Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Αφιέρωμα Σκαλκώτα μέσω... Αμερικής

Ο Απόλλων Γραμματικόπουλος και ο Παναγιώτης Τζιώτης παίζουν το «Κοντσέρτο για δύο βιολιά» υπό τον Νίκο Τσούχλο

ΑΚΡΙΒΙΑΔΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αφιέρωμα Σκαλκώτα μέσω... Αμερικής

  • A-
  • A+

Αμεση συνέχεια είχαν οι εκδηλώσεις για την επέτειο Σκαλκώτα (1904-1949), που ξεκίνησαν στις 10/1/2019 με συναυλία της ΚΟΑ. Στις 14/1/2019, στην αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος», ο Νίκος Τσούχλος διηύθυνε τη Φιλαρμόνια Ορχήστρα Αθηνών σε έργα Σκαλκώτα και Τσοντάκη.

Παρότι ουδενός αρμοδίου το αυτί ιδρώνει από τέτοιες επισημάνσεις, θα ξαναϋπογραμμίσω -τώρα απερίφραστα- την προκλητική αστοχία στον τίτλο της συναυλίας: «Γιώργος Τσοντάκης, ένας μεγάλος Eλληνας συνθέτης». Πρόκειται για εκδήλωση λανθάνοντος πολιτιστικού λαϊκισμού, εκπορευόμενη από συγκεκριμένους κύκλους, που επιμένουν να πιστώνουν με το ζόρι στην ελληνική μουσική τη δημιουργία συνθετών κοντινής ή μακρινής ελληνικής καταγωγής.

Ο 67χρονος Τσοντάκης είναι πολύ καλός, πολυγραφότατος, επιτυχημένος, δημοφιλής Αμερικανός δημιουργός κρητικής καταγωγής, με σπουδές σε ΗΠΑ και Ιταλία, και έργο σαφέστατα εγγεγραμμένο στο περιβάλλον της αμερικανικής μουσικής. Η γραφή του περιστασιακά μόνον χρωματίζεται από μουσικές «πινελιές» ή εξωμουσικές αναφορές στην Ελλάδα και το Βυζάντιο. Τα έργα του ελαχίστη έως ουδεμία συνάφεια έχουν προς αυτά του Σκαλκώτα, ο οποίος συνιστά ακριβώς αντίστροφη περίπτωση: υπήρξε γηγενής Ελληνας που αφομοίωσε, οικειοποιήθηκε πλήρως και γείωσε τον μεσοπολεμικό μουσικό μοντερνισμό επί ελληνικού εδάφους. Επιπλέον, αν ο Τσοντάκης είναι «μεγάλος» τότε οι Μπετόβεν, Μάλερ Ξενάκης, Τζον Ανταμς τι είναι;

Η συναυλία ήταν απολαυστική και ενδιαφέρουσα αλλά άνιση, κυρίως λόγω σύνθεσης ρεπερτορίου. Η ζωηρή χορευτική σουίτα «Τα παγανά» -κομμάτια κυρίως των Μπάρτοκ και Στραβίνσκι που ενορχήστρωσε ευρηματικά για πνευστά και κουιντέτο εγχόρδων ο Σκαλκώτας για την Πράτσικα το 1939- αποδόθηκε καλά, αλλά ελάχιστα πρόσθεσε στη γνωριμία μας με τον συνθέτη. Περιττή –και μέτρια– ήταν η παρουσίαση της μεταγραφής δύο σονατών του Σκαρλάτι από τον Σκαλκώτα ως σκηνική μουσική για το Εθνικό Θέατρο, ενώ η παρουσίαση αποσπασμάτων από την πολυπαιγμένη «Θάλασσα» λειτούργησε απλώς ως αμήχανο γέμισμα.

Αν θέλουν όντως να τιμήσουν τον Σκαλκώτα οι αρμόδιοι των κρατικών θεσμών πρέπει να κινηθούν διαφορετικά: να παίξει η ΚΟΑ μείζονα συμφωνικά έργα του και τον πλήρη κύκλο των εμβληματικών «Ελληνικών χορών», να παρουσιάσει το μπαλέτο της ΕΛΣ σύγχρονα χορογραφημένα το χορόδραμα «Η Λυγερή κι’ ο Χάρος» και τα «Παγανά» –ιδού πεδίον (εθνικής) δόξης λαμπρόν!–, ακόμη και να δοκιμάσει να ανεβάσει σκηνικά το παραμυθόδραμα «Με του Μαγιού τα μάγια», να παιχτούν συγκεντρωμένα ή σε νοηματοδοτούσα αντιπαράθεση με συνθέσεις άλλων τα έργα μουσικής δωματίου κ.ο.κ.

Οι ικανότατοι βιολιστές της ΚΟΑ, Απόλλων Γραμματικόπουλος και Παναγιώτης Τζιώτης, πρόσφεραν σε μιαν άρτια ανάγνωση το μεταμινιμαλιστικό «Κοντσέρτο για δυο βιολιά» (2009/13) του Τσοντάκη, αναδεικνύοντας αβίαστα τη δεξιοτεχνικά παιχνιδιάρικη, λυρική συμπορεία των δύο οργάνων, ενώ η ΦΟΑ, υπό τον Τσούχλο, φροντισμένα τη συνομιλία τους με μιαν ιδιαίτερη, εύπλαστη ανάγνωση της αισθησιακής, ατμοσφαιρικής, μεταεμπρεσιονιστικής παρτιτούρας.

Ομοίως άρτια αποδόθηκε η σύνθεση «Φεγγαρόφωτο» (2006/7), μια εκτενής, λυπητερή συμφωνική ονειροπόληση, γραμμένη με αφορμή τον χαμό της μητέρας του συνθέτη, που συνδυάζει τον ώριμο νεορομαντικό ήχο με μνήμες από Ντεμπισί, Μεσιάν και σκοτεινό μινιμαλισμό α λα Τζον Ανταμς.

Εξαιρετική «Συμφωνία της Ανάστασης» από την ΚΟΑ

Σε μιαν απρόσμενα καλή ερμηνεία ακούσαμε, τις προάλλες, τη δημοφιλή «Συμφωνία αρ. 2, της Ανάστασης» του Μάλερ από την ΚΟΑ υπό τον Στέφανο Τσιαλή (18/1/2019). Συμμετείχαν η Χορωδία της ΕΡΤ, η Μεικτή Δημοτική Χορωδία Αθηνών, η Φινλανδή μεσόφωνος Λίλι Παασικίβι και η Γερμανίδα υψίφωνος Αλεξάντρα Στάιντερ.

Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του συνόλου προσέγγισε με πολύ καλό αισθητήριο την απόδοση της πολυώροφης μουσικής δραματουργίας του έργου, οργανώνοντας με ιδιαίτερη φροντίδα τονισμούς, φραστική και στίξεις, οικοδόμησε με σωστή οικονομία τις δυναμικές στις μακράς κλιμάκωσης κορυφώσεις, εξασφάλισε χώρο για την ανάδειξη των μυρίων λεπτομερειών της ενορχήστρωσης.

Πολύ καλά –στο δεδομένο επίπεδό της– ανταποκρίθηκε συνολικά η ΚΟΑ: γενικώς συντονισμένα και με ασυνήθιστες εκλεπτύνσεις στον ήχο τους τα έγχορδα, με εξαιρετικές συνεισφορές από τις ομάδες και τους μεμονωμένους μουσικούς των ξύλινων και χάλκινων πνευστών, με άψογα χρονισμένα (άλλο, παλιά μη δεδομένο!) κρουστά. Ακριβής αν και τραχύς ήταν ο ήχος της χορωδίας, άριστο το τραγούδι των δύο μετακλημένων μονωδών. Τραυματική, ευτυχώς σημειακή κακοφωνία αποτέλεσαν τα δύο καταφανώς εκτός τόνου σόλι του εξάρχοντος των εγχόρδων Δημήτρη Σέμση…

 

ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Aριστουργηματική «Οπερα του ζητιάνου»
Το διήμερο 1 & 2/11/2018 οι Αθηναίοι φιλόμουσοι είχαν τη σπάνια ευκαιρία να παρακολουθήσουν στο κρατικό Μέγαρο Μουσικής την «Οπερα του ζητιάνου» (1728) των Τζον Γκέι & Γιόχαν Κρίστοφερ Πέπις.
Aριστουργηματική «Οπερα του ζητιάνου»
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Μπετόβεν με κινέζικο άγγιγμα
Στις 26/5/2017, στο Μέγαρο Μουσικής, ο Στέφανος Τσιαλής διηύθυνε την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών σε έργα Μπετόβεν και Ρίχαρντ Στράους. Η συναυλία είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον, κυρίως για το πρώτο μέρος, όπου η...
Μπετόβεν με κινέζικο άγγιγμα
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Ο Μπέρνσταϊν επιτίθεται στο «αμερικανικό όνειρο»
Η σύντομη όπερα του Μπέρνσταϊν είναι βαθιά ριζωμένη στα κοινωνικο-ιδεολογικά συμφραζόμενα της αμερικανικής δεκαετίας του ‘50. Ο συνθέτης επιτίθεται στο «αμερικανικό όνειρο» μετωπικά, μέσα από μια σαρκαστική...
Ο Μπέρνσταϊν επιτίθεται στο «αμερικανικό όνειρο»
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Ανευρη έναρξη της σεζόν
Ενδιαφέρον πρόγραμμα πρότεινε η ΚΟΑ υπό τον Στέφανο Τσιαλή στην πρώτη συναυλία της καινούργιας καλλιτεχνικής περιόδου στο κρατικό Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (7/10/2016). Δυστυχώς άφησε καταφανώς αλλά και...
Ανευρη έναρξη της σεζόν
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Αναμέτρηση με ένα διάσημο κοντσέρτο
Στις 20/5/2016 η ΚΟΑ έπαιξε υπό τον Γερμανό αρχιμουσικό Εκχαρτ Βίκικ. Αναβιώνοντας το αλήστου μνήμης «ξεπέταγμα» του ελληνικού ρεπερτορίου με ένα σύντομο κομμάτι στην αρχή, η βραδιά ξεκίνησε με τη σύντομη...
Αναμέτρηση με ένα διάσημο κοντσέρτο
ΜΟΥΣΙΚΗ - ΧΟΡΟΣ
Χολιγουντιανή «Αΐντα»
H όπερα σε τέσσερις πράξεις του Τζουζέπε Βέρντι άνοιξε το φετινό Φεστιβάλ Αθηνών. Η μεγαλειώδης νέα παραγωγή προέρχεται από το φεστιβάλ όπερας της Ταορμίνας με τη σκηνοθετική υπογραφή του Ιταλού Ενρίκο...
Χολιγουντιανή «Αΐντα»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας