Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ενας μουσικός «Μύθος» με πολιτικό υπόβαθρο
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ενας μουσικός «Μύθος» με πολιτικό υπόβαθρο

  • A-
  • A+

Ο συνθέτης Ερκι-Σβεν ΤίΙρ και τα 100 χρόνια της Εσθονικής Δημοκρατίας

Γύρω στο 1995 οι δυτικοί φιλόμουσοι άρχισαν να γνωρίζουν μέσω συναυλιών και της δισκογραφίας τις μουσικές συνθετών της Βαλτικής. Χώρες με μικρούς, εθνοτικά ξεχωριστούς πληθυσμούς και με βαθιά, περιπετειώδη ιστορία που οριζόταν ανέκαθεν από δύσκολες γεωπολιτικές γειτνιάσεις, η Λετονία, η Εσθονία και η Λιθουανία είχαν παραμείνει πολιτικά και πολιτιστικά αφανείς υπό τους Σοβιετικούς περίπου από το ‘40 μέχρι τη διάλυση της ΕΣΣΔ.

Αμέσως μετά όμως πρόβαλαν με αυτοπεποίθηση την ανακτημένη εθνική ιδιοπροσωπία τους. Τα ονόματα των Λετονών συνθετών Βάασκς και Πλακίντις, των Λιθουανών Μπαλακάουσκας, Τσουρλιόνις και Κουταβίτσιους, των Εσθονών Περτ, Τίιρ, Τόρμις, Σούμερα και Τούμπιν εισέβαλαν ορμητικά στη μουσική σκηνή της (ξανα)ενωμένης Ευρώπης όσο και στη δισκογραφία (ECM, Finlandia, Teldec, Nonesuch) χαρίζοντας μια πολύ χρειαζούμενη ανανεωτική πνοή αλλά και διεξόδους στα αδιέξοδα της δογματικής, απολίτικης και άγονης μεταπολεμικής avant-garde της Δύσης.

Στους δυτικούς αυτές οι μουσικές προκάλεσαν αρχικά έκπληξη και κάποια αναμενόμενη αμηχανία πρόσληψης. Σύντομα όμως η απήχηση υπήρξε μεγάλη κυρίως λόγω της πειστικής επαναπροσέγγισης της θρησκευτικής και πνευματικής διάστασης και του παλίμψηστα ρομαντικού συναισθήματος, δύο στοιχείων μέσα από τα οποία εκφράστηκε έμμεσα η παρατεταμένη απομόνωση και η συσσωρευμένη -και εσωτερικευμένη- τραυματική εμπειρία δεκαετιών εθνικής καταπίεσης.

Ενας από τους σημαντικότερους και διασημότερους Εσθονούς συνθέτες, ο 61χρονος Ερκι-Σβεν Τίιρ (Erkki-Sven Tüür) έχει γράψει μέχρι σήμερα εννέα συμφωνίες (αρ.4 «Μάγμα», αρ.6 «Στράτα»), δέκα κοντσέρτα για διάφορα όργανα (βιολί, τσέλο, κλαρινέτο κ.ο.κ.), πολυάριθμα χορωδιακά έργα, μουσική δωματίου και μία όπερα. Η μουσική του είναι αναγνωρίσιμα σύγχρονη και ταυτόχρονα έχει βαθιές ρίζες σε παραδόσεις σύνθεσης και σχολές του παρελθόντος.

Πολυγραφότατος ο Τίιρ, ξεκίνησε τη συνθετική του σταδιοδρομία ως επικεφαλής ροκ συγκροτήματος (1979) αλλά από τη δεκαετία του ‘80 στράφηκε στη σοβαρή μουσική εντρυφώντας σε τεχνικές πολυστυλιστικότητας που συνδύαζαν Γρηγοριανό Μέλος και μινιμαλισμό, γραμμική πολυφωνία και μικροτονικότητα, δωδεκαφωνία κ.λπ. Η πλούσια δισκογραφία του ξεκίνησε το 1996 -πού αλλού βεβαίως;- στο φιλόξενο λίκνο της ECM με το διάσημο «Crystallisatio». Προχωρώντας στον 21ο αιώνα η μουσική του Τίιρ απέβαλε κάθε άχρηστο εκλεκτικισμό επενδύοντας πρωτίστως στην οργανική συνοχή.

Τη «Συμφωνία αρ.9, Μύθος» παρήγγειλε στον Τίιρ η κυβέρνηση της Εσθονίας για τον εορτασμό των 100 ετών από την αρχική ίδρυση της βραχύβιας Εσθονικής Δημοκρατίας (1918-1940). Το νέο έργο πρωτοπαρουσιάστηκε στο Ταλίν και στις Βρυξέλλες το 2018. Ο τίτλος παραπέμπει στους μύθους γέννησης και ανάστασης των εθνών, ενώ επίσης αντλεί από τη μακρά ιστορία των φινο-ουγγρικών λαών.

Στην ήπια μοντερνιστική γραφή του έργου διακρίνει κανείς εύκολα καταβολές και αφομοιωμένες επιδράσεις από τον ιστορικό μοντερνισμό του 20ού αιώνα: Β’ Σχολή της Βιέννης, Λίγκετι, Μπάρτοκ, Αμερικανούς και «ιερούς» μινιμαλιστές κ.ο.κ. Εξαιρετικά προσεγμένη ενορχήστρωση, οικονομία, υποβλητικές ατμόσφαιρες, περιπετειώδης μουσική δραματουργία και συμφωνικός ειρμός α λα soundtrack, γεμάτος εναλλαγές και μεταπτώσεις, συνθέτουν ένα ακρόαμα ενδιαφέρον και διεγερτικό.

Στον δίσκο περιλαμβάνονται ακόμα δύο έργα στα οποία δεσπόζουν οι έννοιες του χάους και της θυελλώδους περιδίνησης αφενός ως αναφορά στη φυσική δημιουργία του κόσμου, αφετέρου ως ανησυχία για την εκ θεμελίων διατάραξη των ισορροπιών επιβίωσης του ανθρώπινου πολιτισμού. Μέσα από ένα λογοπαίγνιο/αναφορά η σύνθεση «Επίκληση θύελλας» («Incantation of tempest», 2015) είναι αφιερωμένη στον φίλο και συνοδοιπόρο Εσθονό συνθέτη Βέλιο Τόρμις (Veljo Tormis 1930-2017), ο οποίος στο έργο του συχνά χρησιμοποιούσε στοιχεία από το βαθύ εθνολογικό παρελθόν της Εσθονίας.

Αντλημένη από τη βιβλική παροιμία «Αυτός που σπέρνει ανέμους, θα θερίσει θύελλες» η σύνθεση «Σπέρνοντας ανέμους…» («Sow the wind…», 2015) λειτουργεί συμβολικά ως παραπομπή στην κλιματική αλλαγή και τους πολιτικούς κινδύνους του παρόντος. Η προτεινόμενη ηχογράφηση έχει γίνει με την Ορχήστρα του Φεστιβάλ της Εσθονίας υπό τον διάσημο Εσθονό αρχιμουσικό και ιστορικό συνοδοιπόρο του Τίιρ, Πάαβο Γέρβι (γιο του αρχιμουσικού Νέεμε Γέρβι), στον οποίο και είναι αφιερωμένη (α / Alpha-Classics, 2020).

ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Αρχιμουσικός με τελειοθηρικό οίστρο
Λόγω του ιταλικού του ονόματος ηχεί παράδοξο που ο σερ Τζον Μπαρμπιρόλι (1899-1970) θεωρείται ένας από τους αντιπροσωπευτικά Βρετανούς αρχιμουσικούς. Ομως στο πολυεθνικό αξιακό σύστημα της διεθνούς μουσικής...
Αρχιμουσικός με τελειοθηρικό οίστρο
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Ο Μπετόβεν, η βασίλισσα Αμαλία και οι ναζί
Τα πορτρέτα του Μπετόβεν, αναπαραγμένα μέχρι κατάχρησης σε δημοσιεύσεις, εξώφυλλα δίσκων, αφίσες, παιδικά βιβλία, κόμικς κ.λπ., είναι σήμερα προσβάσιμα με ένα κλικ στην Wikipedia, ελεύθερα δικαιωμάτων.
Ο Μπετόβεν, η βασίλισσα Αμαλία και οι ναζί
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Μουσικές εικόνες της σιωπής των αστικών τοπίων
Επί ένα δίμηνο, εκεί όπου πριν κυριαρχούσαν ο αδιάκοπος χείμαρρος των αυτοκινήτων και η βιαστική ροή ανθρώπων, αντικρίζαμε ήσυχες λεωφόρους και έρημα πεζοδρόμια σαν να ’ταν Δεκαπενταύγουστος.
Μουσικές εικόνες της σιωπής των αστικών τοπίων
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Παραμύθια μετά μουσικής στη Στέγη
Τα νέα παραμύθια παρουσιάστηκαν σε ημισκηνοθετημένη μορφή, με φόντο το εικαστικό παιχνίδισμα από κρεμαστά κινητά σκηνικά του Πάρι Μέξη (κύκλοι, τρίγωνα με πλακάτα χρώματα) και τους υποβλητικούς φωτισμούς του...
Παραμύθια μετά μουσικής στη Στέγη
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Η Λευκή Καρποδίνη παίζει Μπετόβεν
Στα πιανιστικά έργα του Μπετόβεν ήταν αποκλειστικά αφιερωμένο το ωραίο ρεσιτάλ που έδωσε η Λευκή Καρποδίνη στην αίθουσα εκδηλώσεων του Ιδρύματος Θεοχαράκη (30.1.2020).
Η Λευκή Καρποδίνη παίζει Μπετόβεν

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας