Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Στην όπερα είμαι αουτσάιντερ»

Φανί Αρντάν

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Στην όπερα είμαι αουτσάιντερ»

  • A-
  • A+
Σκηνοθετεί πρώτη φορά όπερα στην Αθήνα την αυτοκαταστροφική «Λαίδη Μάκβεθ του Μτσενσκ» και με την ευκαιρία αυτή μας μιλά για τα δικά της πάθη, την τόλμη στην τέχνη, την απόγνωση στον έρωτα.

Τα δάχτυλα των χεριών της είναι σχεδόν καλυμμένα από άπειρα δαχτυλίδια. Φορά λευκό πουκάμισο, μια μαύρη λεπτή ροκ γραβάτα και πένσιλ μαύρη φούστα. Η φωνή της έχει κάτι πολύ αισθησιακό και τραχύ μαζί. Είναι ψηλή, υπέροχη και κομψή, γελά δυνατά, μιλάει κάνοντας γκριμάτσες και χειρονομίες, μοιάζει άμεση και κοινωνική αλλά πριν προλάβεις να της το πεις, το αρνείται. «Είμαι υποκρίτρια. Στην πραγματικότητα ζω στα όρια της αγοραφοβίας».

Κι όμως, η Φανί Αρντάν είναι μια γυναίκα που μπορεί να κυλιστεί στο πάτωμα για να σου δείξει πόσο λατρεύει τη Ζακλίν Ντε Ρομιγί -για την ακρίβεια τη θεωρεί ροκ σταρ-, που περιγράφει βουρκωμένη στιγμιότυπα από την «Οδύσσεια» και την «Ιλιάδα», που θαυμάζει τις ελεύθερες γυναίκες, που ταυτίζεται με τα άγρια είδωλα.

Η σταρ των εξήντα ταινιών, των τριάντα θεατρικών, η μούσα του Τριφό, η πρωταγωνίστρια του Τζεφιρέλι και του Πολάνσκι, η μοναδική «Γυναίκα της διπλανής πόρτας», σκηνοθετεί για πρώτη φορά όπερα στην Εθνική Λυρική Σκηνή. Η σπουδαία μορφή του γαλλικού σινεμά που τους τελευταίους μήνες μένει στην Πλάκα και απολαμβάνει τη ζωή στην Αθήνα επέλεξε ένα από τα αριστουργήματα του Σοστακόβιτς.

Αύριο κάνει πρεμιέρα η «Λαίδη Μάκβεθ του Μτσενσκ» κι όλοι θα δούμε πώς αυτή η συναρπαστική γυναίκα «φώτισε» με τη σκηνοθεσία της ζητήματα όπως η ατομική ελευθερία, η τόλμη, τα πυρακτωμένα όρια, ο λυσσαλέος έρωτας, η θέση της γυναίκας στην επαρχιακή προεπαναστατική Ρωσία. Θα διευθύνει ο Βασίλης Χριστόπουλος, τα κοστούμια σχεδίασε η σπουδαία Μιλένα Κανονέρο των τεσσάρων Οσκαρ και τα σκηνικά ο βραβευμένος Γερμανός Τομπίας Χοάιζε.

Βασισμένη σε νουβέλα του Νικολάι Λεσκόφ, η «Λαίδη Μάκβεθ του Μτσενσκ» αφορά την Κατερίνα Ισμαΐλοβα, σύζυγο ευκατάστατου εμπόρου, η οποία νιώθει παραμελημένη και εγκλωβισμένη στον γάμο της. Ερωτεύεται έναν εργάτη και για χάρη του δολοφονεί πεθερό και σύζυγο.

Τον παντρεύεται, όμως οι φόνοι αποκαλύπτονται και το ζευγάρι συλλαμβάνεται. Στον δρόμο για τη Σιβηρία η Κατερίνα συνειδητοποιεί πως ο άνθρωπος για τον οποίο σκότωσε την απάτησε με μια νεαρή η οποία ταξιδεύει δίπλα της. Καθώς πιάνονται στα χέρια, παρασύρονται στα παγωμένα νερά του ποταμού.

«Η Λαίδη Μάκβεθ είναι το άγριο είδωλό μας, ατίθασο και ελεύθερο. Το να αγαπάς τους εγκληματίες είναι ένα ρίσκο. Κι εγώ το παίρνω. Η όπερα αυτή είναι μια ιστορία στα όρια του θρίλερ: ζωώδης, σκληρή, καταστροφική, κτηνώδης, την οποία προφανώς δεν μπορείς να βγεις και να την ερμηνεύσεις με χαριτωμενιές. Οι ρόλοι είναι χτισμένοι με τέτοιο τρόπο που η μουσική τα περιγράφει όλα και έχει το προβάδισμα. Δεν μπορείς να της πας κόντρα. Εγώ την ανακάλυψα ψάχνοντας μουσικές του Σοστακόβιτς για την τελευταία μου ταινία. Την άκουσα κι ένιωσα να με χτυπά κεραυνός».

• Γιατί δεχτήκατε να τη σκηνοθετήσετε;

Διότι οπότε κάποιος με καλεί σε χορό, δέχομαι. Η ζωή είναι μικρή και δεν θέλω να περνά χωρίς να δοκιμάζω τα όριά της. Μου αρέσουν όλα αυτά που στα μάτια των άλλων μοιάζουν αυτοκτονικά. Στην όπερα είμαι αουτσάιντερ. Οχι τόσο γιατί δεν ανήκω στον κόσμο της αλλά κυρίως γιατί στοχεύω μόνο σε αυτά που με συγκινούν βαθιά. Δεν έχω βεβαιότητες, δεν είμαι ο άνθρωπος που ξέρει τι ακριβώς θέλει να πει το λιμπρέτο, δεν ξέρω τους νόμους της παρτιτούρας, αλλά καταλαβαίνω ότι η όπερα έχει πια αποκτήσει μια σπουδαία ζωντάνια.

• Δεν συνέβαινε αυτό παλιά;

Οχι, και έχουμε βάλει όλοι το χεράκι μας σε αυτό: οι θεατές πηγαίναμε να παρακολουθήσουμε όπερα έχοντας πολύ συγκεκριμένες προσδοκίες. Οι σκηνοθέτες οδηγούνταν στο λυρικό θέατρο αφού είχαν πρώτα διακριθεί στον κινηματογράφο και το θέατρο. Και οι τραγουδιστές υποτιμούσαν την υποκριτική και θεωρούσαν πως κορυφαία ερμηνεία είναι η τεχνικά τέλεια. Ως εκ τούτου, το βαθύ συναίσθημα, η αλήθεια, οι κοινωνικές αναφορές, ο συγχρονισμός με το σήμερα ελάχιστα αποτελούσαν στοιχεία της όπερας.

Αν θέλουμε απλώς να ακούσουμε την τελειότητα, υπάρχει και το cd. Εγώ θέλω στη σκηνή τραγουδιστές που ρισκάρουν να κάνουν λάθη και βαριέμαι φρικτά τις χορωδίες που μένουν στατικές. Πάρτε για παράδειγμα τη Μαρία Κάλλας. Πίστευε αυτή η γυναίκα που φλεγόταν ολόκληρη ότι πρέπει να τραγουδά με τον πιο άρτια τεχνικά τρόπο; Οχι βέβαια. Ηταν μια παθιασμένη ηθοποιός που έπαιρνε ρίσκο και δεν φοβόταν να εκτεθεί, στη ζωή και την τέχνη της.

• Η παρουσία της Μιλένα Κανονέρο με την οποία έχετε κοινή καταγωγή δεν βοηθά καθόλου;

Οχι, διότι αυτό που αναζητώ στις συνεργασίες είναι διαφορετικότητα και το ετερόκλητο ταίριασμα. Δεν νιώθω ασφάλεια με ανθρώπους που έχουμε κοινές αναφορές. Πιστεύω περισσότερο στη φλόγα που ανάβει μέσα μας η πρόκληση ενός καινούργιου εγχειρήματος. Ελπίζω να μην το μετανιώσω οικτρά το βράδυ της πρεμιέρας. Δεν πειράζει, ας το μετανιώσω. Προτιμώ να έχω δεύτερες σκέψεις, ακόμα και τύψεις, για όσα έκανα, παρά να μετανιώνω για αποφάσεις που δεν τόλμησα να πάρω.

• Εχει χώρο και για πολιτικά μηνύματα η όπερα αυτή;

Φυσικά, είναι ένα πολιτικό θρίλερ. Αλλωστε, αν δεν είναι πολιτικός ο τρόπος που ο Σοστακόβιτς υπερασπίζεται μια δολοφόνο, τότε τι είναι; Δεν είναι εύκολο απέναντι σε εκείνη την εποχή να προτάσσεις μια γυναίκα ελεύθερη, σαν αγρίμι, που δεν φοβάται τα στεγανά και τις κοινωνικές προσταγές. Και αυτό δεν αφορά την εποχή του Σοστακόβιτς.

Και σήμερα με αυτή τη φοβερή έξαρση του politically correct, ο κόσμος φοβάται να εκφραστεί, λιγοψυχά μπροστά στην ετυμηγορία, τις κυρώσεις της κοινωνίας, τα κόμματα. Τότε μπορεί να φοβούνταν το καθεστώς, τώρα φοβούνται μη χάσουν τη δουλειά τους. Σε κάθε περίπτωση ο φόβος ως κυρίαρχο συναίσθημα παραμένει και στην εποχή μας ένας από τους βασικούς λόγους που ο λαϊκισμός θεριεύει. Ο ανόητος θεατής θα πει πως δεν υπάρχουν πια όσα αφηγείται η όπερα του Σοστακόβιτς. Ο έξυπνος θα καταλάβει ότι πάντοτε τα ίδια μας απασχολούν.

• Αυτός, υποθέτω, είναι ο λόγος που δεν αλλάξατε το ιστορικό πλαίσιο;

Δεν χρειάζονται μοντέρνα κοστούμια για να φέρεις μια ιστορία στο σήμερα. Δεν έχουν σημασία η εποχή, η πολιτική, οι περιστάσεις, το πλαίσιο. Θα υπάρχουν πάντοτε αυτοί που υπακούουν και εκείνοι που διατάζουν. Ετσι, κρατώ τη Λαίδη Μάκβεθ στην περιοχή του Μτσενσκ, στην επαρχία της, στο περιβάλλον των εμπόρων, στην αυτοκρατορία των τσάρων. Εγώ όταν πηγαίνω στην όπερα θέλω κάποιος να μου διηγηθεί έναν μύθο, όχι να με βάλει σε σκέψεις. Ετσι κι εγώ, θέλω να αφηγηθώ ένα κανονικότατο παραμύθι που να ξεκινά με τον παραδοσιακό τρόπο: «Μια φορά κι έναν καιρό ήταν μια γυναίκα που τη λέγανε Κατερίνα...».

• Και η οποία προδόθηκε. Οταν το συνειδητοποιεί, πώς αντιδρά;

Διαλύεται. Νιώθει ότι χάνει κάθε επαφή με την πραγματικότητα διότι εκείνος που αγαπούσε της έκοψε το νήμα με τη ζωή.

• Θεωρείτε την απιστία το χειρότερο πράγμα που μπορεί να συμβεί σε μια ερωτική σχέση;

Ασφαλώς. Για μένα η απιστία πρέπει να συμπεριλαμβάνεται μεταξύ των εγκλημάτων. Το να προδίδεις κάποιον είναι σαν να τον δολοφονείς. Είναι όμως ένα έγκλημα που η κοινωνία δεν το τιμωρεί. Κάποιες φορές σκέφτομαι ότι είναι καλύτερα να μην το γνωρίζεις. Οχι γιατί προτιμώ την άγνοια, αλλά γιατί η γνώση στερεί κάθε πιθανότητα δεύτερης ευκαιρίας. Δεν απιστούν όλοι επειδή ερωτεύονται σφόδρα. Απιστούν από επιπολαιότητα, από απερισκεψία, από χίλιους λόγους.

Δεν αξίζει για την απιστία μιας κακιάς στιγμής να τινάξεις τη ζωή σου στον αέρα. Θεωρώ καμιά φορά ότι κάτι που μένει κρυφό μπορεί να επουλωθεί. Δεν είμαι πουριτανή, αλλά εκτιμώ βαθιά την αφοσίωση και την πίστη.

Η διασημότητα, ο πλούτος, η δύναμη, ακόμα και ένας Πικάσο στο σαλόνι μου, όλα είναι σκόνη, ένα τίποτα μπροστά σε έναν σφοδρό έρωτα. Στο κάτω κάτω προτιμώ να υπάρχει ο Πικάσο στο Λούβρο και να πηγαίνω αγκαλιά με τον μεγάλο μου έρωτα να τον κοιτάμε από το να στολίζει ένα δυστυχισμένο σαλόνι. Για μένα ένας μεγάλος έρωτας είναι σαν τα αριστουργήματα που μας κληροδότησε η τέχνη. Σφοδρός έρωτας είναι ο Παρθενώνας ή η Νοτρ Νταμ που βλέπω από το παράθυρο του σαλονιού μου.

• Είναι η Κατερίνα μια επαναστάτρια της εποχής;

Πιο σημαντικό θεωρώ τον τίτλο της ελεύθερης γυναίκας. Της δυνατής, εκείνης που βουτά στον έρωτα ανεξαρτήτως συνεπειών, που δεν την ενδιαφέρει να πληρώσει για τις επιλογές της, που βγάζει γλώσσα στην εξουσία φωνάζοντας κατάμουτρα: «Κοιτάξτε με, κάνω αυτό που θέλω». Αυτό δεν σημαίνει ότι πρόκειται να παρουσιάσω τη θηλυκή πλευρά αυτής της όπερας. Δεν πιστεύω στο γυναικείο σινεμά ή θέατρο, θεωρώ υποτιμητικό για τις γυναίκες να αναφέρονται ως δημιουργοί γυναικείου σινεμά. Γιατί δεν λέμε το ίδιο για το αντρικό σινεμά;

• Δεν είναι δηλαδή ο έρωτας επαναστατική πράξη;

Οχι, είναι κίνδυνος μεγάλος.

• Αλήθεια, γιατί αρνείστε τόσο επίμονα τον τίτλο της φεμινίστριας;

Μεγάλωσα σε μια οικογένεια με σπουδαίους άντρες. Επίσης οι γονείς μου έζησαν μια ζωή μαζί, πολύ αγαπημένοι. Ποτέ δεν ανταγωνίστηκα το αντίθετο φύλο. Ημουν ένα άτακτο κορίτσι, αλλά όχι φεμινίστρια. Προτιμούσα πάντα να μιλάω για τον άνθρωπο. Σε αντίθεση με ό,τι λέγεται, θεωρώ ότι μπροστά -και όχι πίσω- από κάθε ισχυρό άνδρα υπάρχει μια γυναίκα.

• Η σπάνια σχέση των γονιών σας έφταιξε που αρνιόσασταν τον γάμο; Ηταν πολύ ψηλά ο πήχης για σας;

Δεν ξέρω αν φοβόμουν να συγκριθώ μαζί τους, αλλά μάλλον ήταν ο λόγος που μονίμως διάλεγα τους λάθος άντρες. Ο μόνος λόγος που θα παντρευόμουν έναν άντρα ήταν γιατί θα ήξερα ότι θα ήμασταν μαζί μέχρι το τέλος της ζωής μας.

Ηθελα να εμπιστεύομαι βαθιά κάποιον. Αφήστε που αν το έκανα ποτέ, θα ήθελα να πάω στην εκκλησία. Με τρελαίνει που στέκεσαι μπροστά από έναν δήμαρχο και ανταλλάσσεις τόσο σημαντικούς όρκους. Είπαμε, είμαι παραδοσιακή.

• Πρέπει να θαυμάζετε έναν άντρα για να τον ερωτευτείτε;

Αστειεύεστε; Οχι, καθόλου. Μπορώ να ερωτευτώ με την ίδια ευκολία έναν επιτυχημένο, έναν loser, ένα καθίκι. Ο έρωτας είναι τυφλός. Δυο φορές στη ζωή μου νόμιζα ότι θα πεθάνω από ερωτική απογοήτευση και το τελευταίο που μπορώ να θυμηθώ από κείνη τη δυστυχία είναι το επάγγελμά του. Τίποτα δεν μπορεί να μου σπαράξει περισσότερο την καρδιά από τη θέα ενός νέου ανθρώπου που υποφέρει από έρωτα. Η στιγμή που κάποιος ακούει τη φράση «δεν σε αγαπάω πια» δεν συγκρίνεται με καμία δυστυχία. Απέναντι στην απόρριψη είμαστε παντελώς ανίσχυροι.

• Εντάξει, φεμινίστρια δεν υπήρξατε ποτέ, αλλά το κίνημα me too πώς το κρίνετε;

Τέτοιου είδους καταγγελίες αφορούν τη Δικαιοσύνη και αυτή πρέπει να τις κρίνει. Δεν πιστεύω ότι όλες αυτές οι μαρτυρίες αφορούν τον κόσμο. Πιστεύω στη Δικαιοσύνη, όχι στην αυτοδικία, και κυρίως όχι στο κοινωνικό λιντσάρισμα. Αλλά ο τρόπος που ο Κέβιν Σπέισι καταδικάστηκε από τα media πριν καταδικαστεί από τους δικαστές με εξοργίζει. Αυτό είναι φασισμός. Διότι κανείς δεν είναι ένοχος πριν ανακηρυχθεί ένοχος.

• Εχετε δεχτεί σεξουαλική επίθεση;

Παρόλο που είμαι αγρίμι και μπορώ να σε φάω αν με πειράξεις, ναι, έχω βρεθεί σε τρομερά δύσκολη θέση. Ομως όχι στο σινεμά... Καθάρματα υπάρχουν παντού.

• Εχετε δουλέψει με τους κορυφαίους σκηνοθέτες. Σήμερα που κάθεστε στην καρέκλα τους συνειδητοποιείτε τι σας δίδαξαν;

Ενα μόνο πράγμα: τον ενθουσιασμό. Ολοι οι σπουδαίοι έχουν κοινό το πάθος.

• Ποιο είναι το μεγαλύτερό σας ελάττωμα;

Δεν είμαι πολύ κοινωνική, δεν κάνω εύκολα φίλους και μισώ τον τουρισμό. Εχω μια μεγάλη οικογένεια, περνάω θαυμάσια με τους ανθρώπους που γνωρίζω στη δουλειά, αλλά όταν κλείνει η πόρτα, θέλω τη μοναξιά και την ησυχία μου. Μισώ τα πάρτι, τις κοινωνικές συγκεντρώσεις, τις πόζες, τις σαχλοκουβέντες και καθώς είμαι μεγάλη προβοκάτορας, όταν βαριέμαι στα δείπνα, τα κάνω όλα λίμπα.


ΙΝFO: Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος ΕΛΣ, ΚΠΙΣΝ. Παραστάσεις: 12, 15, 17, 19, 22/5 στις 19.30 (Κυριακές: 18.30). Κινησιολογία: Κολεκτίβα (ΛΑ)ΟΡΝΤ – Μαρίν Μπριτί, Ζονατάν Ντεμπρουέρ, Αρτίρ Αρέλ. Φωτισμοί: Λούκα Μπιγκάτσι. Διεύθυνση χορωδίας: Αγαθάγγελος Γεωργακάτος. Κατερίνα Ισμαήλοβα: Σβετλάνα Σοζντάτελεβα. Σεργκέι: Σεργκέι Σεμισκού.

ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Τέλος από τη Μετροπόλιταν ο Ντομίνγκο
Μετά το Ντάλας το χτύπημα για τον Πλάθιντο Ντομίνγκο ήρθε από τον «ναό» της Μετροπόλιταν. Προχθές Τρίτη και υπό το βάρος των κατηγοριών για σεξουαλική παρενόχληση η νεοϋορκέζικη όπερα, με μια ανακοίνωση που...
Τέλος από τη Μετροπόλιταν ο Ντομίνγκο
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Ενας απαγορευμένος έρωτας αναμετριέται με τον θάνατο
Δύο σπουδαίες οικογένειες ευγενών χωρίζονται από θανάσιμο μίσος. Μέλη των δύο αυτών σογιών είναι ο Ρωμαίος και η Ιουλιέτα, δύο νέα παιδιά που συνδέονται με παράφορο έρωτα. Εναν έρωτα απαγορευμένο που...
Ενας απαγορευμένος έρωτας αναμετριέται με τον θάνατο
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Η μικρή κίτρινη ετικέτα με τους θησαυρούς της κλασικής
Η αρχαιότερη και πλέον έγκυρη δισκογραφική εταιρεία στο είδος της γιορτάζει με ένα φιλόδοξο πρόγραμμα εκδηλώσεων, όπως η σύμπραξη των ιερών τεράτων Ανε Σοφί Μούτερ και Σέιζι Οζάουα ή του Μαξ Ρίχτερ με τη...
Η μικρή κίτρινη ετικέτα με τους θησαυρούς της κλασικής
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Μιούζικαλ στους δρόμους του Δουβλίνου
Μια ερωτική ιστορία στη σημερινή Ιρλανδία, σκηνοθετημένη από τον Ακύλλα Καραζήση ως φωτορομάντσο της Ναν Γκόλντινγκ, είναι το μιούζικαλ που έρχεται στην Εναλλακτική Σκηνή φορτωμένο βραβεία και επαίνους.
Μιούζικαλ στους δρόμους του Δουβλίνου
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Η δυναμική Τσέχα «Γενούφα» πρώτη φορά στην Αθήνα
Η αριστουργηματική όπερα του Λέος Γιάνατσεκ ανεβαίνει με λαμπρό καστ και η σπουδαία υψίφωνος Ζαμπίνε Χογκρέφε εξηγεί γιατί η ιστορία της θα μπορούσε να συμβεί σήμερα, σε κλειστές και συντηρητικές κοινωνίες
Η δυναμική Τσέχα «Γενούφα» πρώτη φορά στην Αθήνα
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Οι «Βάκχαι» του Ιάννη Ξενάκη
Πρώτο πανελλήνιο ανέβασμα με τη μορφή παράστασης σε σκηνοθεσία Γιάννου Περλέγκα. Μια παρτιτούρα-πρόκληση με υψηλές μουσικές και φωνητικές απαιτήσεις. Μια εξαντλητική σκηνική μουσική για δεκαεξαμελή γυναικεία...
Οι «Βάκχαι» του Ιάννη Ξενάκη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας