• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.3°C / 21.2°C
    2 BF
    55%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 19.0°C / 21.6°C
    0 BF
    43%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    22°C 20.5°C / 23.0°C
    2 BF
    50%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 20.9°C / 20.9°C
    1 BF
    46%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 18.9°C
    3 BF
    45%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 18.6°C / 21.0°C
    2 BF
    56%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.2°C / 17.4°C
    1 BF
    39%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 20.1°C / 22.6°C
    2 BF
    52%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 19.4°C / 22.5°C
    4 BF
    64%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.9°C / 20.9°C
    4 BF
    60%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    20°C 18.8°C / 20.8°C
    5 BF
    63%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 16.2°C / 16.2°C
    3 BF
    63%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.2°C / 20.2°C
    2 BF
    65%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.5°C / 18.5°C
    1 BF
    53%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 16.2°C / 21.1°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 23.2°C / 24.8°C
    3 BF
    54%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.5°C / 21.4°C
    3 BF
    59%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 17.1°C / 18.3°C
    2 BF
    65%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    21°C 19.3°C / 21.7°C
    2 BF
    51%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 17.8°C / 17.8°C
    1 BF
    50%

Ο σκηνοθέτης Φώτος Λαμπρινός παραδίδει το νέο ντοκυμανταίρ του «Η μεγάλη Ουτοπία»

ΝΟΡΑ ΡΑΛΛΗ

«Καμία ουτοπία δεν είναι αθώα»

  • A-
  • A+

Τη δούλευε τα τελευταία πέντε χρόνια. Διάβασε δεκάδες βιβλία (κυρίως στηρίχθηκε στο «Περιήγηση στην Ουτοπία», της Λουίζας Μπερνέρι, εκδ. Νησίδες), ταξίδεψε, μάζεψε σπάνιο αρχειακό υλικό, ανέσυρε δικά του αρχεία, συνομίλησε με ακαδημαϊκούς και ιστορικούς παγκοσμίως αναγνωρισμένους, εργάστηκε με εμπιστοσύνη με τους προσεκτικά επιλεγμένους συνεργάτες του.

Το θέμα διόλου απλό: τι συνέβαινε στην ΕΣΣΔ από το 1917 έως το 1934. Για τα 100 χρόνια από την Οκτωβριανή Επανάσταση, ο γνωστός σκηνοθέτης Φώτος Λαμπρινός ολοκλήρωσε το τελευταίο ντοκυμανταίρ του, με τίτλο «Η μεγάλη Ουτοπία».

Η ταινία είναι μια ταινία του δημιουργού της: με ζωντανή, άμεση και τεκμηριωμένη αφήγηση, σπάνιο αρχειακό υλικό, δυνατές εικόνες, δομή, καθαρότητα. Προβλήθηκε πριν από λίγες μέρες στο πλαίσιο του 19ου Φεστιβάλ Ντοκυμανταίρ Θεσσαλονίκης και πήρε διανομή για τις αίθουσες.

Στη Θεσσαλονίκη μετά την πρώτη προβολή του έγινε κάτι πρωτόγνωρο: μια κατάμεστη αίθουσα (κόσμος έμεινε απ' έξω) ήταν απόλυτα σιωπηλή. Το κοινό κρατούσε την ανάσα του, ήταν μουδιασμένο και στο τέλος χρειάστηκε χρόνο για να συνέλθουμε.

Δεν πρόκειται για μια «εύκολη» ταινία τεκμηρίωσης, ειδικά όταν σπάει στερεότυπα, μεταφέρει γνώση που δεν μας είναι οικεία και ήταν κρυφή για πολλές δεκαετίες (όπως οι μοναδικές μαρτυρίες για τον λιμό στην Ουκρανία, όπου άνθρωποι στα όρια της πείνας έτρωγαν ανθρώπους) και φανερώνει τι ακριβώς έγινε σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικής, οικονομικής, πολιτιστικής και πολιτικής ζωής στη Σοβιετική Ενωση, από την Οκτωβριανή Επανάσταση μέχρι το τέλος της Ουτοπίας, το 1934.

Οπως είπε και ο ίδιος ο δημιουργός, όταν προλόγισε την ταινία του στο φεστιβάλ: «Οταν πέθανε ο Φιντέλ, ο ιδρυτής της ιταλικής εφημερίδας "Λα Ρεπούμπλικα", Ετσιο Μάουρο, έγραψε: "Με τον θάνατο του Φιντέλ έκλεισε οριστικά ο 20ός αιώνας και από την Επανάσταση απέμεινε μόνο... η εικονογραφία"». Ενα μέρος αυτής της «εικονογραφίας» είναι και «Η μεγάλη Ουτοπία».

Βρίσκομαι σε μια εκδήλωση και ζω τον εξής διάλογο: «Τι επαγγέλλεστε, κ. Λαμπρινέ;», με ρωτάει ένας κύριος. «Είμαι σκηνοθέτης, κάνω ντοκυμανταίρ», απαντώ. «Μάλιστα. Ταινίες όμως κάνετε;». «Δεν θα το έλεγα, καθώς και η μόνη ταινία που έχω κάνει με ηθοποιούς, το "Δοξόμπους", και αυτή ντοκυμανταίρ είναι ουσιαστικά». «Αμ, έτσι πες μου ντε! Λέω κι εγώ, τέτοιος κινηματογραφόφιλος που είμαι, πώς δεν σας ξέρω!».

● Η ταινία ξενικά με πολύ συγκεκριμένη στόχευση: ο λόγος στις γυναίκες.

Θέτω αμέσως τις γυναίκες στο προσκήνιο. Και με τις πρώτες φράσεις της αφήγησης καταδεικνύεται πως αυτές ουσιαστικά ξεκίνησαν την ανατροπή στη Ρωσία. Σε αυτή τη βάση και πάντα με μπούσουλα τα όσα έμαθα από τον δάσκαλό μου, Μιχαήλ Ρομμ, που του αφιέρωσα και την ταινία, ξεκίνησα την αφήγηση με τη φράση: «Κοιτάξτε αυτές τις γυναίκες».

Με αυτόν τον τρόπο, δίνω το στίγμα όλης της αφήγησης. Μιλάω σαν να είναι ο θεατής δίπλα μου. Μηδενίζω την απόσταση του αφηγητή και τον βάζω στη θέση του συνομιλητή, με έναν λόγο άμεσο, καθαρό και τεκμηριωμένο.

● Πόσο δύσκολο ήταν να κάνετε εσείς προσωπικά αυτή την ταινία;

Ηταν σοκαριστικό για μένα όταν κάποια στιγμή μετά το 1985 έμαθα για τον λιμό στην Ουκρανία και την εξόντωση εκατομμυρίων ανθρώπων. Μέχρι τότε δεν ήξερα τίποτα. Νομίζω μάλιστα ότι υπήρχε και άρθρο στον ποινικό κώδικα στην ΕΣΣΔ που απαγόρευε την αναφορά σε αυτό το γεγονός, επί ποινή θανάτου.

Το '85 τοποθετείται ο Γκορμπατσόφ και αρχίζει η περεστρόικα. Δεν είναι καθόλου τυχαίο πως η πρώτη μαρτυρία που έχω στο φιλμ, από τη γιαγιά που τα έζησε, είναι εκείνης της χρονιάς, ενώ η ίδια ζούσε 50 χρόνια μετά υπό επίσης άθλιες συνθήκες. Οι άνθρωποι δεν μιλούσαν, επί χρόνια, για όλα όσα έζησαν. Αυτές οι εικόνες τραβήχτηκαν από φίλους κινηματογραφιστές μετά το 1985. Ηταν συγκλονιστική για μένα αυτή η αποκάλυψη. Τόσο που εξαιτίας της αποφάσισα ποιο θα ήταν το βασικό θέμα της ταινίας: η σχέση οράματος και διάψευσης.

● Στο ντοκυμανταίρ υπάρχουν πολλές σκηνές από όταν οι μπολσεβίκοι έπαιρναν με τη βία τις προμήθειες των αγροτών. Ποιος τραβούσε αυτό το υλικό;

Το ίδιο το καθεστώς! Ισως φαίνεται παράξενο, αλλά το καθεστώς κινηματογραφούσε το ψάξιμο στα αγροτικά σπίτια. Οσο και να σου κάνει εντύπωση, οι ίδιοι κατέγραφαν αυτές τις σκηνές, καθώς θεωρούσαν ότι έτσι πρέπει: να δείξουμε στον κόσμο ότι οι κακοί αγρότες κρύβουν το στάρι...

● Τι προβλήματα πιστεύετε πως μπορεί να δημιουργήσει η ταινία;

Μπορώ να υποθέσω, αλλά δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι θα υποθέσω σωστά. Αυτό που ξέρω είναι πως θα προκαλέσει σίγουρα προβληματισμούς. Και αυτό φάνηκε ήδη από τις προβολές στη Θεσσαλονίκη.

Ενας προβληματισμός είναι το τι συνέβη στην πραγματικότητα και γιατί το 1927-28 έγινε μια στροφή προς τα πίσω, προς την καθαρότητα, ας πούμε, της ιδεολογίας, προς τον πολεμικό κομμουνισμό (που είχε ασπαστεί και ο Λένιν για ένα διάστημα, αλλά μετά, αναγκάστηκε από τα ίδια τα πράγματα να εγκαταλείψει) και στην τραγωδία που οδήγησε αυτή η στροφή.

Αυτά τα ερωτήματα τα θέτει η ταινία. Το πώς θα απαντήσει ο καθένας, είναι άγνωστο. Για μένα, όσο περισσότερες απαντήσεις τόσο καλύτερα. Μία από αυτές θα ήταν πιθανώς πως η ηγεσία του Κόμματος πίστεψε ότι η βαριά βιομηχανία θα ήταν μια ικανή παράμετρος ώστε να γίνει η χώρα ισχυρή, έχοντας αντίπαλον δέος τις ΗΠΑ. Και έτσι αποφάσισαν να ακολουθήσουν αυτόν τον δρόμο πάση θυσία. Αλλά, αυτό το «πάση θυσία» πληρώνεται... Είχαμε εκατομμύρια νεκρούς.

● Εσείς τι βιώσατε όταν πήγατε εκεί για σπουδές, στα μέσα του '60;

Βίωσα μια μικρή απογοήτευση. Ως παιδί κομμουνιστών, είχα μεγαλώσει με αυτές τις ιδέες. Αλλά και ο ίδιος είχα και κρίση και ηλικία -όπως έλεγε η μάνα μου- και ήμουν κι εγώ ταγμένος. Από την άλλη, είχα και την τύχη, εκτός από τους γονείς (τους οποίους, παρεμπιπτόντως, δεν θα άλλαζα με τίποτε στον κόσμο), συγγενείς και φίλους που ήταν ενταγμένοι στο Κόμμα και που είχαν δώσει και τη ζωή τους για τις ιδέες τους.

Εκτός από όλους αυτούς είχα στην οικογένεια και τον Σωτήρη Πατατζή, ο οποίος από πολύ νωρίς, ενώ ήταν στο ΕΑΜ, δεν δέχτηκε να μπει στο Κόμμα και αμφισβήτησε, ήδη από το '48, το σοβιετικό μοντέλο και την ηγεσία του. Εγώ μεγάλωνα μαζί του και αυτός ήταν που μου ενέσπειρε το σαράκι της αμφιβολίας. Γι' αυτό τον ευγνωμονώ σε όλη μου τη ζωή.

Ετσι, όταν πήγα στη Μόσχα, είχα ερωτήματα και αμφιβολίες. Και όταν τις συζήτησα το '65 με τον δάσκαλό μου, Μιχαήλ Ρομμ, μου είπε: «Τι είναι αυτά που λες, Φώτο! Μην κάνεις τέτοιου είδους σκέψεις. Ο σοσιαλισμός είναι η μόνη ελπίδα της ανθρωπότητας».

Και έτσι πορεύτηκα μέχρι το '70, που πήρα το πτυχίο μου και πριν φύγω από τη Σοβιετική Ενωση, επισκέφτηκα για τελευταία φορά και ξαναμίλησα στον δάσκαλό μου, που, όμως, τότε, το 1970, ήταν πλήρως απογοητευμένος. Ελεγε πως η κατάσταση έχει βαλτώσει, πως δεν υπάρχει περίπτωση να επιβιώσει το μοντέλο του σοσιαλισμού έτσι όπως εφαρμόζεται: ήταν ένας δυσκίνητος κομματικός μηχανισμός, βασισμένος σε μια άγρια γραφειοκρατία που ήταν βέβαιο ότι θα οδηγούνταν στο τέλος.

● Πάντως, στην ταινία, δεν χαρίζεστε ούτε στον Λένιν.

Οχι, καθόλου. Ειδικά η θεοποίηση του Λένιν, ακόμα και πριν πεθάνει, πόσο μάλλον μετά, δεν είναι ούτε μαρξιστική ούτε προοδευτική. Είναι θρησκευτική και μεταφυσική. Υπήρχαν σλόγκαν που παρέπεμπαν στο Ευαγγέλιο: «Ο Λένιν μαζί μας». Τέτοιες επιγραφές, σε κτίρια και εργοστάσια της Μόσχας αλλά και σε άλλες πόλεις, υπήρχαν για πολλές δεκαετίες μετά τον θάνατο του Λένιν.

● Τα οράματα της Ουτοπίας με τα επόμενα χρόνια (απ' το '34 και μετά), τι διαφορά έχουν;

Ολα όσα συνέβησαν από το 1934 έως τον Δεκέμβριο του 1991, όταν ο Γκορμπατσόφ υπέγραψε τη διάλυση της ΕΣΣΔ, δεν έχουν καμία σχέση με την Ουτοπία και συνιστούν μια εντελώς διαφορετική ιστορία.

● Θα μπορούσαν ωστόσο αυτά τα οράματα να αποτελέσουν μια βάση αλλαγής για το σήμερα;

Δεν γίνονται ακριβώς έτσι τα πράγματα. Η Ιστορία προχωράει με άλλο τρόπο. Δεν μπορούμε να το αποκαλούμε πλέον «σημερινό όραμα». Πρέπει να φτιαχτεί καινούργιο. Για εκείνη την εποχή, όμως, για τη χώρα, αλλά και για ολόκληρη την ανθρωπότητα ήταν εξαιρετικά σπουδαίο και ελπιδοφόρο επίτευγμα!

Αλλωστε, δεν είναι τυχαίο πως τη δεκαετία του ’20 επισκέφτηκαν την ΕΣΣΔ χιλιάδες άνθρωποι απ’ όλο τον κόσμο: διανοούμενοι, καλλιτέχνες, δημοσιογράφοι, επιχειρηματίες, εργάτες, σπουδαστές κ.λπ. Υπάρχει σχετική ενότητα και στην ταινία.

Ούτε είναι τυχαίο αυτό που, κατά τη γνώμη μου, εύστοχα επισημαίνεται στο σχόλιο της ταινίας, πως μέχρι τότε η Ρωσία εισέπραττε τη σοφία και τη γνώση από τον διαφωτισμό της Δύσης και ξαφνικά άρχισαν οι Δυτικοί να εισπράττουν γνώση και ιδεολογία, με εντελώς νέο περιεχόμενο, από τη Ρωσία. Γι' αυτό και πήγαιναν, για να τα δουν όλα αυτά στην πράξη.

● Τελικά, πραγματώθηκε έστω για λίγο ο «υπαρκτός σοσιαλισμός»;

Τι να σου πω; Δεν ξέρω και σίγουρα εγώ δεν τον γνώρισα. Εγώ γνώρισα μια χώρα με υπέροχο λαό, τόσο σε επίπεδο διανόησης και καλλιτεχνικής δραστηριότητας και σκέψης όσο και σε επίπεδο απλών ανθρώπων-εργατών. Ενας λαός εξαιρετικά ευγενής, αλτρουιστής, γενναιόδωρος.

Ενας θαυμάσιος λαός. Και κυρίως ένας λαός που διάβαζε πολύ. Δεν έχω δει σε καμία άλλη χώρα λαό να διαβάζει τόσο όσο οι Σοβιετικοί πολίτες. Μάλιστα, δεν σε ρωτάνε αν έχεις διαβάσει το τάδε βιβλίο, αλλά σου λένε «θυμάσαι το τάδε σημείο;». Το θεωρούν σίγουρο ότι το ’χεις διαβάσει...

● Πώς μπορούν να ανατραπούν τα στερεότυπα που έχουμε σχηματίσει γι' αυτή την ταραγμένη αλλά και εντυπωσιακή «περίοδο του σοσιαλισμού» στη Σοβιετική Ενωση; Με τη γνώση, με την κριτική, με την αμφισβήτηση; Πώς;

Δεν ξέρω. Συμφωνώ ότι τα στερεότυπα συνιστούν κυρίαρχο κεφάλαιο στην προσέγγιση πολλαπλής φύσεως φαινομένων. Δεν είναι εύκολη η αντιμετώπισή τους, ιδίως σε μια εποχή όπου κυριαρχεί απόλυτα η τηλοψία. Προσωπικά, το προσπάθησα πολλές φορές και το προσπαθώ και με αυτή την ταινία, διαθέτοντας ως μοναδικό όπλο τον κινηματογράφο.

● Τι προσδοκίες έχετε από την ταινία;

Από τη στιγμή που ισχυρίζομαι ότι το ντοκυμανταίρ είναι μυθοπλασία με άλλα μέσα, ελπίζω η ταινία να επιδράσει στη συνείδηση και στο συναίσθημα του θεατή, όπως κάθε κινηματογραφικό έργο, που φτιάχνεται με βάση τους κανόνες και τις απαιτήσεις μιας γερά δομημένης δραματουργίας.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ευελπιστώ ότι, πέρα από τη συναισθηματική φόρτιση, ο θεατής θα δεχθεί αρκετά ερεθίσματα, έτσι ώστε να σκεφτεί σοβαρά τα θέματα που ξετυλίγονται στην οθόνη και να αναρωτηθεί για το εφικτό ή το ανέφικτο των οραμάτων που γέννησε ο εικοστός αιώνας, να αναστοχαστεί την Ιστορία.

● Η ουτοπία τελικά χρειάζεται;

Θα πω μόνο πως καμία ουτοπία δεν ήταν αθώα. Ας το θυμόμαστε αυτό.


Το ντοκυμανταίρ «Η μεγάλη Ουτοπία» βγαίνει στους κινηματογράφους την Πέμπτη 30 Μαρτίου από την Odeon.
Η αφήγηση/έρευνα αναμένεται να κυκλοφορήσει σε βιβλίο από τις εκδόσεις Καστανιώτη
.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΣΙΝΕΜΑ
Η Ρεντγκρέιβ έρχεται, ο Καουρισμάκι πάει να τρυγήσει
To 23o Κινηματογραφικό Φεστιβάλ «Νύχτες Πρεμιέρας» είναι γεγονός. Και αυτό το λέμε καθώς λίγο έλειψε να μη γίνει. Μάθαμε πως για πρώτη φορά θα έρθουν στην Αθήνα ταινίες με ελάχιστες μέρες διαφορά από τα...
Η Ρεντγκρέιβ έρχεται, ο Καουρισμάκι πάει να τρυγήσει
ΣΙΝΕΜΑ
Στην ευτυχισμένη Αρκαδία
Δεκαπέντε χρόνια μετά τη θρυλική «Αγέλαστο Πέτρα», η νέα ταινία του ντοκιμαντερίστα κάνει πρεμιέρα σήμερα στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Αυτή τη φορά για μια περιοχή της Ελλάδας που οι Δυτικοί θεωρούσαν παράδεισο...
Στην ευτυχισμένη Αρκαδία
ΣΙΝΕΜΑ
Η «κυρία Τεπενδρή» είναι ξετρελαμένη που επιστρέφει στη Θεσσαλονίκη
Το 62ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης επιστρέφει δια ζώσης για το διάστημα 4-14 Νοεμβρίου και υπόσχεται μια σειρά από ταινίες που θα κρατήσουν έντονο το ενδιαφέρον του κοινού.
Η «κυρία Τεπενδρή» είναι ξετρελαμένη που επιστρέφει στη Θεσσαλονίκη
ΣΙΝΕΜΑ
Χίλιες και μία ταινίες (επιτέλους) στη μεγάλη οθόνη
Το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας «Νύχτες Πρεμιέρας» είναι έτοιμο να υποδεχτεί νέες ταινίες και να προσφέρει στο κοινό την ευκαιρία να ζήσει μετά από καιρό τη φεστιβαλική ατμόσφαιρα.
Χίλιες και μία ταινίες (επιτέλους) στη μεγάλη οθόνη
ΣΙΝΕΜΑ
Φεστιβάλ Καννών: Στην ταινία “Titane” ο Χρυσός Φοίνικας
Απρόοπτα είχε η φετινή απονομή των βραβείων στο 74ο Φεστιβάλ των Καννών, με τον πρόεδρο της κριτικής επιτροπής Spike Lee να κάνει την γκάφα και να ανακοινώνει νωρίτερα την νικήτρια του Χρυσού Φοίνικα.
Φεστιβάλ Καννών: Στην ταινία “Titane” ο Χρυσός Φοίνικας
ΣΙΝΕΜΑ
«Το μελό είναι η καταστροφή του συναισθήματος»
Τη δύσκολη σχέση μιας κόρης με τον πατέρα της, τα μυστικά και ψέματα που εμποδίζουν την επαφή ανάμεσά τους, προσεγγίζει θαυμαστά η σκηνοθέτις στην πρώτη της μεγάλου μήκους ταινία, «Σελήνη, 66 Ερωτήσεις», που...
«Το μελό είναι η καταστροφή του συναισθήματος»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας