Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το «Επος του Γκιλγκαμές» ως αραβική όπερα

Στιγμιότυπο από το «Έπος του Γκιλγκαμές» του Ζαντ Μούλτακα

Γιάννης Σούλης
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το «Επος του Γκιλγκαμές» ως αραβική όπερα

  • A-
  • A+

Ειδικό μουσικό και εξωμουσικό ενδιαφέρον είχε η παρακολούθηση της όπερας «Το έπος του Γκιλγκαμές/ Το πάθος του Ενκιντού» του Λιβανέζου συνθέτη Ζαντ Μούλτακα που παρουσιάστηκε στη Στέγη του Ωνασείου (19/4/2019). Γραμμένο το 2018 για οκτώ όργανα, ηλεκτρονικούς ήχους και βίντεο, το νέο έργο ήταν συμπαραγωγή της Στέγης του Ωνασείου με τους θεσμούς «Cité musicale-Metz» και «Mezwej», με την υποστήριξη της Περιφερειακής Διεύθυνσης Πολιτιστικών Υποθέσεων των περιοχών Κυανής Ακτής/Προβηγκίας/Αλπεων.

Ο συλλογικός θεσμός διαπολιτισμικών συνεργασιών «Mezwej» επενδύει στην εξεύρεση μιας αισθητικά και ιδεολογικά πειστικής δημιουργικής διεξόδου στη σημερινή μετεξέλιξη της αραβικής μουσικής μέσα στο έντονα αλληλεπιδραστικό περιβάλλον της παγκοσμιοποίησης. Στα ζητούμενά του κεντρική θέση έχει ένα στίγμα πέραν του ευρωκεντρικής αντίληψης «εξωτικού», του «γραφικού» ή των ευκολιών της «world music».

Από το 2004, σε συνεργασία με διάφορους ευρωπαϊκούς θεσμούς ίδιων ή σχετικών στοχεύσεων, ο «Mezwej» έχει παραγάγει σειρά νέων έργων, στα οποία επιχειρείται μια καινούργια σύνθεση των μουσικών εμπειριών Ανατολής και Δύσης. Στην εκσυγχρονιστική αυτή δράση επιδιώκεται μια ώριμη, μαχητικά διεκδικούμενη εγγραφή του αραβόφωνου κόσμου της Εγγύς και Μέσης Ανατολής στο σημερινό μουσικό γίγνεσθαι με όρους ισοτιμίας. Είναι επίσης ενδιαφέρον ότι αυτό συντελείται χρησιμοποιώντας ως ρίζωση αρχαίες ιστορικές αναφορές, άλλοτε ευρωπαϊκές (Αισχύλος, Προμηθέας) και άλλοτε της Μέσης Ανατολής (Γκιλγκαμές) καθώς επίσης σύγχρονα ακούσματα.

Ενα από τα σημαντικότερα και παλαιότερα σωζόμενα λογοτεχνικά κείμενα, το «Επος του Γκιλγκαμές» συντέθηκε στη Μεσοποταμία σε διαδοχικές φάσεις/εκδοχές (2100-1800 π.Χ.) και ανακαλύφθηκε καταγραμμένο σε πήλινες πινακίδες σφηνοειδούς γραφής, με σημαντικότερες αυτές της βιβλιοθήκης του Ασουρμπανιπάλ, στη Νινευί (1853). Παλαιότερα το περιεχόμενό του είχε θεωρηθεί αμιγώς μυθολογικό, ενώ είχαν αναγνωριστεί και επιδράσεις του σε άλλα, μείζονα έπη του αρχαίου κόσμου· σήμερα με βάση ευρήματα πρόσφατων αρχαιολογικών ερευνών πιστεύεται ότι οι αφηγήσεις του διαθέτουν ιστορικό πυρήνα.

Ως «σύγχρονη όπερα για μουσικούς και βίντεο» το «Επος του Γκιλγκαμές/Το πάθος του Ενκιντού» του Μούλτακα πρωτοπαρουσιάστηκε στο Μετς της Γαλλίας, στις 30/11/2018. Στην Αθήνα το ερμήνευσε οκταμελές σύνολο με ανατολίτικα παραδοσιακά και μεσαιωνικά όργανα, αποτελούμενο από έξι Ελληνες (Σινόπουλος, Βούλγαρης, Λαμπράκης, Δορμπαράκης, Πασχαλίδης, Λινός) και δύο ξένους (Κλάουντι Μπετινέλι, Κριστίνα Πλουμπό) υπό τον 52χρονο Μούλτακα.

Αυτό που ακούσαμε και είδαμε στη Στέγη του Ωνασείου ήταν μια μουσική παράσταση με ελάχιστο, τελείως αφαιρετικό οπτικό μέρος, αποτελούμενο από χρωματικά εναλλασσόμενους φωτισμούς και παρατακτική προβολή σε γιγαντοοθόνη των μεταφρασμένων στίχων του σωζόμενου κειμένου, όπου τα υπάρχοντα κενά αφήνονταν ασυμπλήρωτα εντός κενών αγκυλών όπως στις αρχαιολογικές δημοσιεύσεις. Μόνον προς το τέλος το κείμενο προσέλαβε εικαστική διάσταση πυκνώνοντας βαθμιαία ώσπου η οθόνη άσπρισε ολότελα.

Το ακρόαμα βασίστηκε κυρίως στον ενόργανο, ενίοτε ηλεκτρονικά μεταμορφωμένο ήχο, με λιγοστούς μόνο κορυφωματικούς θύλακες φωνητικής απαγγελίας του πρωτότυπου κειμένου από τους μουσικούς. Η ακρόαση υπέβαλε την αίσθηση μιας καινοφανούς αλλά λειτουργικής μουσικής δραματουργίας με αναγνωρίσιμα υβριδικές καταβολές, στην οποία συναντιούνταν και συγχωνεύονταν βαθιά επεξεργασμένα εξωευρωπαϊκά/ανατολίτικα και ευρωπαϊκά ακούσματα.

Αλλοτε θύμιζε –δίχως να αντιγράφει– έργα του Ολιβιέ Μεσιάν, του Πιερ Ανρί ή του Γιάννη Χρήστου, άλλοτε μουσική για αρχαία τραγωδία, άλλοτε βαρύ, πένθιμο ταξίμι, άλλοτε έρρεπε προς γιαπωνέζικη τελετουργική μουσική. Τη συνοχή εξασφάλιζαν το συχνά ρυθμικό παίξιμο των εγχόρδων, αλλά και η προφανής περιοδικότητα και αρχαϊκή επαναληπτικότητα της απαγγελίας συνθέτοντας τελικά την εμπειρία ενός κατατονικού, εκτός φυσικού χρόνου, εσωτερικού ταξιδιού.

Ανάλογα με τη μουσική παιδεία και τις δικές του εθνικές καταβολές ο ακροατής είτε ξεστράτιζε σε ελεύθερες ονειροπολήσεις, είτε επιδιδόταν σε στοχαστικές ψυχολογικές διερωτήσεις για το νόημα του κειμένου, αφήνοντας να (παρα)συρθεί στις περιγραφόμενες καταστάσεις, ή απλώς ατένιζε θαυμαστικά την αν(απαρ)άσταση του πανάρχαιου μεσοποταμιακού έπους. Σε κάθε περίπτωση το όλον κάθε άλλο παρά στόχευσε ή εξαντλήθηκε στη μουσική «εικονογράφηση» του κειμένου: αντίθετα, με αφορμή το απόμακρο «αρχαιολογικό» θέμα και με εργαλείο το ξάφνιασμα της μουσικής γλώσσας, γεννούσε κατά την πρόσληψη σύγχρονα και βαθιά υπαρξιακά/φιλοσοφικά ερωτήματα.

ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
«Γάμοι του Φίγκαρο» με αισθητική 60s
Τελευταία φορά που παρουσιάστηκαν οι «Γάμοι του Φίγκαρο» στην ΕΛΣ ήταν το 2005-06. Η νέα παραγωγή σε σκηνοθεσία Αλέξανδρου Ευκλείδη, κινήθηκε σε τελείως διαφορετικό στίγμα.
«Γάμοι του Φίγκαρο» με αισθητική 60s
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Αφιέρωμα Σκαλκώτα μέσω... Αμερικής
Αμεση συνέχεια είχαν οι εκδηλώσεις για την επέτειο Σκαλκώτα (1904-1949), που ξεκίνησαν στις 10/1/2019 με συναυλία της ΚΟΑ. Στις 14/1/2019, στην αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος», ο Νίκος Τσούχλος διηύθυνε τη...
Αφιέρωμα Σκαλκώτα μέσω... Αμερικής
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Aριστουργηματική «Οπερα του ζητιάνου»
Το διήμερο 1 & 2/11/2018 οι Αθηναίοι φιλόμουσοι είχαν τη σπάνια ευκαιρία να παρακολουθήσουν στο κρατικό Μέγαρο Μουσικής την «Οπερα του ζητιάνου» (1728) των Τζον Γκέι & Γιόχαν Κρίστοφερ Πέπις.
Aριστουργηματική «Οπερα του ζητιάνου»
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Αποχαιρετώντας τη μυθική Μόντσι
Περήφανη Καταλανή, η πληθωρική σοπράνο διέθετε απολύτως αναγνωρίσιμη φωνή, την οποία διατήρησε άθικτη μέχρι το τέλος. Στη μακρά σταδιοδρομία της αναμετρήθηκε με όλη την εργογραφία της όπερας, υπήρξε διάσημη ως...
Αποχαιρετώντας τη μυθική Μόντσι
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Η Μαρλίς Πέτερσεν συναρπαστική «Λεονόρα»
Με δεδομένο το πόσο σπάνια παρουσιάζεται ο μπετοβενικός «Φιντέλιο» στην Ελλάδα, η θαυμάσια πρώτη(;) αθηναϊκή παρουσίαση της «Λεονόρας» του 1805 υπήρξε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα εκκεντρικότητα! Το έργο δόθηκε...
Η Μαρλίς Πέτερσεν συναρπαστική «Λεονόρα»
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Μπετόβεν με κινέζικο άγγιγμα
Στις 26/5/2017, στο Μέγαρο Μουσικής, ο Στέφανος Τσιαλής διηύθυνε την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών σε έργα Μπετόβεν και Ρίχαρντ Στράους. Η συναυλία είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον, κυρίως για το πρώτο μέρος, όπου η...
Μπετόβεν με κινέζικο άγγιγμα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας