβε πόσο αποτελεσματική ήταν η τακτική μου. Δεν βοήθησε το γεγονός ότι έχει σκηνοθετήσει δύο ταινίες και ότι έχει απίστευτη πείρα ως ηθοποιός με άλλες 100. Ηθελε να συμμετάσχει, να μου δώσει ιδέες, αλλά εγώ τον ήθελα πολύ πιο παθητικό... Στο τέλος μου είπε ότι αφήνει τον χαρακτήρα στα χέρια μου, ότι δεν θα ερχόταν στο γύρισμα με προκαταλήψεις και ότι θα χτίζαμε μαζί τον χαρακτήρα, τον τόνο, τις μικρές χειρονομίες...

Αντόνιο Μπαντέρας, Τζουλιέτα Σεράνο σε σκηνή της ταινίας

• Αισθάνεστε ότι για να δημιουργήσετε πρέπει να πονέσετε – ψυχικά και σωματικά;

Δεν ξέρω αν πρόκειται για πόνο ακριβώς. Αρχισα να φτιάχνω ταινίες πριν από περίπου 40 χρόνια κι αυτό που χαιρόμουν κάθε φορά ήταν το γύρισμα, τη στιγμή που η φαντασία μου γινόταν πραγματικότητα. Με τον χρόνο όμως άρχισα να καταλαβαίνω πόσο σημαντική είναι η κάθε ταινία για μένα κι αυτό μου προκαλεί ένταση. Αλλά ο πόνος που νιώθω τότε δεν μοιάζει με κανέναν άλλο.

Γιατί όταν φτιάχνεις μια ταινία ζεις σε μια φούσκα της φαντασίας, έχοντας αφήσει την αληθινή ζωή πίσω σου. Ο πόνος της δημιουργίας, λοιπόν, δεν είναι από αυτούς που σου αφήνουν τραύμα ή σε σημαδεύουν για πάντα. Αυτό που με απασχολεί περισσότερο είναι να μη χάσω τον έλεγχο της ταινίας.

• Λόγω της θέσης σας στον παγκόσμιο κινηματογράφο οι ταινίες σας παίζονται ακόμα στη μεγάλη οθόνη. Ομως τα πρότυπα διανομής αλλάζουν. Πώς βλέπετε αυτές τις εξελίξεις, ειδικά όσον αφορά ταινίες με συναισθηματικό περιεχόμενο σαν τις δικές σας;

Με ανησυχεί πολύ αυτό το θέμα. Για μένα, η μεγάλη οθόνη είναι πολύ σημαντική. Ο κινηματογράφος εφευρέθηκε ώστε να προβάλλεται σε τέτοιους χώρους. Πιστεύω ότι για να σε συνεπάρει μια ταινία, η οθόνη πρέπει να είναι τουλάχιστον πιο μεγάλη από τον θεατή. Πρόκειται για ένα από τα μυστήρια του κινηματογράφου το οποίο δεν μπορεί να αναπληρωθεί από την τηλεόραση ή άλλα μέσα.

Νομίζω λοιπόν πως το μέλλον του απλού, ανθρώπινου κινηματογράφου κινδυνεύει. Στην Ισπανία μόνο, τα τελευταία τέσσερα χρόνια χάσαμε περίπου 500 αίθουσες. Αντίθετα, στη Γαλλία δεν θα μπορούσε να γίνει το ίδιο γιατί οι Γάλλοι έχουν μεγαλύτερη συνείδηση για τη σημασία του κινηματογράφου στην καθημερινότητά τους. Πάντως η βιομηχανία οδηγεί όλο και περισσότερο στο να βλέπουμε ταινίες στο σπίτι. Ειδικά οι νέοι κινδυνεύουν να μην έχουν πια την εμπειρία της μεγάλης οθόνης. Δεν απορρίπτω τις τηλεοπτικές πλατφόρμες, αντίθετα, πιστεύω ότι έχουν δώσει δουλειά σε πολύ κόσμο και έχουν προκαλέσει μια αναγέννηση της μυθοπλασίας προσφέροντας περισσότερο περιεχόμενο από ποτέ.

Υπερασπίζομαι όμως τη συνύπαρξη όλων των μοντέλων διανομής, από το τηλέφωνο ώς τη μεγάλη οθόνη. Δεν πιστεύω πως η κατάσταση είναι αμετάκλητη. Είναι αλήθεια πως στην Ισπανία, παραδείγματος χάριν, οι πωλήσεις των εισιτηρίων έχουν πέσει, αλλά πιστεύω ότι οι θεατές πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να αισθανθούν τη μικρότητά τους απέναντι σε μια τεράστια ιστορία, κάτι που μπορεί να γίνει μόνο στο σινεμά.

Με την Πενέλοπε Κρουζ στα γυρίσματα

• Δεν θελήσατε ποτέ να δουλέψετε στο Χόλιγουντ. Γιατί;

Ακριβώς μετά τις «Γυναίκες στα πρόθυρα νευρικής κρίσης», άρχισαν να μου στέλνουν προτάσεις αλλά ήμουν ήδη αρκετά μεγάλος ώστε να γνωρίζω τις φιλοδοξίες μου σχετικά με το σινεμά. Φυσικά, θαύμαζα τις χολιγουντιανές ταινίες και τους αστέρες, αλλά δεν επιθυμούσα να κάνω υπερπαραγωγές. Αυτό που ονειρευόμουν ήταν να κάνω τις δικές μου ταινίες μέσα σε απόλυτη ελευθερία και ανεξαρτησία.

Και ο καλύτερος τόπος για να το καταφέρω αυτό ήταν η Μαδρίτη ή τουλάχιστον η Ισπανία. Αλλά και οι προτάσεις που μου έκαναν δεν με δελέαζαν πολύ. Υπήρξε μια στιγμή που το σκεφτόμουν σοβαρά και ακόμα δεν αποκλείω την πιθανότητα να κάνω μια ταινία στα αγγλικά. Οχι όμως στο Χόλιγουντ. Πάντα προτιμώ τα ευρωπαϊκά κονδύλια γιατί μου εξασφαλίζουν την ανεξαρτησία.

Παρ’ όλα αυτά υπήρξε μια ταινία για την οποία αμφιταλαντευόμουν τρεις ολόκληρους μήνες, «Το μυστικό του Brokeback Mountain». Ηξερα την ιστορία της Ανι Πρου και με είχε συγκλονίσει. Μάλιστα ο Λάρι ΜακΜέρτι, που δεν ήταν μόνο σεναριογράφος αλλά και παραγωγός στην ταινία, μου υποσχέθηκε καλλιτεχνική ελευθερία. Στο τέλος όμως, δεν ξέρω γιατί, αρνήθηκα. Μάλλον το σύστημα παραγωγής στο Χόλιγουντ δεν μου πάει... Συνηθίζω να έχω τον έλεγχο των πάντων σε μια παραγωγή. Διαλέγω τα χρώματα, τα πάντα. Αν και δεν το βλέπω σαν ένα παιχνίδι εξουσίας, στην ουσία είμαι ο ιδιοκτήτης του παιχνιδιού, ενώ αυτό που βλέπω στο Χόλιγουντ είναι ότι ο σκηνοθέτης είναι περισσότερο τεχνικός.

• Τα τελευταία χρόνια έχετε ασχοληθεί με τη φωτογραφία και τη ζωγραφική. Πώς αισθάνεστε για τις δύο αυτές δημιουργικές εκφράσεις;

Μου προκαλεί κατάπληξη και σε μένα τον ίδιο το γεγονός ότι έγινα φωτογράφος και ζωγράφος τα τελευταία δύο χρόνια έτσι ξαφνικά, χωρίς προμελέτη. Φυσικά, πάντα είχα στενή σχέση με την αισθητική πλευρά του κινηματογράφου. Οταν σκηνοθετώ, συμπεριφέρομαι σαν ζωγράφος που χειρίζεται τρισδιάστατα αντικείμενα. Πρώτα ζητώ από τον σκηνογράφο να μου δώσει πολλά χρώματα. Οταν αποφασίσω τα χρώματα που θέλω στην ταινία, διαλέγω τα έπιπλα του σκηνικού. Μετά τα έπιπλα, αποφασίζω τι χρώματα θα φορούν οι ηθοποιοί και τι κοστούμια. Είμαι ένας εφιάλτης για τον σκηνογράφο...

Πριν από δύο χρόνια ήμουν μόνος μου ένα Πάσχα στη Μαδρίτη, αισθανόμουν μοναξιά και βαρεμάρα. Αρχισα τότε να ζωγραφίζω νεκρές φύσεις στην κουζίνα μου. Υπάρχουν δύο μεριές στο σπίτι μου όπου το φως πέφτει πολύ ωραία σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας. Εβαλα λοιπόν μερικές ντομάτες και μήλα εκεί και μου άρεσε τρελά η εικόνα. Συνέχισα να ζωγραφίζω για όλη εκείνη τη Μεγάλη Εβδομάδα... Οι ζωγραφιές και οι φωτογραφίες μου έχουν σχέση με το φως – όταν λάμπει πάνω σε αντικείμενα με μαγευτικό τρόπο...

Ενας καλλιτέχνης, ο Χόρχε Γκαλίνο, μου πρότεινε να εκτυπώσω τις φωτογραφίες σε τελάρα και να τις ζωγραφίσω με λαδομπογιές. Συνειδητοποίησα ότι ήταν εύκολο για μένα να συνδυάζω χρώματα... Ηταν θαυμάσιο! Ενας ειδικός με γκαλερί στη Μαδρίτη και αλλού ενδιαφέρθηκε και κάναμε την πρώτη έκθεση στην Γκαλερί Μάρλμπορο στη Νέα Υόρκη κι ετοιμάζουμε άλλες στη Μαδρίτη, στις Βρυξέλλες και στο Τολέδο. Ακόμα εκπλήσσομαι. Δεν περίμενα ποτέ να γίνω και ζωγράφος. Δεν ξέρω αν θα ζωγραφίσω ξανά, αλλά ήταν μια φανταστική περιπέτεια!

ΣΙΝΕΜΑ
Δύο μεγάλοι σταρ του Χόλιγουντ μιλούν στην «Εφ.Συν.»
Ο Ρόμπερτ ντε Νίρο και ο Αλ Πατσίνο, δύο ζωντανοί μύθοι του σινεμά συνεργάζονται στη νέα ταινία του Μάρτιν Σκορσέζε «Ο Ιρλανδός». Μιλούν στην Έρση Δάνου για τον κινηματογράφο, τη συνεργασία τους και πώς η...
Δύο μεγάλοι σταρ του Χόλιγουντ μιλούν στην «Εφ.Συν.»
ΣΙΝΕΜΑ
Ενας σύγχρονος Ουγκό στο παρισινό γκέτο
Πρώτη ταινία μυθοπλασίας του ντοκιμαντερίστα Λατζ Λι, οι «Αθλιοι» είναι μια σύγχρονη θεώρηση της σχέσης της εξουσίας με τους «πληβείους», μια υπενθύμιση των σκονισμένων ιδεών της ελευθερίας και της ισότητας,...
Ενας σύγχρονος Ουγκό στο παρισινό γκέτο
ΣΙΝΕΜΑ
«Ο Κεν Λόουτς ήταν ο ήρωάς μου»
Ντέμπι Χάνιγουντ: Πώς η 47χρονη εκπαιδευτικός ξαφνικά έγινε η πρωταγωνίστρια στη νέα ταινία «Δυστυχώς, απουσιάζατε», του σπουδαίου Βρετανού σκηνοθέτη
«Ο Κεν Λόουτς ήταν ο ήρωάς μου»
ΣΙΝΕΜΑ
Αγιογραφία Βαρουφάκη από Γαβρά και Χοακίν Φίνιξ για Οσκαρ
Ο Κώστας Γαβράς την πίστη που ο ίδιος νιώθει, στην ταινία «Ενήλικοι στην αίθουσα» δεν καταφέρνει στιγμή να τη μετουσιώσει κινηματογραφικά σε κάτι παραπάνω από ένα μονόπλευρο «λυσάρι» της ταραγμένης πολιτικής...
Αγιογραφία Βαρουφάκη από Γαβρά και Χοακίν Φίνιξ για Οσκαρ
ΣΙΝΕΜΑ
Τα 5 ζευγάρια της Μόστρα
Στην ιταλική πόλη έχουν φορέσει τα γιορτινά τους. Σήμερα ξεκινά η λαμπερή διοργάνωση από την οποία θα παρελάσουν κορυφαία ονόματα του κινηματογράφου. Ανάμεσά τους η Μέριλ Στριπ και ο Γκάρι Ολντμαν, η Κατρίν...
Τα 5 ζευγάρια της Μόστρα
ΣΙΝΕΜΑ
Ο Σκορσέζε τη μπαγκέτα, οι Ντε Νίρο, Πατσίνο, Πέσι, Καϊτέλ τις ερμηνείες [βίντεο]
Από την πρώτη στιγμή που ανακοινώθηκε η συνεργασία πέντε μύθων του αμερικανικού σινεμά οι προσδοκίες ήταν πολύ υψηλές και τώρα το επίσημο τρέιλερ του “The Irishman” έρχεται για να εξάψει ακόμη περισσότερο τη...
Ο Σκορσέζε τη μπαγκέτα, οι Ντε Νίρο, Πατσίνο, Πέσι, Καϊτέλ τις ερμηνείες [βίντεο]

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας