Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Η μουσική των Beatles βρίσκεται στο DNA μας»

Ντάνι Μπόιλ

Photo by Vianney Le Caer/Invision/AP
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Η μουσική των Beatles βρίσκεται στο DNA μας»

  • A-
  • A+
Η ταινία «Yesterday» ήταν για τον 62χρονο Βρετανό σκηνοθέτη επιβεβλημένη, αφού από μικρός υποδυόταν τον Τζον Λένον, ενώ πιστεύει ότι τα τραγούδια των θρυλικών Σκαθαριών μεταδίδονται από γενιά σε γενιά. Ο οσκαρικός Ντάνι Μπόιλ που προοριζόταν για ιερέας, μιλάει για την αξία των δασκάλων, τη σημασία που έχει γι’ αυτόν ο χρόνος, το συναίσθημα και η ταχύτητα αλλά για τα πιο πολύτιμα «χθες» της ζωής του, τα τρία του παιδιά.

ΛΟΣ ΑΝΤΖΕΛΕΣ

Οταν σκέφτομαι τον Ντάνι Μπόιλ, σκέφτομαι ταυτόχρονα δύο ταινίες του: το «Trainspotting» (1996) για μια παρέα ηρωινομανών από το Εδιμβούργο και το «Slamdog Millionaire» (2008) –με το οποίο κέρδισε το Οσκαρ καλύτερης ταινίας– μάλλον η πρώτη έφοδος στο Μπόλιγουντ από το Χόλιγουντ, όπου, πατώντας στα χορευτικά νούμερα και τις συμβάσεις του πρώτου, ο Βρετανός σκηνοθέτης αφηγείται μια δυτικού τύπου ιστορία αγάπης στην Ινδία. Με τις δύο αυτές καθιέρωσε το όνομά του ως ενός σκηνοθέτη που καταπιάνεται με επίκαιρα θέματα, εφαρμόζοντας ένα μοναδικό ρυθμό και στιλιζάρισμα.

Η ικανότητά του για εντυπωσιακές εικαστικές συνθέσεις φάνηκε επίσης και στην πρώτη του ταινία επιστημονικής φαντασίας, «Sunshine» (2007), η οποία ενώ δεν είχε μεγάλη εμπορική επιτυχία, απέδειξε το ταλέντο του Μπόιλ στη δημιουργία επιβλητικών κόσμων, πραγματικών και φανταστικών.

Ο Χιμές Πατέλ σε σκηνή της ταινίας

Παράλληλα, έχει τη δυνατότητα να προσδίδει μια κινηματογραφική διάσταση σε ταινίες που βασίζονται δυσανάλογα στον λόγο όπως η «Steve Jobs» (2015), αλλά και η τελευταία του «Yesterday» (προβάλλεται τώρα στις αίθουσες), μια χαλαρή κωμωδία για ένα φανταστικό κόσμο όπου οι άνθρωποι έχουν ξεχάσει τους Beatles και ανακαλύπτουν ξανά τα παλιά τους ινδάλματα με έναν κακομοίρη τραγουδιστή που ξαφνικά γίνεται διάσημος χάρη στην άγνοια του κοινού του.

Για τον 62χρονο σκηνοθέτη, εξάλλου, μια πιο ταπεινή ιστορία σαν αυτήν βασίζεται ίσως και στην επιθυμία του να ενώσει δύο χρόνους που γι’ αυτόν υπάρχουν και εκφράζονται μαζί σε όλα του τα έργα: το σήμερα της αδιάκοπης εμπορευματοποίησης της τέχνης και το χθες του μαζικού αυθορμητισμού και ενθουσιασμού.

• Πείτε μας για τις δικές σας αναμνήσεις από τους Beatles.

Οταν ήμασταν 7-8 χρόνων, εγώ και η δίδυμη αδελφή μου παίζαμε τους δίσκους και υποκρινόμασταν πως είμαστε το συγκρότημα. Η αδελφή μου έπαιζε τον Πολ ΜακΚάρτνεϊ, τον οποίο είχε ερωτευτεί, όπως όλα τα κορίτσια τότε, κι έτσι εγώ έκανα τον Τζον Λένον. Η μικρότερη μας αδελφή έπαιζε τον Τζορτζ Χάρισον ή τον Ρίνγκο Σταρ, δεν είχε σημασία (γέλια) –αν και τώρα τα τραγούδια του Τζορτζ έχουν τη μεγαλύτερη ζήτηση.

Ακόμα έχω τους δίσκους αυτούς, που μάλλον έχουν μεγάλη αξία μιας και οι γονείς μου τους αγόραζαν απευθείας μόλις έβγαιναν στην αγορά. Εξάλλου, αν ήσουν Βρετανός τότε –μάλιστα, εγώ κατάγομαι από το Μάντσεστερ που βρίσκεται πολύ κοντά στο Λίβερπουλ, τη γενέτειρά τους– οι Βeatles ήταν διαρκώς παρόντες στη ζωή σου. Εγώ ωστόσο δεν ήμουν τόσο φανατικός οπαδός τους όσο ο Ρίτσαρντ Κέρτις που έγραψε το σενάριο.

Ηταν από αυτούς που ούρλιαζαν με υστερία για τα Σκαθάρια, ενώ εγώ προτιμούσα τον Ντέιβιντ Μπόουι και τους Led Zeppelin. Με μια ταινία σαν κι αυτήν, ωστόσο, συνειδητοποιείς πως ξέρεις τα πάντα για τους Beatles, όλα τους τα τραγούδια, και όχι μόνο η γενιά μου, αλλά και η νέα γενιά. Εχω μια θεωρία για το πώς βρίσκεται η μουσική τους σε όλων το DNA. Δεν ξέρουμε ακόμα πώς λειτουργεί ακριβώς η μουσική, αλλά ανήκει σε όλους μας. Υπάρχει μέσα μας και περιμένει να αφυπνιστεί από μουσικούς σαν τον ΜακΚάρτνεϊ και σπουδαία τραγούδια σαν αυτά.

• Ασχοληθήκατε με την ανάπτυξη του σεναρίου της ταινίας;

Γνώριζα τον Ρίτσαρντ από τότε που δουλέψαμε μαζί στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λονδίνου το 2012. Μου έστειλε το σενάριο και, πρέπει να το ξέρετε, η πρώτη ανάγνωση είναι πάντα η στιγμή που σε φέρνει πιο κοντά στην ιστορία από ποτέ άλλοτε. Μετά, η εμπειρία αυτή εξαφανίζεται συνήθως.

Την πρώτη φορά που διάβασα το σενάριο, λοιπόν, αισθάνθηκα αυτό που πάντα ελπίζεις να αισθανθείς με μια ταινία – πως πρόκειται για μια καταπληκτική σύλληψη και γιατί άραγε δεν την έχει σκεφτεί ποτέ κανείς άλλος; Εγραψα τότε στον Ρίτσαρντ, λέγοντάς του ότι η ιδέα του ήταν μια ιδιοφυής πρωτοτυπία. Μου απάντησε με ειλικρίνεια πως δεν ήταν ακριβώς πρωτότυπη, πως κάποιος Τζακ Μπαρθ την είχε σκεφτεί πρώτα, αλλά πως ο ίδιος την αναδόμησε από την αρχή.

Του ζήτησα να δουλέψουμε λίγο στο σενάριο, όπως άλλωστε κάνω πάντα με τους σεναριογράφους. Ποτέ δεν σκέφτομαι πώς θα αλλάξω ένα σενάριο αλλά πώς θα το βελτιώσω. Στα επόμενα δύο χρόνια δούλεψα στο σενάριο, προσπαθώντας να διατηρήσω την πρώτη μου εντύπωση όταν ερωτεύτηκα την ιστορία.

Πολλούς ξενίζει ο συνδυασμός του Ρίτσαρντ με μένα, αλλά αυτό δεν έχει καμία σημασία γιατί απλά ακολούθησα την πρώτη μου ενστικτώδη ανταπόκριση στο υλικό του. Προφανώς πρόκειται για μια ωδή στους Beatles, αλλά και για την ομορφιά των αναπάντεχων και αντιθετικών πραγμάτων. Τα σενάρια του Ρίτσαρντ [σ.σ. «Τέσσερις γάμοι και μια κηδεία», «Μια βραδιά στο Νότινγκ Χιλ», «Το ημερολόγιο της Μπρίτζετ Τζόουνς »] μιλάνε πάντα για την αγάπη και για τη σχέση της αγάπης με τον χρόνο. Πως ο θρίαμβος της αγάπης είναι μόνο θέμα χρόνου.

• Θυμάστε τη μέρα που αποφασίσατε να γίνετε σκηνοθέτης;

Πήγα σε ένα πολύ αυστηρό καθολικό σχολείο και προοριζόμουν για ιερέας. Η Ιρλανδή μητέρα μου ήθελε να γίνω παπάς και θα με είχε στείλει σε θεολογική σχολή αν ο δάσκαλός μου δεν την προέτρεπε να περιμένει λίγο ώστε να τελειώσω μια σχολική εκδήλωση που διοργάνωνα, ένα σκετς που διακωμωδούσε τους ιερείς δασκάλους μας. Από τότε σκηνοθετούσα, δηλαδή.

Ουσιαστικά, σκηνοθεσία σημαίνει οργάνωση. Περιγράφουμε τη δουλειά με εξεζητημένες λέξεις –όπως «όραμα» και άλλες τέτοιες– ενώ βασικά οργανώνεις τους ανθρώπους, λες στον έναν να σταθεί εδώ και στον άλλο να πει κάτι. Δεν πήρα ποτέ τη συγκεκριμένη απόφαση να γίνω σκηνοθέτης, αλλά υπήρξε αυτή η εξέλιξη μέσα μου ξεκάθαρα.

Ο ίδιος δάσκαλος μου είπε να πάω στο πανεπιστήμιο για θεατρικές σπουδές. Πέρα από τις σχολικές παραστάσεις, δεν ήξερα τι σήμαινε αυτό. Αλλά ακολούθησα τη συμβουλή του και ανακάλυψα ότι είχε δίκιο.

Τώρα έχει πεθάνει, αλλά θυμάμαι όταν τον κάλεσα να δει μια από τις πρώτες σεξπιρικές παραστάσεις που σκηνοθέτησα στο Royal Shakespeare Company, στο Στράτφορντ. Ηρθε, το απόλαυσε και για μένα ήταν μεγάλη ευχαρίστηση ότι εξέφρασα έτσι την ευγνωμοσύνη μου προς αυτόν. Εχει ενδιαφέρον το ότι αυτή η ταινία περιστρέφεται γύρω από το θέμα της διδασκαλίας.

Οταν ανέφερα προηγουμένως ότι η νέα γενιά γνωρίζει τη μουσική των Beatles, αυτό πιστεύω ότι οφείλεται σε κάποιους δάσκαλους που μετέφεραν τη γνώση τους. Οταν στο τέλος της ταινίας ο ήρωας επιστρέφει στη διδασκαλία, πρόκειται για μια τιμητική αναφορά στους καλύτερους ανάμεσά μας, που είναι οι δάσκαλοι. Είχε ενδιαφέρον επίσης η πρεμιέρα της ταινίας στην Αμερική, γιατί η Αμερική βρίσκεται σε κατάσταση πανικού αυτή τη στιγμή όσον αφορά την ψυχική κατάσταση όλου του έθνους. Ευτυχώς όμως για όλους μας, η ψυχή ενός έθνους διαιωνίζεται μέσα από τους δάσκαλους και όχι τους πολιτικούς.

• Εχετε μια έντονη ενέργεια μέσα σας, που σίγουρα σας έχει βοηθήσει στη δουλειά σας.

Ναι, πάντα ήμουν έτσι. Είχα, βέβαια, και την τύχη να αποφύγω την κουραστική εργασία του γραφείου. Πάντως είμαστε όλοι προνομιούχοι που ζούμε σ’ αυτόν τον κόσμο με την άπειρη ποικιλία του. Τίποτα δεν είναι το ίδιο, ακόμα κι αυτά που μας φαίνονται επαναλαμβανόμενα. Ολοι είμαστε δημιουργοί στην κυριολεξία, όλοι φτιάχνουμε πράγματα που δεν υπήρχαν πρωτύτερα...

Πιστεύω στο συναίσθημα και στην ταχύτητα γιατί είναι τα μόνα πράγματα που μπορείς να παρατηρήσεις καθώς αλλάζουν. Το ίδιο πιστεύω ότι ισχύει και στον κινηματογράφο. Γι’ αυτό προσπαθώ να κάνω δυναμικά έργα. Δεν μ’ ενδιαφέρει ο πολύ μετρημένος και εκλεπτυσμένος κινηματογράφος.

• Η εμφάνιση του χαρακτήρα του Τζον Λένον στην ταινία είναι ολοζώντανη. Το αποδίδετε κι αυτό στην ενέργεια που αισθανθήκατε όταν πρωτοδιαβάσατε το σενάριο;

Ναι, θυμάμαι όταν διάβαζα το σενάριο το διασκέδαζα μέχρι το σημείο που αναφέρεστε, το οποίο σήμανε μια συγκλονιστική αλλαγή όλης της προοπτικής της ταινίας. Αυτή είναι η δύναμη του κινηματογράφου – το γεγονός ότι έχει να κάνει με τον χρόνο.

Επειδή υπάρχει μεγάλη άνθηση της τηλεόρασης όλοι αναρωτιούνται αν θα επιζήσει το σινεμά. Εκτός από το μέγεθος της οθόνης, τι άλλο είναι μοναδικό χαρακτηριστικό του σινεμά; Για μένα είναι ο χρόνος. Αυτό που πραγματοποιείς με τον κινηματογράφο, μέσα από το μοντάζ, είναι το να συμπιέζεις τον χρόνο – μπορείς να σταματήσεις τον χρόνο και να τον ξαναρχίσεις. Αντίθετα, η τηλεόραση έχει σχέση με τον ατέρμονο χρόνο. Ο κινηματογράφος υπόσχεται πολλά μέσα σε δύο ώρες της ζωής σου. Νομίζω ότι πρόκειται για ένα καταπληκτικό «συμβόλαιο».

• Πάντα αποσπάτε πολύ καλές ερμηνείες από τους ηθοποιούς σας. Ποια είναι η σκηνοθετική σας μέθοδος στο γύρισμα;

Θέλω πάντα να εξασφαλίζω χρόνο για πρόβες. Οχι γιατί πρόκειται να μεταμορφώσω κάποιον ηθοποιό σε κάτι που δεν είναι, αλλά γιατί οι πρόβες προσφέρουν χρόνο – να τος πάλι ο χρόνος... Σε αυτές, ο ηθοποιός έχει τον πολύτιμο χρόνο, που δεν του ανήκει στις ημέρες του γυρίσματος, να κάνει λάθη, να δοκιμάσει, να σκεφτεί τι δουλεύει και τι όχι, να βρει λύσεις μαζί με τον σεναριογράφο που είναι διαθέσιμος να ξαναγράψει κάτι αν χρειαστεί.

Αυτό που συμβαίνει τότε είναι ότι χτίζεται ένας μικρός πυρήνας αυτοπεποίθησης στον ηθοποιό, έχοντας ήδη δοκιμάσει και έχει παίξει μια σκηνή μπροστά σε μερικούς ανθρώπους, τον Ρίτσαρντ Κέρτις κι εμένα... Νιώθουν εμπιστοσύνη αν ο σκηνοθέτης τους τους πει πως χρειάζεται ή δεν χρειάζεται να επαναληφθεί μια λήψη, πιστεύουν ότι έχει λόγο που το ζητά.

Πρέπει να φροντίζεις για χρόνο στις πρόβες, αν και συνήθως είναι το πρώτο που αφαιρείται. Ολοι σου λένε «δεν μπορούμε να κάνουμε πρόβες», «πρέπει να δοκιμάσουμε τα κοστούμια», «να δούμε μια τοποθεσία του γυρίσματος» ή «να συζητήσουμε με το στούντιο κάποιες αλλαγές που θέλουν». Παρ’ όλα αυτά οι πρόβες είναι το πιο πολύτιμο στοιχείο γιατί αυτό που βλέπουν οι θεατές στο τέλος δεν είναι ούτε το στούντιο ούτε οι τοποθεσίες, βλέπουν τους ηθοποιούς. Οταν οι ηθοποιοί είναι καλοί, σε συνεπαίρνει η ταινία. Αλλά όταν είναι κακοί, τίποτα δεν σε σώζει.

• Από όλα τα «χθες» της ζωής σας, τι είναι πιο πολύτιμο για σας;

Τα τρία μου παιδιά... Αν και πρέπει να ομολογήσω ότι δεν ασχολήθηκα πολύ με την ανατροφή τους εξαιτίας της δουλειάς μου. Αλλά πάλι το πιο πολύτιμο πράγμα είναι συνήθως μπλεγμένο με μια δόση μετάνοιας. Αν επαναλάμβανα την εμπειρία, θα έδινα περισσότερο χρόνο στα παιδιά μου.

ΣΙΝΕΜΑ
Το τολμηρό αριστούργημα του Μάρτιν Σκορσέζε
Ο «Ιρλανδός» έχει τη γοητεία του σκοτεινού σύμπαντος του Σκορσέζε, αλλά το πηγαίνει ένα βήμα παρακάτω, χωρίς να δώσει στον θεατή του επιλογή. Γι’ αυτήν του την ταινία, που μοιάζει με επίλογο του έπους που...
Το τολμηρό αριστούργημα του Μάρτιν Σκορσέζε
ΣΙΝΕΜΑ
Δύο μεγάλοι σταρ του Χόλιγουντ μιλούν στην «Εφ.Συν.»
Ο Ρόμπερτ ντε Νίρο και ο Αλ Πατσίνο, δύο ζωντανοί μύθοι του σινεμά συνεργάζονται στη νέα ταινία του Μάρτιν Σκορσέζε «Ο Ιρλανδός». Μιλούν στην Έρση Δάνου για τον κινηματογράφο, τη συνεργασία τους και πώς η...
Δύο μεγάλοι σταρ του Χόλιγουντ μιλούν στην «Εφ.Συν.»
ΣΙΝΕΜΑ
Ενας σύγχρονος Ουγκό στο παρισινό γκέτο
Πρώτη ταινία μυθοπλασίας του ντοκιμαντερίστα Λατζ Λι, οι «Αθλιοι» είναι μια σύγχρονη θεώρηση της σχέσης της εξουσίας με τους «πληβείους», μια υπενθύμιση των σκονισμένων ιδεών της ελευθερίας και της ισότητας,...
Ενας σύγχρονος Ουγκό στο παρισινό γκέτο
ΣΙΝΕΜΑ
«Ο Κεν Λόουτς ήταν ο ήρωάς μου»
Ντέμπι Χάνιγουντ: Πώς η 47χρονη εκπαιδευτικός ξαφνικά έγινε η πρωταγωνίστρια στη νέα ταινία «Δυστυχώς, απουσιάζατε», του σπουδαίου Βρετανού σκηνοθέτη
«Ο Κεν Λόουτς ήταν ο ήρωάς μου»
ΣΙΝΕΜΑ
«Ο πόνος της δημιουργίας δεν μου αφήνει τραύμα»
Με την πιο αυτοβιογραφική ταινία του «Πόνος και δόξα» να παίζεται στις αίθουσες, ο Πέδρο Αλμοδόβαρ, ο αγαπημένος του ελληνικού κοινού Ισπανός σκηνοθέτης, μιλάει για παλιούς έρωτες αλλά και για τη μητέρα του,...
«Ο πόνος της δημιουργίας δεν μου αφήνει τραύμα»
ΣΙΝΕΜΑ
Πέδρο Αλμοδόβαρ: η ταινία της ζωής του
Ξεκάθαρα αυτοβιογραφική, παρότι εμπλουτισμένη και με στοιχεία μυθοπλασίας, η νέα ταινία του Αλμοδόβαρ, με πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Κανών, είναι η ταινία της ζωής του: όχι η καλύτερη, όχι η ακριβέστερη, αλλά...
Πέδρο Αλμοδόβαρ: η ταινία της ζωής του

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας