Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το «Τετράγωνο» βγήκε από την οργή μου για τα media

O Ρούμπεν Εστλουντ, το τρομερό παιδί του σουηδικού σινεμά μιλά για τη νέα του ταινία

Photo by Evan Agostini/Invision/AP

Το «Τετράγωνο» βγήκε από την οργή μου για τα media

  • A-
  • A+

Ο Σουηδός σκηνοθέτης Ρούμπεν Εστλουντ είναι ένας άνθρωπος με ενδιαφέρουσες αντιθέσεις. Στις ταινίες του –ήδη από το «Play» του 2011 και το ανελέητο «Force Majeure» του 2014– σχολιάζει με κομψή, αφαιρετική σκληρότητα την ανθρώπινη αδυναμία.

Και, ταυτόχρονα, μοιάζει διαρκώς τόσο αισιόδοξος και κεφάτος. Το σινεμά του έχει το οξυδερκές στιλιζάρισμα που δεν μένει στη φόρμα, αλλά επεκτείνεται και στην ουσία των ηρώων του. Και, ταυτόχρονα, ο λόγος του είναι απλός και γεμάτος χιούμορ.

Το «Τετράγωνο» παρακολουθεί τον Κρίστιαν, γοητευτικό κι επιτυχημένο επιμελητή μουσείου σύγχρονης τέχνης, ο οποίος αποφασίζει να παρουσιάσει μια νέα και «επίκαιρη» εγκατάσταση που επιβάλλει στο κοινό τον αλτρουισμό.

Η ταινία, ένα σχόλιο στην αλαζονεία της σύγχρονης δυτικής κοινωνίας, τοποθετείται μέσα στον χώρο της τέχνης και των μεγαλοαστών της πολιτικής ορθότητας και της υποκρισίας, ανάμεσα στον κυνισμό και την αθωότητα, στην υπεροψία και το περιθώριο.

Εγκεφαλικό ώς τα άκρα και σκηνοθετημένο με την αύρα ενός κοινωνικού, ή και κλινικού, πειράματος, το «Τετράγωνο» καταφέρνει ταυτόχρονα να σε τρομάζει, να σε διασκεδάζει και να σου δημιουργεί υπαρξιακές ενοχές.

Ο Ρούμπεν Εστλουντ γελά με την ιδέα ότι, κερδίζοντας τον Χρυσό Φοίνικα και τη διεθνή αναγνώριση, μπαίνει κι ο ίδιος στην καλλιτεχνική ελίτ που κοροϊδεύει στην ταινία του: «Σαφέστατα έχω γίνει μέρος της, ναι! Απλώς, με κάθε ταινία που κάνω, προσπαθώ να στριμώξω πρώτα τον εαυτό μου στη γωνία. Για μένα, ο καλύτερος τίτλος ταινίας στην Ιστορία είναι “Η διακριτική γοητεία της μπουρζουαζίας”. Και απίστευτα εύστοχος σε κάθε εποχή».

Οπως εξηγεί, η απόφασή του να γράψει και να σκηνοθετήσει το «Τετράγωνο» ήταν παρορμητική: «Ο λόγος που κάνεις μια ταινία είναι ότι θέλεις να μεταδώσεις κάτι. Πολύ συχνά ξεκινά με μια οργή απέναντι σε κάτι, σ’ ένα φαινόμενο. Για παράδειγμα, στο “Τετράγωνο”, ένιωθα οργισμένος με το τοπίο των media σήμερα, θεωρώ τελείως παράλογο τον τρόπο με τον οποίο οι δημοσιογράφοι αντιμετωπίζουν τις ειδήσεις, προωθούν τρομοκρατικές οργανώσεις, μετατρέπουν την τραγωδία σε ψυχαγωγία.

»Κι αυτό το κάνουν τα media για να πουλούν διαφημίσεις και οι δημοσιογράφοι το αποδέχονται αντί όλοι μαζί να πουν, τέλος, αυτό δεν θα το δεχόμαστε πια, υπάρχουν κανόνες ηθικής και δεν θα τους παραβαίνουμε».

Αυτό το θίγει μ’ έναν έντονο κυνισμό, παρότι ο ίδιος έχει γι’ αυτή την έννοια μια διαφορετική αντίληψη: «Θεωρώ ότι χρησιμοποιώ τη σάτιρα, ότι παίρνω δηλαδή ένα στοιχείο της σημερινής πραγματικότητας και το διαστρεβλώνω.

»Κι έπειτα μ’ αρέσει η πρόκληση, τη θεωρώ έναν εξαιρετικό τρόπο ν’ αναγκαστείς να σκεφτείς πάνω σε κάτι που, ίσως, έχεις σταματήσει να αναλογίζεσαι. Ποτέ δεν θεώρησα τις ταινίες μου, ωστόσο, κυνικές. Δεν πιστεύω ότι ο Χάνεκε είναι κυνικός, για παράδειγμα, θεωρώ πως είναι ουμανιστής. Το να είσαι συναισθηματικός, αυτό είναι κυνισμός».

Αλλωστε, ο Εστλουντ μπόρεσε να τεστάρει την πνευματική σκληρότητα της ταινίας του, καθώς αυτή ταξιδεύει στον κόσμο: «Είχα την ίδια εμπειρία με το “Τετράγωνο”, όπως και με το “Force Majeure”. Στην Αμερική τις θεωρούν κωμωδίες τις ταινίες αυτές. Υγιέστατη προσέγγιση! Στη Σουηδία συχνά μου λένε, “φρικτή ταινία, τόσο καταθλιπτική”. Αυτή είναι η βασική διαφορά. Εγώ συμφωνώ με τους Αμερικανούς!».

Τόσο στο «Force Majeure» όσο και στο «Τετράγωνο», ο Εστλουντ έλκεται από τα ζωικά ένστικτα του ανθρώπου κι από την ψυχολογία της μάζας: «Κι οι δυο γονείς μου ήταν δάσκαλοι», εξηγεί, «κι η μητέρα μου έκανε κοινωνιολογικά πειράματα με τους μαθητές της. Για παράδειγμα, έκανε το Πείραμα της Συμμόρφωσης του Σόλομον Ας, όπου υποτίθεται ότι διερευνάς πώς προσαρμοζόμαστε σε μια ομάδα.

»Κάποια στιγμή, όταν έκανα τη δεύτερη ταινία μου, σκέφτηκα, ναι, μπορώ να έχω μια θεματική προσέγγιση του περιεχομένου. Συνειδητοποίησα ότι στις ταινίες έχουμε εμμονή με την ψυχολογία ενός ατόμου και δεν κοιτάζουμε πώς συμπεριφέρεται αυτό το άτομο μέσα σ’ ένα πλαίσιο. Και σκέφτηκα ότι αυτή η προσέγγιση προσφέρει κάτι στην αρένα του κινηματογράφου».

Ο Εστλουντ γύρισε το «Τετράγωνο» σε ιδιαίτερα μεγάλο χρονικό διάστημα, μέσα σε πέντε μήνες, γυρίζοντας μία μόνο σκηνή την κάθε μέρα, κάνοντας μέχρι και 50 λήψεις της κάθε σκηνής, ενώ κάποιες πιο απαιτητικές σεκάνς πλήθους χρειάστηκαν ώς και τέσσερις μέρες η καθεμιά. «Εξελίσσεις σιγά σιγά μια ρουτίνα για τον εαυτό σου ως σκηνοθέτης», λέει.

«Αλλά το ενδιαφέρον στη σκηνοθεσία, όπως έχει πει κάποιος, είναι ότι ο μόνος γενικός κανόνας είναι πως δεν υπάρχει γενικός κανόνας. Κάθε νέα ταινία που κάνεις, κάθε νέο πρόβλημα που προσεγγίζεις, έχει διαφορετική λύση. Κι αυτό είναι που κάνει τη δημιουργία ταινιών τόσο διασκεδαστική διαδικασία. Σίγουρα δεν γίνεται ευκολότερο. Στην αρχή έχεις μια τεράστια ενέργεια, θέλεις να δημιουργήσεις κάτι και μετά χάνεις αυτή την παρθενία και, όταν προσπαθείς να επαναλάβεις τις ταινίες που έκανες στην αρχή, καθώς μεγαλώνεις, καταλήγεις με κάτι τελείως καινούργιο».

Ωστόσο, το «Τετράγωνο» δεν είναι ακριβώς καινούργιο για τον Εστλουντ: ο τίτλος της ταινίας προέρχεται από ένα πρότζεκτ που εξέθεσε, μαζί με τον Κάλε Μπόμαν, το φθινόπωρο του 2014 στη νότια Σουηδία. Η έκθεση έγινε μόνιμη εγκατάσταση στην κεντρική πλατεία της πόλης. Αν κάποιος είναι στο τετράγωνο της πλατείας, τότε έχει το καθήκον να αντιδράσει αν ένας συνάνθρωπος χρειαστεί βοήθεια.

Το έργο υπέγραφαν με τη δήλωση: «Το τετράγωνο είναι ένα καταφύγιο εμπιστοσύνης και φροντίδας. Μέσα του όλοι μοιραζόμαστε ίσα δικαιώματα και ίσες υποχρεώσεις». Η θέαση απλώς της ταινίας, κατά τον Εστλουντ, δεν έχει αντανακλαστικό αποτέλεσμα: «Για να λειτουργήσει το “Τετράγωνο” χρειάζεται κοινωνική εργασία σε άλλο επίπεδο.

Το να το βάλεις απλώς κάπου δεν αρκεί. Εχουμε φτιάξει πια δύο τετράγωνα στη Σουηδία και δύο στη Νορβηγία, οι αστυνομικοί πηγαίνουν εκεί μαθητές σχολείων και συζητούν μεταξύ τους, έχουμε μια ετήσια γιορτή, οι τοπικές εφημερίδες γράφουν γι’ αυτό και καλλιεργείται πολιτισμός. Ετσι, μπορεί κάτι να γίνει, αλλά αν δεν καλλιεργείται ο πολιτισμός, δεν σημαίνει τίποτα, είναι απλώς μια προώθηση κάποιας ταινίας».

 
Η ταινία προβάλλεται στις αίθουσες από τη Feelgood.

 

ΣΙΝΕΜΑ
Ο Φρέντι Μέρκιουρι νίκησε τη Lady Gaga
Χλιαρά βραβεία σε μια χλιαρή τελετή, με το «Bohemian Rhapsody» να παίρνει το βραβείο Καλύτερης Ταινίας-Δράμα, αφήνοντας την απογοήτευση στο φαβορί «A Star Is Born», που από τις 5 υποψηφιότητες κέρδισε μόνο...
Ο Φρέντι Μέρκιουρι νίκησε τη Lady Gaga
ΣΙΝΕΜΑ
Ο Αβορίγινας φυγάς
Οταν η άφατη βία, η εξοργιστική αδικία μεταφέρονται στο σινεμά με τρόπο ήσυχο, σιωπηλό, εικαστικά λυρικό, σπάνε κόκαλα και συνειδήσεις: μια τέτοια περίπτωση είναι η ταινία του Αυστραλού Γουόρικ Θόρντον που...
Ο Αβορίγινας φυγάς
ΣΙΝΕΜΑ
«Η Χρυσή Αυγή εκπροσωπεί το τέλος της δημοκρατίας»
Ο Φατίχ Ακίν και η Νταϊάν Κρούγκερ μιλούν στην «Εφ.Συν.» για την ταινία «Μαζί ή τίποτα», ένα θαρραλέο εγχείρημα, βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα, που βραβεύτηκε με Χρυσή Σφαίρα Ξενόγλωσσης Ταινίας και χάρισε...
«Η Χρυσή Αυγή εκπροσωπεί το τέλος της δημοκρατίας»
ΣΙΝΕΜΑ
18 ταινίες για να καλοδεχτούμε το 2018 με ανοιχτή καρδιά
Παραμονές του τέλους του 2017, φτιάχνουμε τη δική μας λίστα με ταινίες χριστουγεννιάτικες και πρωτο­χρονιάτικες: όχι απαραίτητα κυριολεκτικά, παρότι πολλές από αυτές εκτυλίσσονται στην ίδια εορταστική εποχή....
18 ταινίες για να καλοδεχτούμε το 2018 με ανοιχτή καρδιά
ΣΙΝΕΜΑ
Δολοφονημένες γυναίκες και εμμονές του καθολικισμού
Μια πόλη-λαβύρινθος, δυο ήρωες παγιδευμένοι στους εαυτούς τους και ειδεχθή εγκλήματα ως αφορμή για κοινωνική και ψυχαναλυτική εξερεύνηση του «κανονικού», φέρνουν την ταινία στο σύμπαν του Φίντσερ, μαζί με τον...
Δολοφονημένες γυναίκες και εμμονές του καθολικισμού
ΣΙΝΕΜΑ
Σκοτεινός φόνος στο λευκό χιόνι του Γουαϊόμινγκ
Με ένα γουέστερν από την ανάποδη ξεκινά τη σκηνοθετική του καριέρα ο Τέιλορ Σέρινταν, αφού προκάλεσε αίσθηση ως σεναριογράφος με τα «Sicario» και «Hell or High Water» και απέδειξε ότι γνωρίζει καλά και την...
Σκοτεινός φόνος στο λευκό χιόνι του Γουαϊόμινγκ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας