Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οπερα σε αθηναϊκό γκοθ φόντο 

Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οπερα σε αθηναϊκό γκοθ φόντο 

  • A-
  • A+
Εναν αιώνα μετά την έκδοσή του, το θρυλικό «αθηναϊκό μυθιστόρημα» του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου «εντάσσεται» πρώτη φορά και στο λυρικό ρεπερτόριο από τον συνθέτη Τάσο Ρωσόπουλο, σε λιμπρέτο του Γιάννη Σβώλου και σκηνοθεσία Σίμου Κακάλα.

Σκοτεινοί, απόκληροι ήρωες, φθονερές γειτόνισσες, ξεχασμένες ηθικές προσταγές, πρωταγωνιστές δέσμιοι της μοίρας, «άβγαλτοι» νέοι, νεκρά μωρά, παιχνίδια της μοίρας, γοτθικές αναφορές στην Αθήνα του αρχών του 20ού αιώνα, γωνίες μιας πόλης μίζερης, φτωχικής, άρρωστης. Αλλά πίσω και πάνω από όλα ένα κορυφαίο συμβολιστικό κείμενο της ελληνικής πεζογραφίας το οποίο στην εποχή του προκάλεσε σάλο τόσο για τη δημοτική γλώσσα του, που στοίχισε στο έργο πολλές εκδοτικές περιπέτειες, όσο και για την τολμηρότητα του θέματος, που πήγαινε κόντρα στον καθωσπρεπισμό.

Η «Κερένια κούκλα», το θρυλικό «αθηναϊκό μυθιστόρημα» του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου που έφερε ένα διαφορετικό αέρα στην ελληνική λογοτεχνία των αρχών του 20ού αιώνα, γίνεται όπερα από τον συνθέτη Τάσο Ρωσόπουλο πάνω σε λιμπρέτο του Γιάννη Σβώλου. Ο Σίμος Κακάλας ζωντανεύει τη δραματική ιστορία δημιουργώντας ένα ατμοσφαιρικό και απόκοσμο σύμπαν από γκόθικ στοιχεία, κινηματογραφικές εικόνες, ρεαλιστικές μάσκες και αναμνήσεις μιας άλλης εποχής. H νέα όπερα σε δύο πράξεις (μουσική διεύθυνση Νίκος Βασιλείου) κάνει πρεμιέρα στην Εναλλακτική Σκηνή της Λυρικής στις 7 Μαρτίου (για οκτώ παραστάσεις).

Το μυθιστόρημα αγαπήθηκε και επανεκδόθηκε πολλές φορές, έγινε θεατρικό έργο, τηλεοπτική σειρά και graphic novel, μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο το 1916 από τον Μιχάλη Γλητσό. Εναν αιώνα μετά την έκδοσή του «εντάσσεται» πρώτη φορά και στο λυρικό ρεπερτόριο. Εμπνεόμενος από τη γραφή του Χρηστομάνου, ο Τάσος Ρωσόπουλος μετουσιώνει την «Κερένια κούκλα» σε μουσική γεμάτη σύμβολα, λυρισμό και παθιασμένη αγάπη για τη ζωή επιμένοντας πως «το μουσικό υλικό αναπτύσσεται ταυτόχρονα γύρω από το δίπολο Θάνατος και Ζωή».

Τη διασκευή της «Κερένιας κούκλας» σε λιμπρέτο για όπερα επιμελήθηκε ο Γιάννης Σβώλος στη δεύτερη απόπειρά του μετά την επιτυχημένη «Φόνισσα» του Γιώργου Κουμεντάκη. Κινούμενος με μεταμοντέρνα, εκλεκτικιστική ελευθερία, άφησε να λειτουργήσουν μέσα του ως φίλτρο ποικίλες μουσικές αναφορές και χρησιμοποίησε ως βάση το ίδιο το κείμενο, συντομεύοντας ή αναδιατάσσοντάς το. «Η "Κερένια κούκλα" του Χρηστομάνου διαθέτει ιδιαίτερο χαρακτήρα, που προβάλλει ισχυρές αντιστάσεις κατά τη μετατροπή της σε λιμπρέτο. Μακράν του να αρθρώνεται απρόσκοπτα και αβίαστα μέσα από σαφείς, αντικειμενικές περιγραφές και διαλόγους, η ιδιωματική λογοτεχνική δραματουργία της λειτουργεί μέσα από δύο πεδία επενέργειας» εξηγεί ο Γ. Σβώλος. «Αφενός υπάρχουν πραγματολογικές περιγραφές και πολλές στιχομυθίες, αφετέρου υπάρχει ο ιδιότυπος “παρουσιαστής”, δηλαδή ο συγγραφέας ο οποίος παρεμβαίνει συστηματικά στη φυσική δράση είτε υπαγορεύοντας είτε προοικονομώντας, έμμεσα ή άμεσα, τις εξελίξεις. Ετσι με κάποιο τρόπο επιβάλλει στον αναγνώστη δικές του συναισθηματικές αντιδράσεις και αξιολογήσεις γεγονότων και καταστάσεων. Καθώς η "παρέμβαση" του Χρηστομάνου διατρέχει όλο το μυθιστόρημα, έχει κανείς την αίσθηση ότι όλη η ιστορία στήνεται για να μας δείξει με κάποιο τρόπο τα εσώψυχά του».

Στις σκονισμένες φτωχογειτονιές μιας παραπλανητικά ειδυλλιακής Αθήνας του 1900, ο ωραίος Νίκος και η ασθενική Βεργινία ζουν σε ένα ταπεινό σπίτι στη λαϊκή Γαργαρέτα. Οι φθονερές γειτόνισσες εξωθούν την άρρωστη σε κατάρρευση. Για βοήθεια η θεια Ελέγκω φέρνει στο σπίτι την όμορφη Λιόλια, η οποία θα μπλέξει με τον Νίκο. Η απεγνωσμένη Βεργινία πεθαίνει στη θέα του παράνομου ζευγαριού. Από εκείνη τη στιγμή η μοίρα αρχίζει τα σατανικά παιχνίδια της και κανείς δεν μένει ατιμώρητος.

Ο λιμπρετίστας κινήθηκε με μεταμοντέρνα ελευθερία, ενώ χρησιμοποίησε ως κριτήριο διάπλασης του λιμπρέτου ποικίλα μουσικά πρότυπα: λυρικά ακούσματα του ρομαντισμού και του ρομαντικού 20ού αιώνα, κωμικές σκηνές σε ύφος Ροσίνι, αιχμηρές αντιπαραθέσεις κ.λπ. «Είναι μια άλλη εποχή -ακριβώς στο γύρισμα του αιώνα-, ένα άλλο λεξιλόγιο, άλλο ύφος, άλλη δραματουργική γραφή. Είναι όλα τους τόσο χαρακτηριστικά που συνθέτουν έναν ολοδικό τους κόσμο, τον οποίο δεν μπορείς ούτε να προσπεράσεις ούτε να αλλάξεις» συμπληρώνει ο ίδιος.

Και πώς μεταφράζεται αυτή η δραματουργική ιδιοτυπία σε λιμπρέτο; «Λαμβάνοντας υπόψη την εποχή και το ευρύτερο πεδίο λογοτεχνικών αναφορών του κειμένου και ταυτόχρονα αφουγκραζόμενος και θερμομετρώντας συγκινησιακά το κείμενο. Η γραφή είναι σχεδόν σαν μουσική γιατί παράγει ατμόσφαιρα. Στα εκτενή διαλογικά μέρη αναπαράγεται αυτούσια η ομιλία αμόρφωτων, λαϊκών ανθρώπων και ο λόγος προσλαμβάνει επιτηδευμένα ρεαλιστική τραχύτητα. Αντίθετα, οι εμβόλιμοι μονόλογοι του Χρηστομάνου είναι ποιητικού χαρακτήρα, γεμάτοι λυρικές εικόνες και συμβολιστικές αναγωγές. Αν θέλουμε λίγο να υπερβάλουμε, θα λέγαμε ότι το έργο μοιάζει σαν να συνδυάζει τις ατμόσφαιρες ενός συμβολιστικού Πελλέα και την τραχύτητα μιας βεριστικής Καβαλερίας».


Info: ΕΛΣ, Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Παραστάσεις 7, 8, 15, 16, 17, 21, 22, 23/3 στις 20.30. Τηλ.: 213- 0885700. Σκηνικά: Κέννυ ΜακΛέλλαν. Κοστούμια: Κλαιρ Μπρέισγουελ. Μάσκες: Μάρθα Φωκά. Φωτισμοί: Παναγιώτης Λαμπής. Τους ρόλους ερμηνεύουν: Αρκάδιος Ρακόπουλος (Κ. Χρηστομάνος), Θεοδώρα Μπάκα (Βεργινία), Γιάννης Καλύβας (Νίκος), Στελίνα Αποστολοπούλου (Λιόλια), Τζούλια Σουγλάκου (θεία Ελέγκω), Σοφία Κυανίδου (κυρα-Ευρυδίκη), Λυδία Αγγελοπούλου (κυρα-Δημήτραινα). Τιμές: 15-25€.

ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
«Στην όπερα είμαι αουτσάιντερ»
Φανί Αρντάν: Σκηνοθετεί πρώτη φορά όπερα στην Αθήνα την αυτοκαταστροφική «Λαίδη Μάκβεθ του Μτσενσκ» και με την ευκαιρία αυτή μας μιλά για τα δικά της πάθη, την τόλμη στην τέχνη, την απόγνωση στον έρωτα.
«Στην όπερα είμαι αουτσάιντερ»
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Η φεμινίστρια «Λουτσία» επιστρέφει
Η Κέιτι Μίτσελ, η διάσημη Βρετανίδα που ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων φέτος στο Λονδίνο σκηνοθετώντας την Κέιτ Μπλάνσετ σε μια ακραία βίαιη παράσταση, υπογράφει και την πιο αιματοβαμμένη όπερα του Ντονιτσέτι,...
Η φεμινίστρια «Λουτσία» επιστρέφει
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Η μικρή κίτρινη ετικέτα με τους θησαυρούς της κλασικής
Η αρχαιότερη και πλέον έγκυρη δισκογραφική εταιρεία στο είδος της γιορτάζει με ένα φιλόδοξο πρόγραμμα εκδηλώσεων, όπως η σύμπραξη των ιερών τεράτων Ανε Σοφί Μούτερ και Σέιζι Οζάουα ή του Μαξ Ρίχτερ με τη...
Η μικρή κίτρινη ετικέτα με τους θησαυρούς της κλασικής
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Η δυναμική Τσέχα «Γενούφα» πρώτη φορά στην Αθήνα
Η αριστουργηματική όπερα του Λέος Γιάνατσεκ ανεβαίνει με λαμπρό καστ και η σπουδαία υψίφωνος Ζαμπίνε Χογκρέφε εξηγεί γιατί η ιστορία της θα μπορούσε να συμβεί σήμερα, σε κλειστές και συντηρητικές κοινωνίες
Η δυναμική Τσέχα «Γενούφα» πρώτη φορά στην Αθήνα
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Αίμα, ύβρεις και πολιτικό άρωμα
Ο βίαιος, αλαζονικός, παράφρων βασιλιάς και η θεία τιμωρία... «Η νέα παραγωγή για την ΕΛΣ έχει δραματική γεύση και η ιστορία γίνεται πιο ωμή», μας λέει ο δυναμικά ανερχόμενος σκηνοθέτης όπερας Λέο Μουσκάτο,...
Αίμα, ύβρεις και πολιτικό άρωμα
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Με Αρντάν, Κανονέρο και Λα Φούρα ντελς Μπάους
Ανατρέποντας τις μέχρι σήμερα παραδόσεις ο καλλιτεχνικός διευθυντής της ΕΛΣ Γιώργος Κουμεντάκης δεν πραγματοποίησε συνέντευξη Τύπου, αλλά έστειλε με μέιλ το πρόγραμμα της επόμενης καλλιτεχνικής περιόδου...
Με Αρντάν, Κανονέρο και Λα Φούρα ντελς Μπάους

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας