Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πεντερέτσκι: ένας γενναίος του μοντερνισμού

Ο Πεντερέτσκι διευθύνει την Sinfonia Varsovia στο Μέγαρο Μουσικής, 2009

(Photo: Χ. Μπίλιος)
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πεντερέτσκι: ένας γενναίος του μοντερνισμού

  • A-
  • A+

Σε ηλικία 86,5 ετών πέθανε προχθές στην Κρακοβία ο Κρζιστόφ Πεντερέτσκι, ένας από τους μείζονες δημιουργούς του ιδιόφωνου μεταπολεμικού μουσικού μοντερνισμού της Ανατολικής Ευρώπης.

Γεννήθηκε στη νότια Πολωνία το 1933 από μορφωμένους αστούς γονείς πολωνικής και αρμενικής καταγωγής και έκανε μουσικές σπουδές βιολιού και σύνθεσης στη γενέτειρά του και την ιστορική Κρακοβία κοντά σε Πολωνούς δασκάλους.

Ο ταλαντούχος 25χρονος συνθέτης ολοκλήρωσε τις σπουδές του το 1958, λίγο μετά το τέλος του σταλινισμού στην Πολωνία. Ετσι, έκανε την είσοδό του στη μουσική ζωής της πατρίδας του στην ιδιαίτερη εκείνη κομβική στιγμή που σηματοδότησε πολιτιστικό άνοιγμα προς τη Δύση και ορμητική ανανέωση καλλιτεχνικής έκφρασης, οδηγώντας γρήγορα στη δημιουργία εντόπιου, ρωμαλέου και αυτοδύναμου μουσικού μοντερνισμού.

Περισσότερα, αναλυτικά στοιχεία για το πλούσιο έργο και τη ζωή του βρίσκει κανείς εύκολα στο διαδίκτυο. Θα περιοριστώ κυρίως σε κάποιες κρίσιμες επισημάνσεις.

■ «Με ενδιαφέρει να απελευθερώσω τον ήχο από κάθε παράδοση»

Στην πληγωμένη από τον πόλεμο, αδιάλλακτα καθολικού θρησκεύματος Πολωνία που διάβηκε τον επεισοδιακό 20ό αιώνα μαχόμενη για τη γεωγραφική και πολιτική ακεραιότητά της και την πολιτιστική της επιβίωση ανάμεσα στην απειλή της μιλιταριστικής Γερμανίας και της αυτοκρατορικής/σοβιετικής Ρωσίας και τη σαγηνευτική εκσυγχρονιστική επιρροή της Δύσης ο Πεντερέτσκι υπηρέτησε τη μοίρα του με πολιτική και καλλιτεχνική συνέπεια και γενναιότητα.

Στην πρώτη φάση της δημιουργίας του, μεταξύ 1958 και 1970, ενέδωσε ολόψυχα στο κάλεσμα του σκληροπυρηνικού μεταπολεμικού μοντερνισμού της Δύσης –Βέμπερν, Μπουλέζ, Στόκχαουζεν, Νόνο, Στραβίνσκι, Κέιτζ, Ντοναουέσινγκεν- και συνέθεσε έργα τολμηρά, άγρια, ενίοτε ερμητικά, σπάζοντας κανόνες, ανανεώνοντας με μοναδική ευρηματικότητα ηχητικούς κόσμους όπως ο δικός μας Ιάννης Ξενάκης.

Παράλληλα, μέσα από θρησκευτικές συνθέσεις όπως τα περίφημα «Πάθη κατά Λουκάν» (1966) και «Η Ταφή και η Ανάσταση του Κυρίου» (1969/70) πρότεινε μια αιφνιδιαστικά σύγχρονη, πειστική σύζευξη της θρησκευτικής πίστης με τον μουσικό μοντερνισμό.

■ «Σώθηκα επιστρέφοντας στην παράδοση»

«Σε εμάς τους νεότερους, που τόσο καταπιεστήκαμε από την επιταγή της αισθητικής του σοσιαλιστικού ρεαλισμού, η avant-garde έδινε την ψευδαίσθηση μιας παγκοσμιότητας, ήταν μια λύτρωση. Ομως γρήγορα συνειδητοποίησα ότι αυτός ο νεωτερισμός και ο πειραματισμός ήσαν περισσότερο καταστρεπτικοί παρά εποικοδομητικοί».

Με αυτά τα λόγια ο Πεντερέτσκι εξηγεί την (επι)στροφή του στην παράδοση στην ύστερη φάση της δημιουργίας του (1970-2020), καθώς συνειδητοποιεί ότι η αυτιστικά ουτοπική avant-garde έχει στεγνώσει το εκφραστικό και επικοινωνιακό δυναμικό της δυτικής μουσικής.

Το 1970 αρχίζει να διδάσκει στο Γέιλ και το 1980, με το «Πολωνικό Ρέκβιεμ» (1980/1993/2005), γραμμένο για τα θύματα των αντικυβερνητικών εργατικών ταραχών του Γκντανσκ (1970), γεφυρώνει την καθολική πίστη με την πολιτική πράξη.

Στην Ελλάδα είχαμε την ευκαιρία να ακούσουμε έργα του ζωντανά στο Φεστιβάλ Αθηνών του 1973, όταν η Φιλαρμονική Ορχήστρα και η Χορωδία της Κρακοβίας υπό τον Γιέρζι Κατλέβιτς παρουσίασαν στο κατάμεστο Ηρώδειο τα περίφημα «Τα Πάθη κατά Λουκάν» και την «Ταφή και Ανάσταση του Κυρίου» («Utrenja») του Πεντερέτσκι με τους πρώτους διδάξαντες Πολωνούς σολίστες.

Αρκετά χρόνια αργότερα, πάλι στο Φεστιβάλ Αθηνών, ο ίδιος ο Πεντερέτσκι διηύθυνε την ορχήστρα Sinfonia Varsovia στο Μέγαρο Μουσικής στις 10/6/2009, ερμηνεύοντας νεότερα δικά του έργα, επικαιροποιώντας τη γνωριμία μας με το ύστερο έργο του.


 


 

 


 

ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Ο Χέρμαν Σέρχεν διευθύνει τις εννιά Συμφωνίες του Μπετόβεν
Το όνομα του Γερμανού αρχιμουσικού Χέρμαν Σέρχεν (1891-1966) είναι γνωστό στους ενημερωμένους φίλους της κλασικής μουσικής, καθώς συσχετίζεται στενά με την προώθηση της σύγχρονης εργογραφίας.
Ο Χέρμαν Σέρχεν διευθύνει τις εννιά Συμφωνίες του Μπετόβεν
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Η ΚΟΑ παίζει τη «συμπαντική» 3η Συμφωνία του Μάλερ
Η σχέση της ΚΟΑ με τον Μάλερ ήταν και παραμένει κάπως προβληματική. Τουλάχιστον έτσι έδειξε η ερμηνεία που πρόσφερε υπό τον Ούρος Λάγιοβιτς στην εντυπωσιακά κατάμεστη αίθουσα του Μεγάρου Μουσικής στις...
Η ΚΟΑ παίζει τη «συμπαντική» 3η Συμφωνία του Μάλερ
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Το πασχαλινό ορατόριο του Μπετόβεν
Μια αναμενόμενη, υγειονομικά ολέθρια, συνέπεια της παγκοσμιοποίησης θέλησε φέτος να γιορτάσουμε τα 250 χρόνια από τη γέννηση του Μπετόβεν (1770-1827) σε συνθήκες εγκλεισμού.
Το πασχαλινό ορατόριο του Μπετόβεν
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Κλασικός και αβάν γκαρντ
Ο Κριστόφ Πεντερέτσκι υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους συνθέτες αλλά και κορυφαίος δάσκαλος από τα πανεπιστήμια που πέρασε (μεταξύ αυτών και το Γέιλ).
Κλασικός και αβάν γκαρντ
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Η ΚΟΑ όταν (επαν)έρχεται ο Βασίλης Χριστόπουλος
Γνώριμος σε ΚΟΑ και Αθηναίους, ο ακμαίος 43χρονος μουσικός έπαιξε με μεγάλο, φωτεινό, καλά εστιασμένο ήχο, με πεντακάθαρη άρθρωση, αθλητικά νευρώδη φραστική, φινιρισμένη με ακρίβεια και καίριες εξάρσεις.
Η ΚΟΑ όταν (επαν)έρχεται ο Βασίλης Χριστόπουλος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας