• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 14.6°C / 19.2°C
    0 BF
    68%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.6°C / 14.6°C
    1 BF
    77%
  • Πάτρα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    13°C 13.0°C / 13.0°C
    0 BF
    94%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    2 BF
    87%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    1 BF
    94%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 14.0°C / 14.0°C
    1 BF
    74%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 10.4°C / 10.4°C
    1 BF
    58%
  • Αγρίνιο
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    13°C 12.6°C / 12.6°C
    1 BF
    96%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    21°C 20.8°C / 20.8°C
    2 BF
    46%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 17.9°C / 17.9°C
    3 BF
    77%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 17.9°C / 18.8°C
    4 BF
    82%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 17.4°C / 17.4°C
    5 BF
    71%
  • Κεφαλονιά
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    14°C 14.3°C / 14.3°C
    3 BF
    93%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    14°C 13.9°C / 14.5°C
    2 BF
    72%
  • Λαμία
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    14°C 14.5°C / 14.5°C
    1 BF
    92%
  • Ρόδος
    Αραιές νεφώσεις
    20°C 19.8°C / 20.8°C
    1 BF
    88%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 14.8°C / 19.4°C
    0 BF
    100%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 10.3°C / 10.3°C
    2 BF
    87%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 14.2°C / 14.7°C
    1 BF
    66%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.8°C / 10.8°C
    2 BF
    80%

«Γη της ελιάς»

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Επεισόδια εθνικής αυτογνωσίας

  • A-
  • A+
Στην καλογυρισμένη αλλά άτεχνη ηθογραφία των σύγχρονων σίριαλ που «σκαλίζουν» τη νοσταλγία η Ελλάδα επιστρέφει στον κυκλικό χρόνο μιας παραδοσιακής κοινωνίας, εν αντιθέσει με την εποχή των μεγάλων προσδοκιών από τα τέλη του ‘90 όταν οι δημοφιλείς σειρές είχαν έστω τον ανοιχτό ορίζοντα μπροστά τους.

Μετά από μια δεκαετία κρίσης και οικονομικής στενότητας η ελληνική τηλεόραση, που είχε φτάσει να τη βγάζει με επαναλήψεις του «Ρετιρέ» (και όχι μόνο τα καλοκαιρινά μεσημέρια), ξανάρχισε εδώ και λίγα χρόνια να κάνει ακριβές και όντως άρτιες παραγωγές. Το πραγματικά ενδιαφέρον όμως είναι οι θεματικές που επιλέγει: ο θεσσαλικός κάμπος των τσιφλικάδων που εκσυγχρονίζεται στη δεκαετία του 1950 («Αγριες μέλισσες»), η βεντέτα στη Μάνη («Γη της ελιάς») και στα ορεινά χωριά της Κρήτης («Σασμός»). Μπορεί οι σειρές να είναι ποιοτικές ή όχι· το ερώτημα ωστόσο είναι ποια συλλογική αυτοεικόνα αναδύεται. Ας το πούμε τηλεγραφικά: η επιστροφή σε μια Ελλάδα της γης, του ριζώματος, του κυκλικού χρόνου μιας παραδοσιακής κοινωνίας, της ντοπιολαλιάς, όπως προσπαθεί να την αναπλάσει μια καλογυρισμένη αλλά άτεχνη ηθογραφία.

Δύσκολο να μην κάνει κανείς τη σύγκριση με τις σειρές με τις οποίες «μεγαλώσαμε», στην εποχή των μεγάλων προσδοκιών στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και τις αρχές της νέας χιλιετίας: οι νεανικές παρέες τού «Λόγω τιμής» και των σίριαλ του Παπακαλιάτη, που ζούσαν σε πανάκριβα νεοκλασικά χωρίς να δουλεύουν ή να κάνουν κάτι συγκεκριμένο, αλλά είχαν έστω τον ανοιχτό ορίζοντα μπροστά τους· μια προσέγγιση της σεξουαλικής απελευθέρωσης («Αναστασία») ή των κοινωνικών και ταυτοτικών αντιθέσεων, έστω και σε μια κάπως καρικατουρίστικη εκδοχή τους, όπως τα σίριαλ του Μανούσου Μανουσάκη (ο έρωτας της Τσιγγάνας με τον μπαλαμό στους «Ψίθυρους καρδιάς», της μουσουλμάνας και του χριστιανού στη Θράκη). Ακόμη και τα ονόματα των χαρακτήρων είναι ενδεικτικά: από την Ελλάδα του Μάνου, της Ηρώς, του Αλέξανδρου και της Ερατώς, στην Ελλάδα των Βρουλάκηδων και των Σταματάκηδων, του Στεφανή, της Δρόσως, του Δούκα Σεβαστού.

Στην εποχή της άνθησης των τηλεοπτικών σειρών διεθνώς, που όχι μόνο αγγίζουν αισθητικά τα επίπεδα της κινηματογραφικής τέχνης, αλλά κυρίως θεματικά τολμούν να καταπιαστούν με απολύτως σύγχρονα και όχι πάντα «οικεία» για το κοινό θέματα (σεξουαλικότητα, κοινωνική ιστορία, εργασία, οικολογία, επιστημονική φαντασία), η ελληνική τηλεόραση μοιάζει να έχει βαλτώσει ανάμεσα στη φαρσική σαχλαμάρα των κωμικών σειρών χωρίς χιούμορ και στις δοκιμασμένες συνταγές της επιστροφής στην παράδοση.

Δεν είναι τυχαίο ότι το σκηνικό της αναπαράστασης, ο χώρος όπου τοποθετούνται οι ιστορίες, δεν είναι το αστικό περιβάλλον (μια «κανονική» γειτονιά της Αθήνας, ας πούμε) αλλά μια κατά κανόνα αγροτική επαρχία, εν πολλοίς ανύπαρκτη και κατασκευασμένη. Το επαρχιακό καφενείο δεν είναι ο σκληρός και τρομακτικός, για τους σημερινούς, τόπος που ήταν το ’40 και το ’50, αλλά παραπέμπει στο ωραιοποιημένο ρετρό των διαφημίσεων που πλασάρουν «παραδοσιακά» προϊόντα· το ίδιο και οι ενδυμασίες, η σκηνογραφία, τίποτα δεν είναι χρηστικό, όλα είναι «σύμβολα» αποκαθαρμένα από τις ενοχλητικές τους όψεις – ακόμη και στα χωράφια δεν δουλεύει κανένας ξένος μετανάστης χωρίς χαρτιά, αλλά αίφνης μόνο Ελληνες και Ελληνίδες με τα τσεμπέρια τους οργώνουν τη γη και ερωτεύονται κάτω από τον καυτό ήλιο.

Εκεί που κάποτε γιορτάζαμε την εθνική μας απογείωση (με δανεικά), τη φαντασιακή μας σύγκλιση -επιτέλους- με τη χαρούμενη παγκοσμιοποίηση της ορμητικής μεσαίας τάξης, τώρα, μετά από μια μίζερη δεκαετία αποπτώχευσης, σκαλίζουμε τη νοσταλγία για την «άλλη» Ελλάδα, τη «γνήσια», και ψάχνουμε μάταια την αυθεντική μας λαϊκότητα του «παλιού καιρού». Αν η τηλεόραση, μέσα στην ευκολία της, καθρεφτίζει τις συλλογικές μας νοοτροπίες, αυτή η φολκλορική στροφή προς τα πίσω (ή προς τα μέσα) μας δείχνει όχι μόνο πόσο ρηχός ήταν ο τότε ενθουσιασμός μας, αλλά και πόσο στενή ήταν τελικά η περίφημη εθνική αυτογνωσία που αποκτήσαμε, υποτίθεται, μέσα από την κρίση.

Αλλά η ρίζα και το μεγαλείο, η απογείωση και η επιστροφή βαθιά στο χώμα της γης, είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος, που μπορεί να χρησιμοποιείται εναλλάξ ανάλογα με την περίσταση και την εποχή. Δείχνει όμως και πόσο εύκολα η εθνική μας μυθολογία, τουλάχιστον όπως την αναπαριστούμε στην οθόνη, εκπίπτει στο φολκλόρ, πόσο εύκολα παραμένει καθηλωμένη και αδύναμη να δημιουργήσει κάτι καινούργιο.

Δεν υποτιμάμε καθόλου τη δύναμη των μαζικών μέσων: η εθνική μυθολογία θα μπορούσε να γίνει απολύτως μοντέρνα, ακόμη και ποπ, και κάπως πιο έντιμη με τις μνήμες μας και τη σημερινή μας κατάσταση. Ωστόσο η ελληνική τηλεόραση φαίνεται να έχει συμφιλιωθεί πια με το γεγονός ότι το κοινό της είναι περιορισμένο και εν πολλοίς γερασμένο. Ας μη μας ξεγελά ότι κάποια σίριαλ ή ριάλιτι τρεντάρουν στο τουίτερ – για τα σοβαρά οι νεότεροι τουλάχιστον προτιμούν τις σειρές του Netflix και της αμερικανικής τηλεόρασης που έχουν κάτι να τους πουν. Σαν να μουχλιάζουμε σιγά σιγά, εδώ στη «σκληροτράχηλη γη της ελιάς, όπου ο γδικιωµός στήνει καρτέρι στον έρωτα».

*Πολιτικός επιστήμονας και συγγραφέας

Ακολουθήστε μας στο Google news
MEDIA
Οι τηλεθεατές προτιμούν ελληνική μυθοπλασία
Τα αποτελέσματα του «Survivor: Ελλάδα - Τουρκία» έχουν... παγώσει για τα καλά τα στελέχη του καναλιού του Φαλήρου. Την ίδια ώρα στελέχη τόσο του ALPHA όσο και του ΑΝΤ1 έχουν βρει την ευκαιρία να......
Οι τηλεθεατές προτιμούν ελληνική μυθοπλασία
MEDIA
Από την «Αναπαράσταση» στα «Κύθηρα»
Συμπληρώνονται επτά χρόνια από τη μέρα που έφυγε από κοντά μας ο αξέχαστος δημιουργός Θόδωρος Αγγελόπουλος. Ηταν 24 Ιανουαρίου 2012, όταν συνέβη το τραγικό δυστύχημα που εκοψε το νήμα της ζωής του κατά τη...
Από την «Αναπαράσταση» στα «Κύθηρα»
MEDIA
Ο Πιρς, οι Ινδιάνοι και η Αμερική του…
Αλλη μια ξεχωριστή τηλεοπτική σειρά φέρνει στη μικρή μας οθόνη η συνδρομητική ψηφιακή πλατφόρμα της NOVA. Αυτή τη φορά πρόκειται για ένα σίριαλ γουέστερν που έχει τίτλο «The Son» με βασικό πρωταγωνιστή τον...
Ο Πιρς, οι Ινδιάνοι και η Αμερική του…
MEDIA
Ενας κινηματογραφιστής, ένα κορίτσι και το ISIS
Το 2014, τον Αύγουστο, ένας κινηματογραφιστής αποφασίζει να αφήσει την ασφάλεια της Σουηδίας στην οποία ζει με την έγκυο γυναίκα του και να επιστρέψει στην πατρίδα του, το Ιρακινό Κουρδιστάν, για να κάνει...
Ενας κινηματογραφιστής, ένα κορίτσι και το ISIS
MEDIA
Πρεμιέρα νέου κύκλου «Ες αύριον τα σπουδαία»
Ο τρίτος κύκλος της σειράς «Ες αύριον τα σπουδαία» κάνει πρεμιέρα απόψε στην ΕΡΤ 1 (18.30). Μέσα από τα επεισόδια της σειράς προβάλλονται νέοι επιστήμονες, καλλιτέχνες, επιχειρηματίες και αθλητές που...
Πρεμιέρα νέου κύκλου «Ες αύριον τα σπουδαία»
MEDIA
Ντοστογιέφσκι και Νewsroom
Με μια διπλή τονωτική «ένεση» ετοιμάζονται να ενισχύσουν από σήμερα το πρόγραμμα του τρίτου καναλιού της δημόσιας τηλεόρασης τα στελέχη του. Μπαίνοντας για τα καλά πλέον στο δεύτερο μισό αυτής της τηλεοπτικής...
Ντοστογιέφσκι και Νewsroom

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας