• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 15.3°C / 18.4°C
    1 BF
    81%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.1°C / 14.3°C
    1 BF
    75%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 15.0°C / 17.6°C
    2 BF
    80%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    0 BF
    94%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 14.1°C
    1 BF
    94%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 11.4°C / 13.5°C
    0 BF
    82%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 8.4°C / 9.4°C
    3 BF
    81%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 14.6°C / 16.2°C
    1 BF
    91%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 16.6°C / 18.6°C
    2 BF
    67%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 14.9°C
    1 BF
    88%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 16.6°C / 19.6°C
    2 BF
    77%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 14.6°C / 16.6°C
    5 BF
    72%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 15.9°C / 15.9°C
    3 BF
    76%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 12.5°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 12.5°C / 13.9°C
    0 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 13.8°C / 19.8°C
    1 BF
    71%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 14.4°C / 18.6°C
    0 BF
    94%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 11.3°C / 14.4°C
    0 BF
    89%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 11.5°C / 14.4°C
    1 BF
    80%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.8°C / 8.8°C
    1 BF
    85%

Μετά το τέλος της παράστασης «Ομορφη Πόλη» στο Θέατρο Παρκ, 1962. Με την Ντόρα Γιαννακοπούλου, τον Γρηγόρη Μπιθικώτση και τη Μελίνα Μερκούρη 

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μίκης Θεοδωράκης: Η διαδρομή του στο θέατρο

  • A-
  • A+
Ο Μίκης Θεοδωράκης συνέθεσε μουσική για έντεκα παραστάσεις αρχαίου θεάτρου, για δεκαοκτώ παραστάσεις κλασικού και νεότερου θεάτρου, για δύο επιθεωρήσεις, για τέσσερις όπερες, για δέκα παραγωγές ραδιοφωνικού θεάτρου. Και βέβαια έγραψε τη μουσική για ένα δικό του μουσικοθεατρικό έργο, που αποτελεί μια κατηγορία μόνο του, το ανεπανάληπτο «Τραγούδι του Νεκρού αδελφού». 

Aρχαίο δράμα 

● Η πρώτη φορά που ο Μίκης Θεοδωράκης συνθέτει μουσική στο αρχαίο δράμα είναι με αφορμή μια ανάθεση: τις «Φοίνισσες» του Ευριπίδη. Τον Δεκέμβριο του 1959 βρισκόταν στο Παρίσι, όταν ο σκηνοθέτης Αλέξης Μινωτής τού ζήτησε να γράψει τη μουσική για την τραγωδία η οποία επρόκειτο να παρουσιαστεί το καλοκαίρι της επόμενης χρονιάς στην Επίδαυρο. Ο Μίκης άρχισε να εργάζεται για το έργο στις 27 Δεκεμβρίου με οδηγό τη μετάφραση του Γεράσιμου Σπαταλά. Ολοκλήρωσε την καταγραφή της έμπνευσής του, αλλά και την επεξεργασία της, στις 28 Μαΐου 1960. Η μουσική συναπαρτιζόταν από έντεκα ξεχωριστά μέρη από τα οποία τέσσερα ήταν χορικά. Η παρτιτούρα όριζε για την ερμηνεία μεσόφωνο, χορωδία –ο χορός δηλαδή–, δυο βιολοντσέλα, κόντρα μπάσο, δύο φλάουτα, όμποε, δύο κόρνα, δύο τρομπόνια, δύο τρομπέτες, κλαρινέτο σε Sib, πιάνο και κρουστά. 

Από τις σημειώσεις του για τις «Φοίνισσες» διαβάζουμε: «Τον χειμώνα του 1959, ο Μινωτής ήρθε στο Παρίσι ειδικά για μένα. Συναντηθήκαμε στο ξενοδοχείο του, στο “Γκραντ Οτέλ”, κοντά στην Οπερα, κι όλο το απόγευμα μου μιλούσε για το έργο. Ο Μινωτής, ο Ρίτσος και ο Τσαρούχης ήταν οι Ελληνες με τον αρτιότερο και πιο μεστό προφορικό λόγο. Οταν μιλούσαν, μπορούσα να τους ακούω με τις ώρες μην τολμώντας να διακόψω τον ειρμό στον υπέροχο κόσμο των γνώσεων και των ιδεών τους. Μόλις έφυγε, στρώθηκα στη δουλειά. Μέναμε τότε στη Rue de la Fontaine 28, στο Ενατο Διαμέρισμα, μετά την Place de la Rebuplique. Η Μαργαρίτα ήταν μόλις ενός έτους και η Μυρτώ ήταν πάλι έγκυος. Ο Γιώργος γεννήθηκε στις 5 Μαΐου του 1960. Το μεγάλο για μας γεγονός είναι αποτυπωμένο στο κάτω μέρος της παρτιτούρας. Οπως και η δολοφονία του μαύρου ηγέτη του Κονγκό Λουμούμπα»… 

Η πρώτη παράσταση του έργου πραγματοποιήθηκε στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου στις 19 Ιουνίου 1960 με πρωταγωνιστές την Κατίνα Παξινού, την Αννα Συνοδινού, τον Αλέξη Μινωτή και τον Θάνο Κωτσόπουλο. Τα επόμενα χρόνια ακολουθούν κι άλλα έργα από το αρχαίο δράμα που παρουσιάστηκαν στην Επίδαυρο: «Αίας» του Σοφοκλή (1961), «Τρωάδες» του Ευριπίδη (1965).

Μετά τη «Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη (1966) για το ανεξάρτητο θέατρο, συνεργάζεται ξανά με το Εθνικό Θέατρο στις «Ικέτιδες» του Αισχύλου (1977). Και στη συνέχεια «Ιππής» του Αριστοφάνη (1979), η τριλογία της «Ορέστειας» του Αισχύλου (1986 έως1988), «Εκάβη» του Ευριπίδη (1987), «Αντιγόνη» του Σοφοκλή (1990), «Προμηθέας Δεσμώτης» του Αισχύλου (1992) και «Οιδίπους Τύραννος» του Σοφοκλή (1996).       

Με την Τζένη Καρέζη, στην πρεμιέρα του έργου «Γειτονιά των Αγγέλων» του Ι. Καμπανέλλη, στο Θέατρο REX, Οκτώβρης 1963. Κάτω: Η Ελένη Χατζηαργύρη (Εκάβη) στις «Τρωάδες» από το Εθνικό Θέατρο, σε σκηνοθεσία Αλέξη Σολομού, στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου, Ιούλιος 1975 

Κλασικό και σύγχρονο θέατρο 

Το 1962 έρχεται «Ενας όμηρος». Το έργο του Ιρλανδού Μπρένταν Μπίαν σε μετάφραση Βασίλη Ρώτα και θίασο που συγκροτούσαν οι Κώστας Μπάκας, Νέλλη Αγγελίδου, Μαρίκα Κοτοπούλη, Χρήστος Πάρλας, Τασώ Καβαδδία. Τα τραγούδια που έγραψε άφησαν εποχή, ταυτίστηκαν με τους κοινωνικούς αγώνες ως σήμερα, με πρώτο και καλύτερο βέβαια το «Γελαστό παιδί»: «Ηταν 18 Νοέμβρη», «Ανοιξε λίγο το παράθυρο», «Τον Σεπτέμβριο θυμάμαι», «Είμαι Αγγλος νιος και τυχερός», «Θα σου στείλω μάνα». Το έργο πρωτοπαρουσιάστηκε σε σκηνοθεσία Λεωνίδα Τριβιζά στις 12 Απρίλη του 1962 στο Κυκλικό Θέατρο της Αθήνας, με την Ντόρα Γιαννακοπούλου να τραγουδάει επί σκηνής συνοδευόμενη, στην κλασική κιθάρα, από τον Δημήτρη Φάμπα. 

● «Η γειτονιά των αγγέλων» του Ιάκωβου Καμπανέλλη έκανε πρεμιέρα στο Θέατρο Κοτοπούλη –σημερινό «Rex»– στις 4 Οκτωβρίου 1963 σε σκηνοθεσία του συγγραφέα και με πρωταγωνιστές τους Νίκο Κούρκουλο, Τζένη Καρέζη, Αλίκη Ζωγράφου, Διονύση Παπαγιαννόπουλο και τον Γιώργο Ζαμπέτα στο μπουζούκι. Στην παράσταση ακούστηκαν τέσσερα τραγούδια που τραγουδήθηκαν από όλη την Ελλάδα: «Από το παράθυρό σου», «Το ψωμί είναι στο τραπέζι», «Δόξα τω Θεώ», «Στρώσε το στρώμα σου για δυο». 

● Το 1975 ανέβηκε στο θέατρο «Αθήναιον» «Ο Εχθρός Λαός» σε ποίηση και κείμενα του Ιάκωβου Καμπανέλλη από τον θίασο Τζένης Καρέζη και Κώστα Καζάκου. 

● Τελευταία και πλέον πρόσφατη θεατρική μουσική του είναι εκείνη για τον σεξπιρικό «Μάκβεθ» που παρουσιάστηκε το 1994 στο Θέατρο Καρέζη με πρωταγωνιστές τους Γιώργο Κιμούλη και Καρυοφυλλιά Καραμπέτη. 

● Μέσα στο γιγάντιο έργο του Μίκη Θεοδωράκη περίοπτη θέση κατέχει ένα σπουδαίο έργο, το «Τραγούδι του νεκρού αδελφού». Μια σύγχρονη λαϊκή ελληνική τραγωδία που πρωτοπαρουσιάστηκε στις 15 Οκτωβρίου 1962 στο Θέατρο Καλουτά σε σκηνοθεσία Πέλου Κατσέλη, σκηνικά Νίκου Νικολάου και χορογραφίες της Ζουζούς Νικολούδη. Πρωταγωνιστές ήταν ο Μάνος Κατράκης, η Βέρα Ζαβιτσιάνου, η Δέσποινα Μπεμπεδέλη, ο Νίκος Ξανθόπουλος, η Μπέττυ Αρβανίτη, η Μαρία Κωνσταντάρου και ο Θόδωρος Εξαρχος. Τα τραγούδια που ερμήνευσε ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης αποτελούν ένα κεφάλαιο στον ελληνικό πολιτισμό: «Απρίλης», «Το όνειρο», «Η αλυσίδα», «Ενα δειλινό» «Προδομένη αγάπη», «Τον Παύλο και τον Νικολιό», «Στα περβόλια», «Δοξαστικό» και το «Κοιμήσου αγγελούδι μου» σε στίχους του Κώστα Βίρβου. 

Με το «Τραγούδι του νεκρού αδελφού» ο Μίκης Θεοδωράκης ταυτίστηκε περισσότερο απ’ ό,τι με οποιοδήποτε άλλο έργο του, από κάθε άποψη: μουσική, ανθρώπινη, βιωματική, αγωνιστική και προπαντός «ελληνική», στο φόντο ενός Εμφυλίου που βύθισε την Ελλάδα στο αίμα και στη δίχως τέλος δοκιμασία.

Γράφει ο ίδιος για εκείνο το έργο: 

«Στα 1961, όταν στην Επίδαυρο ανεβάζαμε τον “Αίαντα” του Σοφοκλή, θυμάμαι ότι μείναμε με τον ανδρικό χορό στο άδειο θέατρο. Ηταν μεσημέρι, όμως ο καυτός ήλιος του Ιουλίου δεν μας εμπόδισε να τραγουδάμε έως ότου τελειοποιήσουμε σε τριφωνία το “Ονειρο”. Είναι λοιπόν συμβολικό το ότι τα κυριότερα τραγούδια από το “Νεκρό Αδελφό” πρωτακούστηκαν στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου και μάλιστα απ’ τον ανδρικό χορό του Εθνικού (Βασιλικού τότε) Θεάτρου. Απ’ το Θέατρο έως τις ταβέρνες στο Λυγουριό, οι νέοι ηθοποιοί τραγουδούσαν σε παρέες αγκαλιασμένοι το “Ενα δειλινό”, τον “Παύλο και τον Νικολιό”, “Στα περιβόλια”, με κορυφαίο “Ενωθείτε βράχια βράχια”. Ηταν τότε που μέσα σε γενικό ενθουσιασμό τούς υποσχέθηκα πως αν κέρδιζα το πρώτο βραβείο αξίας 70.000 δραχμών στο Β΄ Φεστιβάλ Τραγουδιού που οργάνωνε το ΕΙΡ εκείνες τις μέρες στον Ιππόδρομο, θα διέθετα όλο το ποσόν στις ταβέρνες του Λυγουριού που, μετά τη δεύτερη παράσταση του “Αίαντα”, θα ήταν ανοιχτές σε όλους... Ωστε να γίνει η Γιορτή απ’ τη μια ώς την άλλη άκρη του χωριού. Με κεντρικό πυρήνα φυσικά τον Χορό που θα παρουσίαζε σε πρώτη εκτέλεση τα τραγούδια του “Νεκρού Αδελφού”. Ετσι κι έγινε!». 

Μουσικό Θέατρο - Επιθεώρηση 

Η πρώτη επιθεώρηση για την οποία γράφει μουσική ήταν η «Ομορφη Πόλη» που ανέβηκε στις 9 Ιουνίου 1962 σε κείμενα Μποστ αλλά και του ίδιου του συνθέτη Μίκη Θεοδωράκη στο Θέατρο Παρκ της λεωφόρου Αλεξάνδρας σε σκηνοθεσία Μιχάλη Κακογιάννη. Τα δώδεκα τραγούδια της παράστασης σε στίχους Μποστ, Δημήτρη Χριστοδούλου, Ερρίκου Θαλασσινού και Ακου Δασκαλόπουλου ερμήνευσαν στη σκηνή ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης, η Ντόρα Γιαννακοπούλου, ο Γιάννης Βογιατζής, ο Στέλιος Καζαντζίδης και η Μαρινέλλα. Τραγούδια ατόφια λαϊκά όπως τα «Σερενάτα», «Μέσα στα μαύρα σου μαλλιά», «Οταν με δείτε να μιλώ», «Φεγγάρι μάγια μου ’κανες». 

Την ίδια εποχή, λίγα μέτρα πιο κάτω, στο θέατρο «Μετροπόλιταν», παιζόταν μια άλλη μουσική παράσταση που άφησε εποχή, η «Οδός Ονείρων» σε μουσική Μάνου Χατζιδάκι. Αυτή η συγκυρία οδήγησε την επόμενη χρονιά στην ιστορική συνεργασία των δύο μεγάλων συνθετών, του Μίκη Θεοδωράκη και του Μάνου Χατζιδάκι. Οι δυο τους συναντιούνται στο Θέατρο Παρκ με τη «Μαγική Πόλη». Η παράσταση κάνει πρεμιέρα στις 20 Ιουνίου 1963 σε σκηνοθεσία Λεωνίδα Τριβιζά. Ο Μίκης έγραψε για τη «Μαγική πόλη» τρία υπέροχα λαϊκά τραγούδια: «Το φεγγάρι κάνει βόλτα», «Βάρκα στο γιαλό» σε δικούς του στίχους και το «Τι να την κάνω τη χαρά» σε στίχους Νότη Περγιάλη. 

Μουσική για το θέατρο στο ραδιόφωνο 

Κι επειδή κάποτε το θέατρο είχε τη θέση του στο πρόγραμμα του κρατικού ραδιοφώνου, ο Μίκης Θεοδωράκης έγραψε μουσική και για το ραδιόφωνο, το Πρώτο Πρόγραμμα του ΕΙΡ. Πρώτο ήταν η «Κάρμεν» του Μεριμέ τον Οκτώβριο του 1953, σε θεατρική προσαρμογή του Ιάκωβου Καμπανέλλη και ραδιοσκηνοθεσία Μήτσου Λυγίζου. Εκεί ακούστηκε το τραγούδι «Μαργαρίτα Μαγιοπούλα» σε στίχους Ιάκωβου Καμπανέλλη. Για τα επόμενα δύο χρόνια γράφει μουσική για εννέα ακόμα θεατρικά έργα για το ραδιόφωνο, συνεργαζόμενος με τον Νίκο Γκάτσο, τον Νότη Περγιάλη, τον Ντίμη Αποστολόπουλο και τον Μιχάλη Κατσαρό, ο οποίος είχε μεταφράσει «Το τραγούδι του Νάλα» από τη «Μαχαμπαράτα». 

Οπερες 

● «Ηλέκτρα» (1972), όπερα σε δύο πράξεις, βασισμένη στην ομώνυμη τραγωδία του Ευριπίδη σε λιμπρέτο Σπύρου Ευαγγελάτου και μετάφραση Κώστα Γεωργουσόπουλου. 

● «Κώστας Καρυωτάκης ή Οι μεταμορφώσεις του Διονύσου», όπερα σε δύο πράξεις (1987). 

● «Μήδεια» (1988), όπερα σε δύο πράξεις βασισμένη στην ομώνυμη τραγωδία του Ευριπίδη σε μετάφραση, προσθήκες και προσαρμογή για όπερα του Μίκη Θεοδωράκη. 

● «Αντιγόνη» (1999), όπερα σε δύο πράξεις βασισμένη στην ομώνυμη τραγωδία του Σοφοκλή. Λιμπρέτο: Μίκης Θεοδωράκης. 

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Παραστάσεις προσβάσιμες για όλους
Αυτές οι «Νύχτες» πολιτισμού είναι πολύ σημαντικές γιατί οργανώνονται, κυρίως, με μέριμνα για το κοινό, όλο το κοινό. Είναι οι «Νύχτες Αλληλεγγύης» που διεκδικούν ίσες ευκαιρίες για όλες και όλους. Ξανά στη...
Παραστάσεις προσβάσιμες για όλους
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Η πολιτική μελωδία ενός ρομαντικού
Το μέλλον που προετοίμαζε δεν ήρθε ποτέ. Ομως η αμέσως επόμενη γενιά γεννήθηκε σε μια ελεύθερη και δημοκρατική Ελλάδα, η οποία δεν είχε καμιά σχέση με την Ελλάδα από την οποία προερχόταν ο ίδιος.
Η πολιτική μελωδία ενός ρομαντικού
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Ο Μίκης έκανε λαϊκό τραγούδι με μια ευγένεια μοναδική
Ο Κώστας Παπαδόπουλος μας διηγείται τη βραδιά που η ζωή όλων τους άλλαξε. Μαζί με τον φίλο και μουσικό του συνοδοιπόρο Λάκη Καρνέζη, γείτονες από πιτσιρίκια στην Κοκκινιά, είχαν απέναντί τους τον κορυφαίο...
Ο Μίκης έκανε λαϊκό τραγούδι με μια ευγένεια μοναδική
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Μίκης Θεοδωράκης: Η δυναμική του στον κινηματογράφο
Μεγαλειώδης συνθέτης ο Μίκης χάρισε την μουσική του σε περισσότερες από 22 ελληνικές και ξένες ταινίες και ταξίδεψε τις ελληνικές νότες σε κάθε μήκος και πλάτος της Γης χάρη στο υπέροχο ζεϊμπέκικο, στον...
Μίκης Θεοδωράκης: Η δυναμική του στον κινηματογράφο
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Φταίω εγώ για όλα!
Τη Ματθίλδη Μαγγίρα τη γνωρίζουμε από τηλεοπτικές, θεατρικές, κινηματογραφικές και δισκογραφικές παραγωγές της αλλά και από τις εμφανίσεις της σε θέατρα, μουσικές σκηνές, clubs και τηλεοπτικά σόου.
Φταίω εγώ για όλα!

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας