Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Σκαλκώτας ο μέγας κι ανεξάντλητος
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Σκαλκώτας ο μέγας κι ανεξάντλητος

  • A-
  • A+

Αληθινά μοναδική είναι η χαμαιλεόντεια ποικιλία ύφους και ενορχήστρωσης στις συνθέσεις του παραγωγικότατου Νίκου Σκαλκώτα (1904-1949)! Στις 18/11/2019, στο πλαίσιο του φετινού αφιερώματος με αφορμή τα 70 χρόνια από τον πρόωρο θάνατο του Χαλκιδαίου δημιουργού, η νεοπαγής Φιλαρμόνια Ορχήστρα Αθηνών (ΦΟΑ) υπό τον Βύρωνα Φιδετζή έδωσε μιαν εξαιρετική συναυλία στη μεγάλη αίθουσα του Μεγάρου Μουσικής.

Το πρόγραμμα εστίασε στον γερμανόφωνο χώρο –του «Βερολινέζου», μοντερνιστή Σκαλκώτα συμπεριλαμβανομένου- πλαισιώνοντας υποδειγματικά αντιπροσωπευτικές δικές του συνθέσεις με άλλες γνωστών δημιουργών της περιόδου.

Λειτούργησε διδακτικά, καταδεικνύοντας την πλήρη, οργανική ένταξη του Βαλκάνιου Σκαλκώτα στο περιβάλλον του κεντροευρωπαϊκού μουσικού μοντερνισμού, αλλά ταυτόχρονα ήταν βαθύτατα απολαυστικό σε πλούτο και σε μουσικά ερεθίσματα κάθε λογής έκφρασης: δομική αυστηρότητα, συναίσθημα και ηδυπαθείς ρευστές μελωδίες, πνευματώδη εγκεφαλικά νεοκλασι(κιστι)κά και μοντερνιστικά παιχνιδίσματα.

Η βραδιά ξεκίνησε με την «Πασακάλια» (1908) του Βέμπερν, έργο συναρπαστικής γραφής από το περιβάλλον της Β΄ Σχολής της Βιέννης (το ευρωπαϊκό DNA του Σκαλκώτα!) με ερμητική διάθεση, λεπτές, υποβλητικές ατμόσφαιρες και βίαιες κορυφώσεις. ΦΟΑ και Φιδετζής πρόσφεραν μια καλοεπεξεργασμένη, ισορροπημένη ερμηνεία που ανέδειξε φροντισμένα κάθε πτυχή της σύνθεσης.

Ακολούθησαν έργα Σκαλκώτα: το «Κοντσερτίνο για δύο πιάνα» (1935) και η γραμμένη στην κατοχική Αθήνα «Μικρή σουίτα για έγχορδα» (1942), την οποία –σε καιρούς δισκογραφικής πείνας– είχαμε πρωτογνωρίσει στην εξαίρετη ηχογράφηση του Λούκας Φος (Turnabout 1967). Αμφότερα είναι συνθέσεις ατονικής, αδιάλλακτα απαιτητικής γραφής, πλήρως γειωμένες στο πνεύμα και τις αισθητικές αναζητήσεις του κεντροευρωπαϊκού Μεσοπολέμου, με νευρώδη, υπερκινητική, πυκνή γραφή και έντονα εγκεφαλικό χαρακτήρα που, όμως, εγκολπώνεται αιφνίδιους θύλακες κορεσμένου συναισθήματος.

ΦΟΑ, Φιδετζής και το πιανιστικό ντούο Σακελλαρίδης/Πίντσετιτς ανταποκρίθηκαν θαυμάσια στην πολυδιάστατη πρόκληση, προσφέροντας πρωτίστως νηφάλιες, ακριβείς, καθαρές αναγνώσεις, ούτε εμμονικά γρήγορες, ούτε, όμως, και νωθρές. Η ακρόαση επέτρεψε να λάμψει η μουσική του μοντερνιστή Σκαλκώτα σε όλες της τις διαστάσεις: τζαζίστικη ευπλαστότητα και πνευματώδης ελαφράδα, α λα Μπάρτοκ/Σούλοφ αιχμηρότητα, ανήμερη μηχανιστική κινητικότητα, νευρικά υπερδιεγερμένη δράση, αισθαντικότητα και τραυματική ευαισθησία στις εσωστρεφείς, μελαγχολικές αναδιπλώσεις.

Ενδιάμεσα, ως εύστοχα μέγιστη αντιπαράθεση, δόθηκε το σύντομο, πληθωρικά μελωδικό –παρ’ ολίγον βεριστικό!– «Ιντερμέτζο» από την όπερα «Η Παναγία των Παρισίων» (1904/06) του Φραντς Σμιτ.

Η συναυλία ολοκληρώθηκε με τις «Συμφωνικές παραλλαγές πάνω σε θέματα του Βέμπερ» (1943) του Πάουλ Χίντεμιτ, έργο συνωστισμένης συμφωνικής δράσης, που σφύζει από εξωστρεφή ευφορία, εκτυλίσσεται με εμβατηριακό ωστικό παλμό και διαθέτει μοναδικά ευφάνταστη, καλειδοσκοπικού πλούτου ενορχήστρωση.

Ο Φιδετζής διηύθυνε τους πάντα προσηλωμένους μουσικούς της ΦΟΑ με ταιριαστή ζέση και ορμή, ωστόσο, ακριβώς λόγω της πυκνής, πολυώροφης συμφωνικής γραφής, η εκτέλεση έπασχε τοπικά από έλλειψη διαφάνειας· ωστόσο αυτό ουδόλως μείωσε τη φωτεινή διάθεση και τη διεγερτικά νεανική ενέργεια που εξέπεμπε η μουσική!

Εθνι(κιστι)κές εμμονές και προφανείς αντιφάσεις

Δύο παρατηρήσεις. Γενικά, η εμμονή στην υπόθεση «Σκαλκώτα» προβάλλει έκδηλα αντιφατική και αψυχολόγητη πλην όχι δυσεξήγητη. Από τη μια έχουμε την όψιμη, ετεροχρονισμένη «ανακάλυψη» και λατρεία του έργου του από μουσικούς και εγχώριο ακροατήριο· προφανώς αφού πρώτα αυτό εκτιμήθηκε από ειδικούς στο εξωτερικό (βλέπε ηχογραφήσεις BIS) αλλά, πιθανότατα, και ως ιδεολογική αντίδραση και αμηχανία απέναντι στην Ελληνική Εθνική Σχολή που, υποτίθεται, τον αγνόησε.

Ολο αυτό προσπερνώντας, βεβαίως, τις δεδομένες πολιτικές/πολιτιστικές συνθήκες της Ελλάδας των δεκαετιών ’30-’50... Ταυτόχρονα οι ίδιοι επιδεικνύουν εύγλωττα πεισματική αδιαφορία και δεδηλωμένη εχθρότητα απέναντι στη μουσική του μεσοπολεμικού μοντερνισμού (με προφανή εξαίρεση τον παρεξηγημένα «λαϊκό» Βάιλ) στο περιβάλλον της πρωτοάνθησε και εντάχθηκε οργανικά ο Σκαλκώτας.

Απογοητευτικά περιορισμένη ήταν η προσέλευση κοινού στη συναυλία. Κάποιοι θα το απέδιδαν στο «δύσκολο» πρόγραμμα και, βεβαίως, στο άγνωστο στο ευρύ κοινό, εγχώριο σύνολο... Κι όμως, μια βδομάδα νωρίτερα, 2.000 Αθηναίοι -καταφανώς όχι τακτικοί φίλοι της κλασικής μουσικής- γέμισαν την ίδια αίθουσα δις και παρακολούθησαν με θρησκευτική ευλάβεια ασυζητητί πολύ δυσκολότερου προγράμματος συναυλίες του αρχιμουσικού/performer Θεόδωρου Κουρεντζή, που περιλάμβαναν μόνον νέα, σύγχρονα έργα και θρησκευτική μουσική από τον σοβιετικό 20ό αιώνα.

Εργα, υπό διαφορετικές συνθήκες δεν θα πατούσε ψυχή να τα ακούσει. Σίγουρα, κάτι λειτουργεί στρεβλά στη μουσική μας ζωή εν γένει...

ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Αδιάφορος Μπετόβεν, εξαιρετικός Μάλερ
Στις 29.1.2020, στο κρατικό Μέγαρο Μουσικής, η ΚΟΑ υπό τον Κρίστοφ Εσενμπαχ πρόσφερε ένα πρόγραμμα με έργα Μπετόβεν και Μάλερ. Ηταν μία έντονα άνιση συναυλία με ένα απρόσμενα μέτριο πρώτο μέρος και ένα...
Αδιάφορος Μπετόβεν, εξαιρετικός Μάλερ
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Μουσική μυσταγωγία με πολιτικό πρόσημο
Οι συναυλίες που διευθύνει ο πολύς Θεόδωρος Κουρεντζής στην Αθήνα είναι καλλιτεχνικά γεγονότα, η απήχηση των οποίων ξεκινά και καταλήγει όχι μόνον εκτός του φυσιολογικού κύκλου των συνειδητών φίλων της...
Μουσική μυσταγωγία με πολιτικό πρόσημο
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Καβάκος και Χριστόπουλος: η επιστροφή
Το περασμένο διάστημα ακούσαμε την ΚΟΑ στο κρατικό Μέγαρο Μουσικής, σε δυο συναυλίες που διηύθυναν εκλεκτοί, ακμαίοι Ελληνες μουσικοί: ο αρχιμουσικός και πρώην καλλιτεχνικός διευθυντής του συνόλου (2011-14)...
Καβάκος και Χριστόπουλος: η επιστροφή
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Η πρώτη συναυλία για το Ετος Σκαλκώτα
​Με αφορμή τη φετινή συμπλήρωση 70 χρόνων από τον θάνατο του Νίκου Σκαλκώτα (1904-1949) το κρατικό Μέγαρο Μουσικής, ο Σύλλογος «Οι Φίλοι της Μουσικής», η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών και η Ενωση Ελλήνων Μουσουργών...
Η πρώτη συναυλία για το Ετος Σκαλκώτα
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Εξαιρετική συναυλία στο κατάμεστο Μέγαρο
Στις 13/12/2018, στο πλαίσιο του κύκλου «Μεγάλες Ορχήστρες / Μεγάλοι Ερμηνευτές», η Φιλαρμονική Ορχήστρα του Λονδίνου υπό τον Χάιμε Μαρτίν, έδωσε στην κατάμεστη αίθουσα του κρατικού Μεγάρου Μουσικής μιαν...
Εξαιρετική συναυλία στο κατάμεστο Μέγαρο
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Αφιέρωμα στον Αλφρεντ Σνίτκε
Στο πλαίσιο του αφιερωματικού κύκλου στον Αλφρεντ Σνίτκε (1934-1998), οι δύο μουσικοί επέλεξαν να παρουσιάσουν συνθέσεις του πολύ ιδιαίτερου Σοβιετικού συνθέτη δίπλα σε συνθέσεις του επίσης Σοβιετικού Σεργκέι...
Αφιέρωμα στον Αλφρεντ Σνίτκε

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας