Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πολυμεσική όπερα του μέλλοντος από τον Βαν ντερ Αα

Στιγμιότυπο από την όπερα “Blank out” του Βαν ντερ Άα

Χ. Ακριβιάδης
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πολυμεσική όπερα του μέλλοντος από τον Βαν ντερ Αα

  • A-
  • A+

Ενα εξαιρετικά ενδιαφέρον δείγμα του προς τα πού θα μπορούσε να εξελιχθεί το μουσικό θέατρο στο άμεσο μέλλον ήταν η «όπερα-θέατρο» του Ολλανδού Μίσελ Βαν ντερ Αα, «Blank out» («Λησμονιά»), που είδαμε στις 30/3/2019 στο Μέγαρο Μουσικής. Ηταν μια εξαιρετικά επιτυχημένη συμπαραγωγή της Εθνικής Οπερας της Ολλανδίας, του Φεστιβάλ της Λουκέρνης και του Θεάτρου της Οπερας της Ρώμης. Εργο του 49χρονου Ολλανδού δημιουργού είχαμε δει πέρσι στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, αποκομίζοντας μάλλον μέτριες εντυπώσεις από αυτό που είχαμε αποτιμήσει ως περιγραφική/καλλιγραφική ρηχότητα στη μελοποίηση και σκηνική απόδοση του «Βιβλίου της ανησυχίας» (2008) του Πεσόα («Εφ.Συν.», 16/1/2018).

Η περίπτωση του «Blank out» όμως ανασκεύασε ριζικά τις εντυπώσεις! Ηταν ένα θαυμάσιο σκηνικό έργο, που πραγματεύεται τη μνήμη και τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι ανασυνθέτουν τις τραυματικές εμπειρίες της ζωής. Το λιμπρέτο επικεντρώνεται στον έντεχνα αναπαραστημένο εσωτερικό διάλογο ενός άντρα με την προ πολλού νεκρή μητέρα του και βασίζεται το έργο και τη ζωή της Νοτιοαφρικανής ποιήτριας Ινγκριντ Γιόνκερ.

Η σκηνική πρωτοτυπία της όπερας έγκειται στο ότι ενσωματώνει οργανικά στη δραματουργία της την τέλεια συγχρονισμένη σύζευξη ζωντανής και προφιλμαρισμένης παράστασης. Οι θεατές παρακολουθούν το θέαμα με γυαλιά στερεοσκοπικής όρασης που επιτρέπουν την τέλεια οπτική μίξη του ζωντανού με το φιλμαρισμένο μέρος του θεάματος, δίνοντας -ψευδαισθησιακά- υπόσταση στη συνέχεια φυσικού και ψυχικού χώρου, μνήμης και παρόντος. Η γραφή προβλέπει υψίφωνο επί σκηνής και, σε ζωντανό συγχρονισμό μέσω της 3D ταινίας, συμμετοχή βαρύτονου, χορωδίας και ηλεκτρονικών και φυσικών ήχων. Το μέλλον είναι ήδη εδώ!

«Οι Γάμοι του Φίγκαρο»

Στην κριτική για τους πρόσφατους «Γάμους του Φίγκαρο» της Εθνικής Λυρικής Σκηνής (2/4/2019) έγραφα ότι η καταφανής μετριότητα του ακροάματος οφειλόταν -εκτός των άλλων- και στο ότι αγνοήθηκαν παντελώς οι σήμερα δόκιμες πια κατακτήσεις της ιστορικής ερμηνευτικής. Ταυτόχρονα εκθείασα την αιχμηρότητα της σκηνοθεσίας και την όχι άστοχη μεταφορά της δράσης στα κιτσάτα, ελευθεριάζοντα ‘60s. Αντιστρέφοντας αυτή την εκτίμηση κάποιοι αντέτειναν μαχητικά ότι ουδόλως θα ταίριαζε ακρόαμα ιστορικής ερμηνευτικής με σκηνική εικόνα 20ού αιώνα. Το θέμα σηκώνει γενικότερα τεράστια συζήτηση και απαιτεί προσεκτικές διευκρινίσεις.

«Οι γάμοι του Φίγκαρο» είναι μια «κωμική» όπερα -opera buffa- γραμμένη στη Βιέννη πριν από 233 χρόνια, σε έναν κόσμο τελείως διαφορετικό από τον δικό μας. Κάθε άλλο παρά είναι απλώς το κομψό, ανάλαφρο, ερεθιστικά σκαμπρόζικο έργο που είχε καταλήξει να θεωρείται ότι είναι μέχρι πριν από λίγες δεκαετίες. Με επίκεντρο την εκ μέρους του κόμη Αλμαβίβα απεμπόληση του διαβόητου «δικαιώματος της πρώτης νύχτας», η υπόθεσή της περιστρέφεται γύρω από την τεταμένη -διόλου αστεία- διαπραγμάτευση νέων ηθικών αξιών, κοινωνικών ισορροπιών και ανθρώπινων δικαιωμάτων στις παραμονές της Γαλλικής Επανάστασης.

Αυτές τις καταστάσεις αποδίδει με υφολογικά και αισθητικά κωδικοποιημένη σαφήνεια ο πραγματικός χαρακτήρας της μουσικής του Μότσαρτ: την από θέσεως ισχύος ερωτική επιθετικότητα του ευγενούς κόμη, την απελπισία της ερωτικά περιφρονημένης κόμισσας Ροζίνας, την αγωνία και την αμηχανία του ταπεινού υπηρετικού ζεύγους της Σουζάνας και του Φίγκαρο που πασχίζουν να διασώσουν την εύθραυστη ευτυχία τους, την πονηριά και τον κυνισμό των χαμένων γονιών του Φίγκαρο κ.ο.κ.

Πρόκειται για τον ίδιο κόσμο που πρωταγωνιστεί στις ακριβώς σύγχρονες «Επικίνδυνες σχέσεις» του Λακλό. Στην καλύτερη περίπτωση αυτό κατά το οποίο -από μία βασική όψη τουλάχιστον- συνδέει τους «Γάμους» των Ντα Πόντε/Μότσαρτ με καταστάσεις οικείες σε μας είναι η περίεργα πολυδιάστατη υπόθεση των σεξουαλικών παρενοχλήσεων από μέρους αντρών σε θέση ισχύος (κίνημα «Me too»)…

Ομως εδώ πρέπει να προσθέσουμε ότι η μουσική από μόνη αδυνατεί να λειτουργήσει ως φορέας πραγματολογικών στοιχείων˙ αυτό που μπορεί να κάνει -και το κάνει άριστα μόνον αυτή- είναι να αποδώσει συναισθήματα και διαθέσεις που δεν χωρούν στα λόγια στις πλήρεις διαστάσεις τους.

Συνεπώς σε ένα ανέβασμα των «Γάμων του Φίγκαρο» σαν αυτό που είδαμε στην ΕΛΣ το ακρόαμα ιστορικής ερμηνευτικής θα κόμιζε την αιχμηρότητα και τις ποιότητες συναισθημάτων και ατμοσφαιρών που ήθελε ο συνθέτης˙ ταυτόχρονα -ούσα αφηρημένη- η μουσική δεν θα ερχόταν σε ασύμβατη αντιπαράθεση με την εκσυγχρονιστική σκηνοθεσία.

ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Η Φανί Αρντάν σκηνοθετεί όπερα και εντυπωσιάζει
Συνεχίζοντας γενναία τον εμπλουτισμό του ρεπερτορίου της με ανεβάσματα σημαντικών έργων σε νέες παραγωγές, τις οποίες θα μπορεί και αξίζει να αναβιώνει τα επόμενα χρόνια, η ΕΛΣ παρουσίασε τη «Λαίδη Μάκβεθ του...
Η Φανί Αρντάν σκηνοθετεί όπερα και εντυπωσιάζει
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
«Γάμοι του Φίγκαρο» με αισθητική 60s
Τελευταία φορά που παρουσιάστηκαν οι «Γάμοι του Φίγκαρο» στην ΕΛΣ ήταν το 2005-06. Η νέα παραγωγή σε σκηνοθεσία Αλέξανδρου Ευκλείδη, κινήθηκε σε τελείως διαφορετικό στίγμα.
«Γάμοι του Φίγκαρο» με αισθητική 60s
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Ζερμπίνος και Κολανιάν παίζουν Πιατσόλα
Ξεκινώντας από τον περασμένο Νοέμβρη, ο φετινός κύκλος «Ακορντεόν» του κρατικού Μεγάρου Μουσικής προσφέρει ένα ενδιαφέρον μίνι πανόραμα της παρουσίας του ακορντεόν στη μουσική ζωή της Δύσης.
Ζερμπίνος και Κολανιάν παίζουν Πιατσόλα
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Ρέβιτς-Παπαδήμα: δυο ξένοι στην ίδια βραδιά…
Απογοητευτικά άνιση ήταν η βραδιά με έργα μουσικής δωματίου για βιολί και πιάνο τα οποία ερμήνευσαν οι Γιούρι Ρέβιτς και Ευγενία Παπαδήμα στην αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος» (5/11/2018). Στο πλαίσιο του κύκλου...
Ρέβιτς-Παπαδήμα: δυο ξένοι στην ίδια βραδιά…
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Η ΚΟΑ χαμένη στο «Τραγούδι της νύχτας»
Γνωστή με το προσωνύμιο «Τραγούδι της νύχτας», η «Συμφωνία αρ.7» (1904/5) του Μάλερ είναι αναμφίβολα μια από τις πιο περιπετειώδεις και ενδιαφέρουσες συνθέσεις του Βοημού δημιουργού, ταυτόχρονα, όμως θεωρείται...
Η ΚΟΑ χαμένη στο «Τραγούδι της νύχτας»
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Επιτέλους «Γενούφα»!
Μέχρι το 2014 το ενδεχόμενο να ξεκινούσε η ΕΛΣ να παρουσιάζει όπερες του Γιάνατσεκ θα αντιμετωπιζόταν ως χονδροειδές χωρατό: οι επί δεκαετίες, πλην μοναχικών εξαιρέσεων, συντηρητικές επιλογές των καλλιτεχνικών...
Επιτέλους «Γενούφα»!

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας