Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
 «Δεν υπάρχει λογοκρισία στη σημερινή Ρωσία»

Ο Μίλαν Μάριτς σε σκηνή της ταινίας

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Δεν υπάρχει λογοκρισία στη σημερινή Ρωσία»

  • A-
  • A+
Αλεξέι Γκερμάν: Ο γνωστός σκηνοθέτης μιλά για τον «Εξόριστο συγγραφέα» Σεργκέι Ντοβλάτοφ στην εποχή του Μπρέζνιεφ αλλά και για το σινεμά στην εποχή του Πούτιν

Ο Αλεξέι Γκερμάν είναι κάτι σαν «γαλαζοαίματος» στις τέχνες και τα γράμματα της Ρωσίας. Ο πατέρας του, ο σκηνοθέτης Αλεξέι Γκερμάν, του οποίου το όνομα φέρει και ο ίδιος, έγινε, μεν, εξαιρετικά διάσημος στη χώρα του και διεθνώς, αλλά οι ταινίες του έπεσαν επί δύο δεκαετίες θύματα της «κάθαρσης» των τεχνών από τον Μπρέζνιεφ, στην ΕΣΣΔ του 1970. Κι αυτή ακριβώς είναι η εποχή για την οποία ο Γκερμάν ο νεότερος μιλά στη νέα του ταινία (προβάλλεται από χθες στους κινηματογράφους από την Ama Films).

Ο «Εξόριστος συγγραφέας» αναφέρεται στον Σεργκέι Ντοβλάτοφ, τον συγγραφέα που πολέμησε να επιβιώσει στο Λένινγκραντ του ’70 αλλά, στα μέσα του ’80, μην αντέχοντας άλλο τον περιορισμό της δημιουργικότητάς του, αυτομόλησε στην Εσθονία.

Η ταινία, φωτογραφημένη από τον Λούκας Ζαλ της «Ιντα», σε μια λευκή, υποβλητική Αγία Πετρούπολη, αφηγείται έξι μέρες από τη ζωή του Ντοβλάτοφ το ’71: πώς προσπαθεί να κάνει «ευχάριστα ντοκιμαντέρ σοσιαλιστικού ρεαλισμού» για να γίνει μέλος του σωματείου του και έτσι, μόνο, να μπορέσει να κάνει ταινίες, πώς κυκλοφορεί στα καλλιτεχνικά καφενεία και τα τζαζ μπαρ και συναναστρέφεται άλλους καλλιτέχνες, σαν τον ποιητή Γιόζεφ Μπρόντσκι, πώς ζώντας στην πολυκατοικία-κοινόβιο αγωνίζεται να τα ξαναβρεί με τη γυναίκα του και μιλά γόνιμα με την πεντάχρονη κόρη του.

Αυτό είναι το πορτρέτο ενός υπαρκτού ανθρώπου και μιας υπαρκτής πόλης του, τότε, υπαρκτού σοσιαλισμού. Ο Αλεξέι Γκερμάν, μ’ έναν συνδυασμό πνευματικής καλλιέργειας, οξυδέρκειας, ανωτερότητας και υπεροψίας, μοιράστηκε τα δικά του βιώματα και σκέψεις.

«Η αφετηρία μου για την ταινία -μας λέει- ήταν ότι ο Ντοβλάτοφ γνώριζε τον πατέρα μου κι ο παππούς μου βοήθησε την οικογένειά του, ήμασταν γείτονες. Ο πατέρας μου είχε ένα πεπρωμένο παρόμοιο με του Ντοβλάτοφ, οι ταινίες του ήταν απαγορευμένες για σχεδόν 15 χρόνια, οπότε η δική του ιστορία είναι και η οικογενειακή μου ιστορία μ’ έναν τρόπο. Βέβαια, ο Ντοβλάτοφ είναι ο Ελβις Πρίσλεϊ της ρωσικής λογοτεχνίας, είναι ένα παράδοξο. Δεν έμοιαζε με συγγραφέα στην όψη, ήταν μισός Εβραίος και μισός Αρμένιος, διέφερε απ’ όλους τους ανθρώπους που ζούσαν τότε στην Αγία Πετρούπολη κι είναι οξυδερκής, κι είναι τραγικός, καμιά φορά αστείος, ευαίσθητος. Είναι, στην προσωπικότητά του, ένα παράδοξο».

Παρότι ο Γκερμάν επιλέγει το 2018, που η ταινία έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Βερολίνου, να μιλήσει για τη λογοκρισία των τεχνών στη Ρωσία, δεν δέχεται ότι είχε πολιτικές προθέσεις γράφοντας το φιλμ του: «Εχετε συνηθίσει στην ιδέα ότι όλες οι καλλιτεχνικές ταινίες έχουν ένα πολιτικό μήνυμα – επειδή μόνο τέτοιες ταινίες φτάνουν στα φεστιβάλ. Δεν με ενδιέφεραν στ’ αλήθεια τα πολιτικά μηνύματα πριν από τρία χρόνια, όταν ξεκινήσαμε την ταινία. Οταν θέλω να μιλήσω πολιτικά, το κάνω απ’ ευθείας, για παράδειγμα μέσα από ένα άρθρο ή προφορικά.

»Ηθελα απλώς, πολύ ειλικρινά, να μιλήσω με την ταινία μου για τη μοίρα αυτών των ανθρώπων και για πράγματα που δεν θα έπρεπε να ξεχαστούν, ως υπενθύμιση για το μέλλον, ώστε να μην εμφανιστούν ξανά στην πορεία των καλλιτεχνών. Για μένα δεν είναι μια πολιτική, αλλά μια προσωπική ταινία. Το ότι απέκτησε ένα ενδιαφέρον για την επικαιρότητα, είναι γιατί ο χρόνος την πρόλαβε κι όχι το αντίθετο».

Αλλωστε, ο Γκερμάν εκλαμβάνει τη θεώρηση των Δυτικών, ότι στη Ρωσία επιβάλλονται κρατικοί περιορισμοί στην τέχνη, ως αδυναμία κατανόησης: «Δεν το λέω ούτε καλό, ούτε κακό, αλλά δεν καταλαβαίνετε τίποτα για μας, για τη Ρωσία. Εχουμε διαφόρων ειδών προβλήματα, ασφαλώς. Πηγαίνω σε ξένα φεστιβάλ, μου λένε ο “Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ (του ‘Λεβιάθαν’ και του ‘Χωρίς Αγάπη’) απαγορεύτηκε στη Ρωσία”.

»Λοιπόν, όχι, παίζεται στα σινεμά αυτή τη στιγμή. Και νομίζουν ότι λέω ψέματα, αλλά αυτή είναι η αλήθεια. Μέσα σ’ αυτή την υστερική εποχή, όταν διαβάζεις τους New York Times ή την Washington Post ή ακούς την Deutsche Welle, είναι κι αυτό προπαγάνδα, όσο κι η σημερινή Ρωσία. Ναι, έχουμε προβλήματα, αλλά δεν έχουμε τη λογοκρισία που εσείς θεωρείτε. Η ταινία μου αυτή έγινε με χρήματα του υπουργείου Πολιτισμού και της πόλης του Λένινγκραντ. Μπορώ να σας πω μια ιστορία, ότι υποφέρω και καταπιέζομαι, αλλά δεν θα είναι η αλήθεια. Δεν είναι όλα τα πράγματα απλά, κάποια είναι πολύ σύνθετα. Δεν είμαστε στη Σοβιετική Ενωση, αν ήμασταν εκεί, αυτή η ταινία θα συντριβόταν, θα καταστρεφόταν. Κι εγώ δεν θα καθόμουν εδώ να μιλάω σε ξένους δημοσιογράφους».

Σε πολιτισμική ασυμβατότητα χρεώνει ο Γκερμάν και το γεγονός ότι ο ήρωάς του, ο Σεργκέι Ντοβλάτοφ, δεν είναι ιδιαίτερα γνωστός στον δυτικό κόσμο. «Στη Ρωσία, ο Ντοβλάτοφ είναι από τους διασημότερους συγγραφείς, ίσως ο διασημότερος από το τελευταίο τέταρτο του περασμένου αιώνα», εξηγεί.

«Για τους ξένους είναι δύσκολο να καταλάβουν, για παράδειγμα, το χιούμορ του, γιατί είναι βαθιά ριζωμένο στη ρωσική κουλτούρα. Ο Πάστερνακ, ο Σολζενίτσιν, είναι συγγραφείς πιο εύκολα κατανοητοί στους ξένους, μιλούν για την καταπίεση του Στάλιν, θέματα που όλοι γνωρίζουν και καταλαβαίνουν. Θα σας φέρω ένα κινηματογραφικό παράδειγμα, αντίστοιχο. Εχουμε δύο σκηνοθέτες, τον Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ και τον Μπόρις Χλέμπνικοφ (“Koktebel”).

»Ο Ζβιάγκιντσεφ είναι διασημότερος από τον Χλέμπνικοφ, γιατί είναι πιο προσιτός στους Δυτικούς, ταιριάζει στην εικόνα που έχουν για τη Ρωσία. Ο Χλέμπνικοφ όχι, αλλά είναι εξίσου καλός σκηνοθέτης. Είναι θέμα αντίληψης του περιβάλλοντος και της κουλτούρας. Γι’ αυτό κι έχουμε αυτά τα προβλήματα μεταξύ Δύσης και Ανατολής, που δεν θα ξεπεραστούν ποτέ. Εσείς μας βλέπετε σαν αυτό που δεν είστε κι εμείς σαν αυτό που δεν θα γίνουμε ποτέ. Κι είμαστε χαρούμενοι κι οι δύο!».

ΣΙΝΕΜΑ
Οι Κάνες πρέπει να είναι τέλειες...
Ο διευθυντής του Φεστιβάλ Κανών, Τιερί Φρεμό, δεν αντιμετωπίζει ποτέ την πλήρη αποδοχή στην παραδοσιακή συνέντευξη Τύπου που δίνει στην έναρξη του φεστιβάλ –κι η φετινή ήταν από τις πιο αιχμηρές.
Οι Κάνες πρέπει να είναι τέλειες...
ΣΙΝΕΜΑ
Το best seller ενός νεκρού πιτσαδόρου
Ο Ρεμί Μπεζανσόν, από τους δημοφιλέστερους της νέας γενιάς Γάλλων δημιουργών, μετά από θαυμάσιες αλλά διαφορετικές ταινίες σαν την αξέχαστη ιστορία ενηλικίωσης «Η πρώτη μέρα της υπόλοιπης ζωής σου» ή το...
Το best seller ενός νεκρού πιτσαδόρου
ΣΙΝΕΜΑ
Παιχνίδια εξουσίας και ήρωες της διπλανής πόρτας
Στο σημείο συνάντησης της «Λούφας και Παραλλαγής» του Νίκου Περάκη και του «Θανάτου του Στάλιν» του Αρμάντο Γιανούτσι, ο Τούρκος δημιουργός, βραβευμένος στο τμήμα των Οριζόντων στο Φεστιβάλ Βενετίας, στήνει...
Παιχνίδια εξουσίας και ήρωες της διπλανής πόρτας
ΣΙΝΕΜΑ
«Η καταστροφή είναι πάντα πιο διασκεδαστική»
Για μένα η Μίλα Γιόβοβιτς θα μείνει αξέχαστη στην ποιητική ταινία του Βιμ Βέντερς «Το ξενοδοχείο του ενός εκατομμυρίου δολαρίων» (2000). Ισως γιατί στην ταινία του Βέντερς όπως και στο «Πέμπτο στοιχείο» (1997)...
«Η καταστροφή είναι πάντα πιο διασκεδαστική»
ΣΙΝΕΜΑ
Δέκα ταινίες που έκαναν το θαύμα τους
Το σινεμά, ελληνικό και διεθνές, σύγχρονο και κλασικό, έχει καταπιαστεί πολλές φορές με τα θαύματα, με την ανθρώπινη και την υπεράνθρωπη φύση, φτιαγμένο και το ίδιο από ένα θαύμα, αυτό της υπέρβασης της...
Δέκα ταινίες που έκαναν το θαύμα τους
ΣΙΝΕΜΑ
Τρομοκρατική επίθεση στο Παρίσι, διάσωση μεταναστών στον Ατλαντικό
Χάρη σ’ ένα εξαιρετικό σενάριο αλλά και σε αληθινά φωτεινές ερμηνείες, η «Αμάντα», με επίσημη συμμετοχή στο Φεστιβάλ Βενετίας, είναι η ταινία που σε ζεσταίνει και σε καθησυχάζει, θυμίζοντάς σου την ίδια στιγμή...
Τρομοκρατική επίθεση στο Παρίσι, διάσωση μεταναστών στον Ατλαντικό

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας