Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μουσική μυσταγωγία με πολιτικό πρόσημο

Στιγμιότυπα από την παρουσίαση της «Τρίστια» του Φιλίπ Ερσάν με μουσικούς και χορωδούς της musicAeterna υπό τον Θεόδωρο Κουρεντζή

Χάρης Ακριβιάδης
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μουσική μυσταγωγία με πολιτικό πρόσημο

  • A-
  • A+
Ο Θεόδωρος Κουρεντζής στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών

 

Οι συναυλίες που διευθύνει ο πολύς Θεόδωρος Κουρεντζής στην Αθήνα είναι καλλιτεχνικά γεγονότα, η απήχηση των οποίων ξεκινά και καταλήγει όχι μόνον εκτός του φυσιολογικού κύκλου των συνειδητών φίλων της κλασικής μουσικής αλλά και εκτός του πεδίου της μουσικής.

Συνέβη και πρόσφατα, όταν ο διεθνώς διάσημος Ελληνας αρχιμουσικός διηύθυνε στο Μέγαρο Μουσικής 16 μουσικούς του Συνόλου musicAeterna και την πολυμελή, μικτή Χορωδία musicAeterna σε δύο προγράμματα ακραίας ιδιαιτερότητας. Η μεγάλη αίθουσα γέμισε στο 100%, ενώ τα εισιτήρια είχαν ξεπουλήσει καιρό πριν.

Στις 11/11/2019, η συναυλία περιελάμβανε την 75λεπτης διάρκειας σκηνική καντάτα για μικτή χορωδία και ορχηστρικό σύνολο «Τρίστια» του Γάλλου Φιλίπ Ερσάν (Philippe Hersant), γραμμένη επάνω σε ποίηση φυλακισμένων από τη σύγχρονη Γαλλία και τη Ρωσία του 19ου-20ού αιώνα. Το έργο παρήγγειλε ο Κουρεντζής όταν άκουσε ηχογράφηση της συντομότερης πρώτης εκδοχής από το Φεστιβάλ «Φως & σκιές» (Αβαείο Κλερβό, Γαλλία, 2004).

Η αρχική ιδέα ανήκει στην καλλιτεχνική διευθύντρια του φεστιβάλ που, θέλοντας να διατηρήσει τη μνήμη παλαιότερης επανάχρησης του μεσαιωνικού αβαείου ως κρατικής φυλακής κατά τον 19ο αιώνα, ζήτησε από Γάλλους συνθέτες να μελοποιήσουν ποίηση σύγχρονων φυλακισμένων από τις τωρινές φυλακές της περιοχής. Στην τελική της υλοποίηση από τον 72χρονο Ερσάν το κείμενο εμπλουτίστηκε με ρωσική ποίηση από την πένα επωνύμων και ανωνύμων που υπέστησαν διώξεις ή και εκτοπισμούς στα σοβιετικά γκουλάγκ, όπως οι Οσίπ Μαντελστάμ (1891-1938), Βαρλαάμ Σαλάμοφ (1907-1982), Λεονίντ Μαρτίνοφ (1905-1980), Νίνα Χάγκεν-Τορν (1900-1986), Μιχαήλ Φρολόφσκι, Κίριλ Μπντραμπίνιεκ, Ζβετλάνα Χίλοβα.

Αντίθετα τα γαλλικά ποιήματα προέρχονται από ταπεινούς παραβάτες και εγκληματίες ποικίλης εθνοτικής προέλευσης όπως μαρτυρούν οι υπογραφές τους με μικρά ονόματα ή ψευδώνυμα: Γιασίν, Αντριέν, Ντενίς, Τζαμέλ, Φρανκ, Νεϊμό, Ντιμέ, Τακέζο, Φρανσουά, Σεμπαστιέν, Μανί, Αντώνιος, Αλί, Χαντί…

Η παράταιρη σύζευξη κοινών εγκληματιών Ποινικού Δικαίου με επώνυμους πολιτικούς κρατουμένους έδωσε ένα έργο ιδιαίτερου ανθρωπισμού: φυγοκεντρικά ετερόκλητο, ιδεολογικά ετεροβαρές, ψυχολογικά άγριο, με ανεξέλεγκτες φυγές, συνειρμούς και αποχρώσεις, πεισματικά ανυπότακτο σε οιαδήποτε κατηγοριοποίηση, αυθάδικα ανεπίδεκτο μονοδιάστατης ανάγνωσης. Ανάμεσα στον Ιούνιο του 2016 και τον Μάρτιο του 2019, ο Κουρεντζής πρωτοπαρουσίασε την «Τρίστια» διαδοχικά σε Περμ, Βιέννη, Βερολίνο, Αμβούργο και Αγία Πετρούπολη, αποσπώντας διθυραμβικές κριτικές.

Ασύλληπτης τελειότητας και ακατανίκητης συγκινησιακής πειθούς η εκτέλεση στην Αθήνα άφησε άριστες εντυπώσεις και, παρά την τεράστια διάρκεια του έργου (~75’), κράτησε αμείωτο το ενδιαφέρον. Ο Κουρεντζής προσέδωσε στην εκτέλεση σκηνική διάσταση εμφυσώντας της θεατρικά στοιχεία μυσταγωγίας που παρέπεμπαν σε εκκλησιαστική ακολουθία αλλά και διαδήλωση διαμαρτυρίας: κυκλοτερής διάταξη και συνεχείς αναδιατάξεις του στησίματος των χορδών ομαδικά ή κατά τμήματα αλλά πάντα με τον ίδιο στο κέντρο, υποβλητικοί, πολύ χαμηλοί φωτισμοί, καπνοί, στοιχεία «happening», διασπορά στον χώρο, βιντεοπροβολές κ.λπ.

Μουσικά αφ’ ενός το έργο αυτό καθ’ εαυτό είχε τεράστια ποικιλία λόγω των υπολογισμένα πολυσυλλεκτικών του αναφορών (Ορθοδοξία, Ανατολή, Μεσαίωνας, «ιερός» μινιμαλισμός α λα Περτ-Καντσέλι-Τάβενερ, φολκλόρ κ.λπ.), αφ’ ετέρου η εκτέλεση με τα αψεγάδιαστα πειθαρχημένα και συντονισμένα σύνολα και τους εξαιρετικούς μονωδούς της musicAeterna διέθετε αμεσότητα και ένταση που συνέπαιρνε και τον πλέον επιφυλακτικό ή αποστασιοποιημένο ακροατή. Ποιότητα και βάθος λεπτομέρειας σε υπερθετική κλίμακα, διακυμάνσεις ηχοχρωμάτων και δυναμικής τεράστιου εύρους και βίαιες, εκρηκτικής οξύτητας κορυφώσεις περιέβαλλαν συνεχώς με αριστοτεχνικά μουσικά ερεθίσματα και συναίσθημα το νόημα/μήνυμα, συσκοτίζοντάς το συχνά πίσω από μιαν άλω πληθωρικής σαγήνης.

Σε ευρύτερη ιστορική οπτική, η σημαντικότερη εντύπωση αφορά την επούλωση του τραύματος/ρήγματος της δυτικής μουσικής που είχε προκαλέσει ο Ψυχρός Πόλεμος επιβάλλοντάς της βίαια –για ιδεολογικούς λόγους και με ευθύνη εκατέρωθεν– μια μεταπολεμική εξέλιξη δύο ταχυτήτων. Γράφοντας ένα έργο σε ποίηση κρατουμένων από την καπιταλιστική Δύση και τη Ρωσική/Σοβιετική Ανατολή, έργο όχι βεβιασμένα διδακτικό αλλά με πολιτικό, κοινωνικό, ψυχολογικό στίγμα, ο Ερσάν ξαναενώνει τους δύο κόσμους κάτω από τη στέγη μιας σύνθεσης με υπόρρητα ανθρωπιστικό μήνυμα. Το ότι το έργο αυτό είναι παραγγελία του Κουρεντζή καθιστά τα πράγματα ακόμη πιο σύνθετα. Αλλά ποιος μας υποσχέθηκε ότι η ζωή θα είναι εύκολη και απλή;

Την επομένη, ο Κουρεντζής διηύθυνε την πολυμελή, μικτή Χορωδία musicAeterna στο «Κοντσέρτο για χορωδία» του Αλφρεντ Σνίτκε (12/11/2019).

ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Αδιάφορος Μπετόβεν, εξαιρετικός Μάλερ
Στις 29.1.2020, στο κρατικό Μέγαρο Μουσικής, η ΚΟΑ υπό τον Κρίστοφ Εσενμπαχ πρόσφερε ένα πρόγραμμα με έργα Μπετόβεν και Μάλερ. Ηταν μία έντονα άνιση συναυλία με ένα απρόσμενα μέτριο πρώτο μέρος και ένα...
Αδιάφορος Μπετόβεν, εξαιρετικός Μάλερ
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Η τελευταία φορά που είδαμε τη Λεόνσκαγια
Κυριολεκτικά στο «παρά πέντε» της επέλασης του κορονοϊού προφτάσαμε να παρακολουθήσουμε την πιο τελευταία αθηναϊκή εμφάνιση της διάσημης Ρωσίδας πιανίστριας Ελίζαμπετ Λεόνσκαγια.
Η τελευταία φορά που είδαμε τη Λεόνσκαγια
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Σκοτεινός μουσικός ρεμβασμός για τη Φον Μπίνγκεν
Μια καλαίσθητη, ενδιαφέρουσα πρόταση μουσικού θεάτρου παρακολουθήσαμε στις 4/3/2020 στην αίθουσα «Νίκος Σκαλκώτας» του Μεγάρου Μουσικής. Υπό τον λατινικό τίτλο «Splendissima gemma / Recomposing Hildegard», το...
Σκοτεινός μουσικός ρεμβασμός για τη Φον Μπίνγκεν
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Για να μην ξεχνάμε ολότελα τον Βάγκνερ!
Ο αποκλεισμός του Βάγκνερ από την ελληνική μουσική ζωή συνιστά κατάντημα, που οφείλεται κυρίως σε λαϊκιστικό πολιτικό/ιδεολογικό αντιγερμανικό «κόλλημα» και λιγότερο στις ιδιαίτερες τεχνικές και εκφραστικές...
Για να μην ξεχνάμε ολότελα τον Βάγκνερ!
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Μπετόβεν που συγκινεί όσο ποτέ από τον Χένγκελμπροκ
Το φωνητικό και ενόργανο Σύνολο Μπαλτάζαρ Νόιμαν υπό τον Τόμας Χένγκελμπροκ είχαμε ξανακούσει στο Μέγαρο Μουσικής πέρυσι στο «Ρέκβιεμ» του Μότσαρτ και πρόπερσι στα «Κατά Ιωάννην Πάθη» του Μπαχ αποκομίζοντας...
Μπετόβεν που συγκινεί όσο ποτέ από τον Χένγκελμπροκ
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Η ΚΟΑ παίζει έργα Γιάννη Χρήστου
Η μαζική, θερμή ανταπόκριση των Ελλήνων φιλόμουσων σε συναυλίες με έργα Σκαλκώτα, Χρήστου και Ξενάκη οφείλεται και συντηρείται από ανθεκτικούς μύθους, τροφοδοτούμενους από απλοϊκά, ρηχά εθνοκεντρικά...
Η ΚΟΑ παίζει έργα Γιάννη Χρήστου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας