Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Ακτινογραφία» από οκτώ γωνίες

5/11/2012. Το πρώτο πρωτοσέλιδο της «Εφ.Συν.»

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Ακτινογραφία» από οκτώ γωνίες

  • A-
  • A+
Δεκάδες φορές στα επτά χρόνια λειτουργίας της, η «Εφ.Συν.» έγινε θέμα διατριβής, πτυχιακής και μεταπτυχιακής εργασίας, συγκριτικών ερευνών, είτε ως η μοναδική συνεταιριστική ανεξάρτητη καθημερινή εφημερίδα στην Ελλάδα της κρίσης είτε ως εγχείρημα της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας στον πολύπαθο χώρο των ΜΜΕ.

Από το πρώτο της κιόλας φύλλο, τον Νοέμβρη του 2012, η «Εφ.Συν.» δεν κρεμάστηκε μόνο στα μανταλάκια, δεν μπήκε μόνο στα σπίτια των δεκάδων χιλιάδων αναγνωστών της, στα τάμπλετ και στα κινητά τους, δεν έγινε απλώς η ίδια «ρεπορτάζ» άλλων Μέσων, αλλά τράβηξε τα βλέμματα πανεπιστημιακών ερευνητών σε Ελλάδα και εξωτερικό.

Ειδικά την ταραγμένη και πυκνή πολιτικά περίοδο 2012-2015, σπάνια περνούσε μήνας ή ακόμα και εβδομάδα χωρίς να δεχτούμε κάποιο αίτημα, ως μέλη του συνεταιρισμού εργαζομένων της «Εφ.Συν.», για να απαντήσουμε σε ερωτηματολόγια για επιστημονικές εργασίες, να δώσουμε συνεντεύξεις σε ερευνητές πεδίου ή να συμμετάσχουμε σε ημερίδες και εργαστήρια που είχαν ως αντικείμενό τους το έντυπο που κρατάτε στα χέρια σας και την ψηφιακή έκδοση που σκρολάρετε στις οθόνες σας.

Δεκάδες φορές στα επτά χρόνια λειτουργίας της, η «Εφ.Συν.» έγινε θέμα διατριβής, πτυχιακής και μεταπτυχιακής εργασίας, συγκριτικών ερευνών, είτε ως η μοναδική συνεταιριστική ανεξάρτητη καθημερινή εφημερίδα στην Ελλάδα της κρίσης είτε ως εγχείρημα της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας στον πολύπαθο χώρο των ΜΜΕ.

Επειδή όμως οι έρευνες των ειδικών δεν γίνονται για να αραχνιάζουν σε συρτάρια, ούτε για να κοσμούν βιογραφικά, αλλά και για να αποτελέσουν ζωντανό εργαλείο στα χέρια των δρώντων υποκειμένων, γι’ αυτό είπαμε να γιορτάσουμε τα έβδομα γενέθλιά μας με έναν ανορθόδοξο τρόπο: ζητήσαμε από ερευνήτριες και ερευνητές που μελέτησαν την «Εφ.Συν.» σε διαφορετικούς τομείς (από τα μνημόνια, την κρίση, το δημοψήφισμα, μέχρι το συνεταιριστικό μοντέλο, τα κοινωνικά κινήματα, τις διεθνείς σχέσεις και φυσικά τη δημοσιογραφική δεοντολογία) να μας παρουσιάσουν το απόσταγμα των εργασιών τους, σε μια κριτική αποτίμηση του δύσκολου αλλά γοητευτικού μας ταξιδιού.

Χωρίς ευχολόγια, χωρίς ωραιοποιήσεις, οι απαντήσεις τους δεν είναι απλά «να ζήσετε και να τα εκατοστίσετε», αλλά φωτίζουν πτυχές του δημοσιογραφικού προϊόντος και της συνεταιριστικής διαδικασίας που εμείς, απασχολημένοι από το κυνήγι της είδησης, συχνά ξεχνάμε. Κυρίως μας θυμίζουν τα λάθη μας - κάτι που μας αρέσει πάρα πολύ, γιατί διορθωνόμαστε και γινόμαστε καλύτεροι.

Εξάλλου, αυτό ακριβώς ζητάμε και από τις αναγνώστριες και τους αναγνώστες μας, που εκτός από «μοναδικοί μας εργοδότες» είναι και οι πιο σκληροί και δίκαιοι κριτές μας.


Το συνεργατικό μοντέλο της «Εφ.Συν.»

Μια «ρωγμή» στο κυρίαρχο μιντιακό πεδίο

Των Νίκου Λέανδρου*  
Λαμπρινής Παπαδοπούλου**

Η «Εφημερίδα των Συντακτών» ξεκίνησε τη λειτουργία της σε μια από τις ιστορικά χειρότερες περιόδους του ελληνικού μιντιακού πεδίου: οικονομική κρίση, δραματική μείωση των διαφημίσεων, ανατροπή εργασιακών κεκτημένων, απολύσεις και λουκέτα σε μικρούς και μεγάλους δημοσιογραφικούς οργανισμούς. Παράλληλα, γιγάντωση της κρίσης αξιοπιστίας με μεγάλη μερίδα του κοινού να απαξιώνει τα κυρίαρχα ΜΜΕ κατηγορώντας τα για πελατειακούς δεσμούς με την πολιτική και επιχειρηματική ελίτ του τόπου, διαστρέβλωση της πραγματικότητας και απουσία πλουραλισμού απόψεων.

Αυτά ακριβώς τα χαρακτηριστικά που υπό κανονικές συνθήκες θα αποθάρρυναν τον οποιονδήποτε από το να παραμείνει και να επιμείνει σε αυτόν τον χώρο πείσμωσαν τους πρώην εργαζόμενους της «Ελευθεροτυπίας», οδηγώντας τους στην απόφαση να δώσουν τη δική τους απάντηση στη διπλή δομική κρίση των ελληνικών ΜΜΕ.

Υιοθετώντας το συνεταιριστικό μοντέλο, η «Εφ.Συν.» επιδίωξε να καταρρίψει το παγιωμένο ιδιοκτησιακό μοντέλο των «βαρόνων του Τύπου» που χαρακτηριζόταν από οριζόντια συγκέντρωση στα ΜΜΕ, δραστηριότητες και σε άλλα πεδία και μονοπωλιακή σχέση με την πληροφορία. Επιπλέον, δημιούργησε νέους, πρωτόγνωρους για τα ελληνικά δεδομένα συσχετισμούς, ανατρέποντας παγιωμένες σχέσεις και ρόλους, στοχεύοντας στη διασφάλιση αξιοπρεπούς εργασίας για τους δημοσιογράφους-συνεταιριστές, σε ανεξάρτητη ενημέρωση και ανάδειξη του κοινωνικού και δημοκρατικού ρόλου των Μέσων. Στην κρίση αξιοπιστίας των Μέσων απάντησε με κριτικό περιεχόμενο, φιλοξενία φωνών που δεν είχαν πρόσβαση στα κυρίαρχα Μέσα και έμφαση σε δράσεις και πρωτοβουλίες «από τα κάτω».

Σε διεθνές επίπεδο, η συζήτηση σχετικά με τις προκλήσεις και τις δυνατότητες ενός μιντιακού συνεταιρισμού έχει ήδη διανύσει μεγάλο δρόμο και πλήθος συνεταιριστικών εγχειρημάτων, όπως η γερμανική εφημερίδα Tageszeitung, το ισπανικό περιοδικό Alternativas Económicas, το βρετανικό Bristol Cable, το New Internationalist κ.ά., έχουν δώσει τις δικές τους απαντήσεις στις προκλήσεις που συνάντησαν, χτίζοντας νέους συσχετισμούς και κινητοποιώντας το κοινό τους προς την κατεύθυνση της διεκδίκησης της ανεξάρτητης ενημέρωσης που δικαιούται.

Στην περίπτωση της «Εφ.Συν.» η συνεταιριστική ιδιοκτησία δεν ήρθε χωρίς κόστος: το περίπλοκο και θολό νομικό τοπίο, οι πολλαπλοί ρόλοι στους οποίους καλούνται να αντεπεξέλθουν οι δημοσιογράφοι-συνεταιριστές, η ούτως ή άλλως μικρή διαφημιστική αγορά, οι επιθέσεις για μεροληψία σε ορισμένα πολιτικά ζητήματα, οι εσωτερικές προστριβές κ.ά. οδήγησαν αναπόφευκτα σε εντάσεις και εμπόδια.

Σε κάθε περίπτωση, η απήχηση της «Εφ.Συν.» στο αναγνωστικό κοινό και η σταθερή της πορεία υποδηλώνουν την ανάγκη και απαίτηση του αναγνωστικού κοινού για ανεξάρτητα Μέσα τα οποία ξεφεύγουν από τη μονοδιάστατη παρουσίαση της πραγματικότητας και δεν ταυτίζονται με ισχυρούς ομίλους. Με την παρουσία της η «Εφ.Συν.» επιβεβαιώνει πως η κρίση δημιούργησε «ρωγμές» στο παραδοσιακό μιντιακό τοπίο. Ως εκ τούτου, το φορτίο της είναι μεγάλο: πρέπει να επιβιώσει και να συμβάλει στο να γίνει δρόμος αυτή η ρωγμή και να αποτελέσει παράδειγμα για την ανάδυση και άλλων δημοσιογραφικών εγχειρημάτων που θα αμφισβητούν τους παγιωμένους κανόνες του παιχνιδιού και θα στοχεύουν σε μια ενημέρωση μακριά από συμφέροντα και αφεντικά πάσης φύσεως...

*Καθηγητής τμήματος Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού, αντιπρύτανης Οικονομικών, Προγραμματισμού και Ανάπτυξης, Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών

**Διδάκτορας τμήματος Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού, Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, διδάσκουσα τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης


Για ένα διαφορετικό περιβάλλον ενημέρωσης

Του Νικόλαου Παναγιώτου*

Η «Εφημερίδα των Συντακτών» αποτελεί μια σημαντική πρωτοβουλία και τολμηρό πείραμα σε ένα πολύ δύσκολο περιβάλλον για τους ειδησεογραφικούς οργανισμούς στη χώρα μας. Το μοντέλο αυτό αναλύθηκε και συζητήθηκε κατά τη Διεθνή Θερινή Ακαδημία Thessaloniki International Media Summer Academy, που κάθε χρόνο διοργανώνουμε από κοινού με διεθνείς οργανισμούς και πανεπιστήμια από όλο τον κόσμο και συγκεντρώνει αντίστοιχο ενδιαφέρον.

Το μοντέλο της «Εφ.Συν.» είναι μια εναλλακτική πρόταση με πολλές δυσκολίες αλλά ταυτόχρονα και πολλά πλεονεκτήματα. Και τα δύο στοιχεία χαρακτήρισαν τη γραφή της εφημερίδας ειδικά δε σε ό,τι έχει να κάνει με την κάλυψη των διεθνών θεμάτων. Πολύ χαρακτηριστικός των πλεονεκτημάτων της εφημερίδας είναι ο τρόπος με τον οποίο κάλυψε το μακεδονικό ζήτημα και τον διάλογο που αναπτύχθηκε είτε υπέρ είτε κατά, παρότι η θέση της εφημερίδας ήταν ξεκάθαρη.

Αντίστοιχα των δυσκολιών της εφημερίδας ήταν τα σκίτσα του Π. Ζερβού (5/7/2019) και του Γ. Καλαϊτζή (04/06/2014,) του Μιχάλη Κουντούρη (10 και 11.4.2018), αλλά και η κάλυψη των εκλογών για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όπου κυριάρχησε η εθνική ματιά και όχι η ανάδειξη των ευρωπαϊκών ζητημάτων. Σκίτσα αντίστοιχα που ανέδειξαν τις δυσκολίες του εγχειρήματος της προσπάθειας σύγκλισης και σύνθεσης διαφορετικών απόψεων και αντιλήψεων. Δυσκολίες που δεν περιορίζονται μόνο στο εσωτερικό της εφημερίδας, αλλά έχουν πολλές και ουσιαστικές αντίστοιχα επιπτώσεις στον τρόπο με τον οποίο το κοινό εκλαμβάνει την εφημερίδα. Αυτή νομίζω ότι είναι και η μεγαλύτερη πρόκληση, η προσπάθεια της «Εφ.Συν.» να διατηρήσει αυτόν τον πλουραλισμό, τη διαφορετικότητα στην κάλυψη των ειδήσεων, όπως έγινε με το Μακεδονικό αλλά και με τα πρωτοσέλιδά της. Γιατί έχουμε ανάγκη από διαφορετικές οπτικές και προσεγγίσεις σε ένα περιβάλλον ενημερωτικό που τείνει να γίνει άχρωμα μονοπωλιακό.

*Επίκουρος καθηγητής τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης


Η πολιτική (δημοσιογραφία) είναι ακόμα εδώ

Του Γιώργου Πλειού*

Η (ακραία) εμπορευματοποίηση των ΜΜΕ αναδεικνύεται σε «καρκίνο» της σύγχρονης δημοσιογραφίας. Τα εξωθεί στην ακραία ενημερωδιασκέδαση ή σε πολιτική στράτευση ή και στον κιτρινισμό. Τα news συνιστούν ένα στρατηγικό

όπλο σε αυτή την προσπάθεια, όπου κυριαρχεί η αξιοποίηση στερεότυπων και όχι η αξιοπιστία. Παράλληλα, η Ελλάδα ανήκει στις χώρες όπου οι «σοβαρές» πολιτικές εφημερίδες (διαφόρων αποχρώσεων) διατηρούν ακόμα σημαντικό έδαφος. Μεταξύ τους είναι και η «Εφ.Συν.». Το λέω όχι τόσο με την ιδιότητα κάποιου που έχει αρθρογραφήσει εδώ, αλλά κυρίως με την ιδιότητα του ερευνητή, σε τουλάχιστον δύο περιπτώσεις.

Κατά την προδημοψηφισματική περίοδο, μαζί με τις αντιπολιτευόμενες, δεν απέφυγε να συζητήσει επαρκώς την πιθανότητα Grexit και τα capital controls, με τρόπο μάλλον ουδέτερο. Παρόμοια στάση είχε απέναντι στην τότε κυβέρνηση αλλά και την τρόικα αναφορικά και με την προοπτική μείωσης του τουρισμού ή τις δυσμενείς εξελίξεις στη διεθνή εικόνα της χώρας, ή την πιθανότητα κουρέματος και μη καταβολής μισθών και συντάξεων - σημεία στα οποία διακρίθηκαν οι περισσότερες εφημερίδες οι φιλικά προσκείμενες στην αντιπολίτευση. Ηταν από τις εφημερίδες που είχε εξ αρχής σαφή αρνητική στάση απέναντι στους υποστηρικτές του «Ναι», αλλά ακόμα σαφέστερη θετική στάση απέναντι στους εκπροσώπους του «Οχι». Συνοπτικά, τάχθηκε υπέρ των επιλογών της κυβέρνησης, αν και με διαφοροποιήσεις.

Σε ό,τι αφορά την τήρηση της δημοσιογραφικής δεοντολογίας, το σχόλιο δεν είναι διακριτό από την είδηση, όπως άλλωστε και στις περισσότερες «σοβαρές» πολιτικές εφημερίδες. Είναι εξαιρετικά περιορισμένη η χρήση υποτιμητικών εκφράσεων ή λεκτικών διακρίσεων, αλλά και η αναφορά στην προσωπική ζωή δημόσιων προσώπων. Ανήκει στις εφημερίδες που τηρούν αυστηρά το τεκμήριο της αθωότητας, όπως και την αρχή της διακριτικότητας σε άτομα με ψυχική νόσο ή κλονισμό. Συχνά προβάλλει ακάλυπτα τα πρόσωπα ΑμεΑ, ωστόσο ανήκει στις εφημερίδες που αυτό συμβαίνει λιγότερο συχνά. Διακρίνεται για την αποφυγή αναφοράς των ονομάτων ανηλίκων και ΑμεΑ.

Αποφεύγει απόλυτα να αναφέρει ονόματα βιασθέντων και παρέχει τεκμήρια στα ρεπορτάζ των συντακτών της. Ασκεί έντονη κριτική στον τρόπο λειτουργίας της δημοκρατίας όπως και της δημοσιογραφίας στη χώρα, ενώ ανήκει στις λίγες

εφημερίδες που αποφεύγουν τις προσβλητικές εκφράσεις για πρόσωπα. Η εφημερίδα ανήκει στην ευρύτερη Αριστερά, στήριξε τις επιλογές της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ χωρίς να ταυτιστεί μαζί της, με τρόπο που χαρακτηρίζει τα

έντυπα σοβαρών ειδήσεων, σεβόμενη τους κανόνες δημοσιογραφικής δεοντολογίας. Εχει δρόμο να διανύσει, κυρίως προς την κατεύθυνση της ερευνητικής δημοσιογραφίας και μείωσης της δραματοποίησης, χωρίς να σημαίνει ότι χάνει σε σύγκριση με άλλα φύλλα.

* Καθηγητής στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ, διδάσκων στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών


Η «Εφ.Συν.» στη μεγάλη σκακιέρα των διεθνών σχέσεων

Του Χρήστου Α. Φραγκονικολόπουλου*

Πρόσφατα ολοκλήρωσα και δημοσίευσα μια μελέτη για τον ρόλο και τη σημασία των ελληνικών ΜΜΕ και ειδικότερα του Τύπου στο ζήτημα της ελληνοτουρκικής προσέγγισης. Ανάμεσα σε πολλές ελληνικές εφημερίδες που αποφάσισα να μελετήσω, και ειδικότερα τον «λόγο» που αναπτύσσουν ως προς τις σχέσεις της χώρας μας με την Τουρκία, με μεγάλη μου χαρά διαπίστωσα ότι η «Εφ.Συν.» φιλοξενεί ρεπορτάζ, αναλύσεις και άρθρα ακαδημαϊκών που προσπαθούν να καταπολεμήσουν τις συγκρουσιακές αντιλήψεις που κυριαρχούν στην αντιμετώπιση των γειτόνων, να επηρεάσουν θετικά την οικοδόμηση της ειρήνης και εμπιστοσύνης και να προσφέρουν εναλλακτικές επιλογές στα στερεότυπα και τις συγκρούσεις.

Σε μια χώρα όπου η συντριπτική πλειονότητα των ΜΜΕ έχει παγιώσει στο πολιτικό σύστημα και στην κοινή γνώμη μια εθνικιστική οπτική, και μάλιστα την πλαισιώνει ως αυτονόητη και μη προβληματική, αρκετά από τα κείμενα της «Εφ.Συν.» έρχονται να στηρίξουν αυτό που πάντα προτείνω και συμβουλεύω τους/τις φοιτητές/φοιτήτρίες μου: στον σημερινό κόσμο, που βρίσκεται σε πλήρη κινητικότητα και αβεβαιότητα, το ζητούμενο είναι η διαμόρφωση νέων αντιλήψεων και λόγου στην εξωτερική πολιτική, η παραγωγή γνώσης και η αλλαγή νοοτροπίας με στόχο την εκλογίκευση των «απειλών» και των πάγιων προτεραιοτήτων της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.

Ενδεικτικά ήταν και τα κείμενα της «Εφ.Συν.» για το Μακεδονικό και τη Συμφωνία των Πρεσπών. Τα κείμενα ήταν χαρακτηριστικό παράδειγμα της «μη αντιπαραθετικής δημοσιογραφίας», καθώς ανέπτυξαν και επένδυσαν στη λογική ότι το ζητούμενο είναι η μεγαλύτερη πληροφόρηση για τις πολλαπλές πραγματικότητες της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, αλλά και η εξέταση του πώς συνδέονται με τις αλλαγές στην παγκόσμια πολιτική και οικονομία και τους διακυβερνητικούς και μη κυβερνητικούς μηχανισμούς συνεργασίας.

Η δημοσιογραφία φέρει τεράστια ευθύνη και πρέπει να διευρύνει τους ορίζοντες των πολιτών σχετικά με τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής μέσα από την πρόκληση ερωτημάτων και την προώθηση της κριτικής σκέψης, με στόχο την αποδυνάμωση των προσκομμάτων που εμποδίζουν την αποτελεσματική επικοινωνία, πρέπει να αμφισβητεί το αντιθετικό δίπολο «εμείς-αυτοί» και να επιδιώκει την ουσιαστική γνώση, να επιτρέπει την αυτοκριτική και να στηρίζεται στην πολύπλευρη ενημέρωση.

Μόνο έτσι θα μπορέσει η χώρα να απαγκιστρωθεί από δυστοπικές αντιλήψεις και αντιφάσεις σε έναν κόσμο που αλλάζει, να αναστοχαστεί κριτικά τις επιλογές του παρελθόντος, να τις αναλύσει και να τις αξιολογήσει και να επανακαθορίσει την πορεία της χώρας. Υπάρχουν περιθώρια επιλογής των δημοσιογράφων και των ΜΜΕ και αυτό ακριβώς θα πρέπει να είναι η δημοσιογραφία - μια επιλογή. Η «Εφ.Συν.», στον βαθμό που της το επιτρέπουν οι κυρίαρχες πολιτικές και δημοσιογραφικές πρακτικές, προσπαθεί να κινηθεί προς αυτήν την κατεύθυνση.

*Kαθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Δημοσιογραφίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης


Η κοινωνική ιστορία σε ενεστώτα χρόνο

Της Λουκίας Κοτρωνάκη*

Η σημασία των γεγονότων διαμαρτυρίας και της καταγραφής τους για την κοινωνική έρευνα και την εξιστόρηση των μεγάλων και μικρότερων αφηγήσεων της εκάστοτε ιστορικής εποχής σπάνια αναδεικνύεται. Σπάνια αναδεικνύεται πώς, μέσα από τη δυναμική των διαδηλώσεων, την πύκνωση και την κύμανση των κινητοποιήσεων, τη δημόσια εκδήλωση πρωτοβουλιών αλληλεγγύης και ευαισθητοποίησης της κοινής γνώμης γύρω από επιμελώς αποσιωπημένα κοινωνικά ζητήματα ή ζητήματα-ταμπού, το ξέσπασμα των βίαιων συγκρούσεων με τις δυνάμεις καταστολής κοκ, αναδύονται οι νέες ή οι μεταλλασσόμενες συλλογικές ταυτότητες και τα ιδιαίτερα περιεχόμενα που τις εμψυχώνουν, οι ανερχόμενοι –ή οι αενάως υπό διαμόρφωση– κοινωνικοί και πολιτικοί συσχετισμοί, τα ρεπερτόρια της συλλογικής διεκδίκησης. Ακόμη όμως σπανιότερα επισημαίνεται ότι πρωτογενής –αν και όχι αποκλειστική– πηγή αλίευσης των γεγονότων διαμαρτυρίας και, εν συνεχεία, της συστηματοποίησής τους σε ευκρινείς και εύρωστες βάσεις δεδομένων είναι οι εφημερίδες, ο Τύπος.

Η παραπάνω διαπίστωση και παραδοχή επισύρει πληθώρα ευθυνών τόσο για τους κοινωνικούς ερευνητές όσο και για τους δημοσιογράφους, με τους τελευταίους εξ ορισμού επιφορτισμένους με το καθήκον της έγκαιρης και νηφάλιας μεταφοράς στο χαρτί ή στο site των συμβάντων, της πλοκής και των πρωταγωνιστών αυτών των συμβάντων. Των συμβάντων, όμως, ως έχουν: αποκαθαρμένων από τις ερμηνείες, τους συνειρμούς και τους δραματικούς επιλεκτικούς τονισμούς ειδικών τους όψεων.

Κατά πόσο ωστόσο το τόσο προφανές και τόσο εύλογο αίτημα των κοινωνικών ερευνητών, το αίτημα για συνεπή απεικόνιση της πραγματολογίας των κοινωνικών πεπραγμένων από τους ανθρώπους του Τύπου, ικανοποιείται; Ειδικότερα δε στους καιρούς μας, στους καιρούς των αλλεπάλληλων κρίσεων και της πρωτοφανούς καταρράκωσης του ήθους του δημόσιου διαλόγου από τις άναρθρες, εσχατολογικές και συχνά κενές περιεχομένου ιαχές των «ειδικών» της δημόσιας σφαίρας;

Σπάνια έως καθόλου. Μια κατάδυση στα αρχεία των εντύπων μεγάλης κυκλοφορίας (από το 2010 έως τις μέρες μας) ή των «στρατευμένων» εφημερίδων (ειδικότερα από το 2015 και μετά) αρκεί. Αρκεί για να αντιληφθεί ακόμη και ο πλέον ανυποψίαστος ερευνητής ότι στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, η αποτύπωση των γεγονότων διαμαρτυρίας (όταν αυτά δεν μπορούν να αγνοηθούν) έπεται της άποψης του συντάκτη και ότι είδηση δεν θεωρείται το ίδιο το γεγονός αλλά το λιγότερο ή περισσότερο συγκινησιακό μοτίβο απόδοσής του.

Υπό το φως των παραπάνω, και χωρίς να παραγνωρίζεται το υποκειμενικό φίλτρο του κάθε δημοσιογράφου, δεν θα ήταν υπερβολή να υποστηριχθεί ότι στους χαλεπούς καιρούς που διανύουμε η «Εφ.Συν.» αποτέλεσε και αποτελεί ένα κατ’ εξαίρεση υπόδειγμα αξιόπιστου διαύλου μεταφοράς των γεγονότων ως έχουν. Εισφέροντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την πρωτογενή πληροφορία στους ενδιαφερόμενους μελετητές, τις ψηφίδες της καθημερινότητας στο πανόραμα της πρόσφατης κοινωνικής ιστορίας, της ιστορίας «των από κάτω» εν τη γενέσει της.

* Μεταδιδακτορική ερευνήτρια, Πάντειο Πανεπιστήμιο/Πανεπιστήμιο Κρήτης


Η «Εφημερίδα των Συντακτών» και η κρίση

Tου Κώστα Κανελλόπουλου*

Δεν είναι υπερβολή να ισχυριστεί κανείς ότι η ίδια η γέννηση της «Εφ.Συν.» είναι προϊόν της οικονομικής κρίσης. Μια άλλοτε κραταιά εφημερίδα με σημαντικά προβλήματα ήδη από την προ μνημονίων εποχή χρεοκοπεί και αρκετοί από τους/τις συντάκτες/τριές της αποφασίζουν να στήσουν από την αρχή μια καινούργια εφημερίδα με ίδια μέσα. Ως αναγνώστης την «Εφ.Συν.» την παρακολουθώ από την πρώτη μέρα κυκλοφορίας της στα τέλη του 2012 σε μια δύσκολη για τις εφημερίδες εποχή, όπου η αναζήτηση ειδησεογραφικής ενημέρωσης μέσω του διαδικτύου έχει αντικαταστήσει την τελετουργία της καθημερινής αγοράς των φύλλων τους. Σε μια εποχή όμως που, ακριβώς λόγω του βομβαρδισμού διαδικτυακών πληροφοριών, η δουλειά που γίνεται σε μια αίθουσα σύνταξης ημερήσιου Τύπου είναι πολύ σημαντική για την ποιότητα και την εγκυρότητα της ενημέρωσης.

Ως ερευνητής την «Εφ.Συν.» άρχισα να τη χρησιμοποιώ από το 2014, πρώτα για τις ανάγκες του διμερούς ελληνογερμανικού προγράμματος «Οι Ελληνες, οι Γερμανοί και η κρίση», στο οποίο μελετήσαμε την απόδοση ευθύνης στην κρίση της ευρωζώνης για τα χρόνια από το 2009 έως το 2016, αλλά και σήμερα, στο πλαίσιο του προγράμματος «Η πολιτικοποίηση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης στην ελληνική δημόσια συζήτηση, 1974-2019». Οι έρευνες αυτές εστιάζουν στις παρεμβάσεις των δρώντων υποκειμένων στη δημόσια σφαίρα.

Κρίσιμο στοιχείο είναι η κάλυψη των διαφόρων δηλώσεων και απόψεων που διατυπώνονται από τους εμπλεκόμενους φορείς σχετικά με τα θέματα που μελετάμε κάθε φορά. Δεν μας ενδιαφέρει δηλαδή τόσο η πολιτική γραμμή της κάθε εφημερίδας και οι διάφορες μετατοπίσεις αυτής της γραμμής όσο η ύπαρξη πολυφωνίας και δημοσιογραφικής επάρκειας.

Η «Εφ.Συν.» υπερκαλύπτει αυτά τα κριτήρια και ερευνητικά μάς λύνει εν μέρει τα προβλήματα που δημιούργησε το κλείσιμο της «Ελευθεροτυπίας» το 2011. Λέω εν μέρει γιατί η «Εφ.Συν.» συνεχίζει μεν την ποιοτική δημοσιογραφική παράδοση της «Ε», αλλά από την άλλη η χαμηλή της κυκλοφορία, όπως άλλωστε και αυτές των υπόλοιπων ημερήσιων ελληνικών εφημερίδων, οι οποίες από το 2015 και μετά δεν παραπέμπουν σε πανελλαδικής κυκλοφορίας φύλλα, εγείρει μεθοδολογικά ζητήματα ως προς τη συνέχιση της χρήσης των έντυπων εκδόσεων για ερευνητικούς σκοπούς. Παρότι η κρίση φαίνεται να αφήνει ένα δυσοίωνο αποτύπωμα στις ελληνικές εφημερίδες, δεν μπορώ παρά να ευχηθώ στην «Εφ.Συν.» να μας αναγκάσει να συνεχίσουμε να την αναζητούμε στην έντυπη μορφή της και ως ερευνητές και ως, το κυριότερο, αναγνώστες.

*Ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και γενικός γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Πολιτικής Επιστήμης


Η μοναδική ευρείας κυκλοφορίας εφημερίδα-φορέας ενός αριστερής λογικής λόγου

Του Σταμάτη Πουλακιδάκου*

Η «κρίση» που ενέσκηψε στην ελληνική κοινωνία και τα πολλαπλά ζητήματα που δημιούργησε έγιναν αφορμή για τη δημιουργία ενός εξαιρετικά μεγάλου όγκου ερευνών γύρω από τις κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές διεργασίες και μετασχηματισμούς που έχουν λάβει χώρα. Στο πλαίσιο αυτό δημοσιεύτηκαν και εξακολουθούν να δημοσιεύονται έρευνες που αφορούν τα ελληνικά ΜΜΕ και τη συνάρθρωσή τους με την κοινωνία. Από τις έρευνες αυτές δεν θα μπορούσε να λείπει η «Εφ.Συν.», η μοναδική εδώ και επτά χρόνια ευρείας κυκλοφορίας εφημερίδα-φορέας ενός αριστερής λογικής λόγου.

Υπό αυτή τη λογική, η εν λόγω εφημερίδα επελέγη ως μέσο προκειμένου να εξεταστεί στο πλαίσιο συγκριτικής έρευνας για την κάλυψη της ευρωπαϊκής οικονομικής κρίσης και του προσφυγικού/μεταναστευτικού ζητήματος σε έντυπα ΜΜΕ της Γερμανίας και της Ελλάδας. Στο σημείο αυτό πρέπει να σημειωθεί ότι «μετρήθηκαν» οι δηλώσεις (πολιτικών, δημοσιογράφων, επιστημόνων και πολιτών) που δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα και αφορούσαν την οικονομική κρίση και το προσφυγικό/μεταναστευτικό.

Τα ποσοστά που παρουσιάζονται εδώ αποτελούν τα πλέον αξιοσημείωτα ευρήματα. Ως εκ τούτου, δεν «αθροίζουν» το 100% των μελετηθέντων δημοσιευμάτων. Το ποσοστό που υπολείπεται αναφέρεται στον αριθμό των δημοσιευμάτων που δεν αναφέρονται στις παραμέτρους της έρευνας που παρουσιάζονται στη συνέχεια.

Σε ό,τι έχει να κάνει με την Ε.Ε. (γενικά ως πολιτική δομή), οι δηλώσεις που δημοσίευσε η «Εφ.Συν.» εμφανίζονται κυρίως θετικές για την Ε.Ε. (29,6%) ή ουδέτερες (20,8%), ενώ οι αρνητικές απόψεις περιορίζονται σε ένα 8,8%. Παράλληλα, επιμέρους όργανα-θεσμοί της Ε.Ε., όπως το Ευρωκοινοβούλιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, αναφέρονται από ελάχιστα έως καθόλου στις δηλώσεις που εξετάστηκαν.

Επιπρόσθετα, διαπιστώθηκε μια σχετική ισορροπία αναφορικά με τις θετικές, ουδέτερες και αρνητικές απόψεις για τις πολιτικές της Ε.Ε. στην οικονομία και το προσφυγικό ζήτημα, με ποσοστά 27,7%, 24,5% και 22% αντίστοιχα. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι οι απόψεις που εκφράζονται μέσω της εφημερίδας για τους πρόσφυγες/μετανάστες είναι κυρίαρχα θετικές (32,1%), με 7,5% ουδέτερες απόψεις και μόλις 3,1% αρνητικές.

* Μέλος Εργαστηριακού Διαδακτικού Προσωπικού, τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου


Δημοσιογραφικοί συνεταιρισμοί σε Eλλάδα και Ισπανία

Μια συγκριτική μελέτη

Της Αθηνάς Αραμπατζή*

Σε Ελλάδα και Ισπανία αναπτύσσονται εγχειρήματα Τύπου, απαντώντας όχι μόνο στις υλικές ανάγκες που η κρίση γέννησε, αλλά και στο κομβικό επίδικο για ανεξάρτητη δημοσιογραφία. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι η «Εφημερίδα των Συντακτών» και το ισπανικό El Salto, που λειτουργεί από το 2016 ως συνέχεια της εφημερίδας Diagonal.

Η «Εφ.Συν.» αποτελεί αποκύημα της περιόδου της κρίσης και απάντησε καταρχάς στην ανάγκη απασχόλησης των εργαζομένων που βρέθηκαν χωρίς δουλειά μετά τη χρεοκοπία της «Ελευθεροτυπίας». Στην «Εφ.Συν.» ωστόσο συναντούμε και ένα μοντέλο συνεργατισμού -πέραν της τεχνικής φύσης της εκάστοτε νομικής μορφής που καθορίζει το πλαίσιο αλλά και το περιεχόμενο της δραστηριότητας- το οποίο, αν και σε μικρή κλίμακα, θέτει σε εφαρμογή ένα ευρύτερο επίδικο μετασχηματισμού των σχέσεων εργασίας και της ιδιοκτησίας, με ισότιμη λήψη αποφάσεων και αναδιανομή των κερδών, απασχολώντας πάνω από 100 εργαζομένους στον ημερήσιο Τύπο και στα ψηφιακά μέσα της εφημερίδας.

Το Εl Salto αποτελεί εξέλιξη μιας συνελευσιακής δομής έντυπου μέσου, μια διαδικασία και ένα «άλμα» το οποίο μετασχηματίζεται σε ένα ευρύτερο γεωγραφικά εγχείρημα, με οκτώ συνολικά παραρτήματα σε αντίστοιχες πόλεις της Ισπανίας, απασχολώντας 200 εργαζομένους και συνεργάτες σε ημερήσια και μηνιαία έντυπα μέσα, στο ραδιόφωνο και στα ψηφιακά μέσα της έκδοσής του.

Στην 7χρονη πορεία της, η «Εφ.Συν.» αντανακλά τη δυνατότητα ενός συνεταιριστικού έντυπου μέσου να αναπτύσσει εξωστρεφείς σχέσεις με τις τοπικές κοινωνίες, βασισμένες σε έναν αμφίδρομο διάλογο, με θεματολογίες βασισμένες σε κοινωνικά επίδικα και διεκδικήσεις, καθώς και στην ανάπτυξη κριτικού αναστοχασμού διαμέσου της ενημέρωσης, παρ’ όλους τους περιορισμούς που τίθενται, εσωτερικούς και εξωτερικούς. Αν και σχετικά πρόσφατο, το αποτύπωμα και η εμπειρία των παραπάνω συνεταιριστικών εγχειρημάτων έχει θέσει υψηλά ποιοτικά κριτήρια ενημέρωσης και διάνοιξης ενός κοινού συμπεριληπτικού χώρου στο ζοφερό τοπίο των μέσων ενημέρωσης. Η ώς τώρα διαδρομή τους προδιαθέτει σε διάλογο για περαιτέρω στοχεύσεις που θα ενδυναμώσουν τέτοιες πρωτοβουλίες, με την αποτελεσματικότερη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στην παραγόμενη ενημέρωση και τις αναλυτικές προσεγγίσεις της αρθρογραφίας.

* Δρ Κοινωνικής Γεωγραφίας


Αφιέρωμα: 7 χρόνια Εφημερίδα των Συντακτών

MEDIA
Το θερινό σχολείο δημοσιογραφίας
Περισσότεροι από 300 ήταν οι υποψήφιοι, για να καταλήξουν οι 46 στα θρανία της Διεθνούς Θερινής Ακαδημίας Δημοσιογραφίας που οργανώνει το ΑΠΘ. Είναι η δεύτερη χρονιά λειτουργίας για το θερινό αυτό σχολείο, που...
Το θερινό σχολείο δημοσιογραφίας
MEDIA
Μα, τι μου θύμισες τώρα!
Σεργιάνι στις αναμνήσεις κάθε τμήματος της «Εφ.Συν»: Από την πρώτη μας σύσκεψη στην Κολοκοτρώνη, χωρίς γραφεία, χωρίς υπολογιστές, χωρίς τηλέφωνα, μέχρι σήμερα, 7 χρόνια μετά...
Μα, τι μου θύμισες τώρα!
MEDIA
Ημασταν όλοι εκεί, αλλά ο Βαγγέλης μας έφυγε...
Ηταν όλοι εκεί, η όλη Aριστερά, αναρίθμητοι φίλοι, δεκάδες δημοσιογράφοι, πολιτικοί, βουλευτές, συνδικαλιστές, παλιοί συμμαθητές, συμφοιτητές, συναγωνιστές. Η πολιτική κηδεία του Βαγγέλη Καραγεώργου ήταν ο...
Ημασταν όλοι εκεί, αλλά ο Βαγγέλης μας έφυγε...
MEDIA
Η efsyn.gr συμμετέχει στην 24ωρη απεργία
Η efsyn.gr δεν θα μεταδίδει ειδήσεις από τις 6 το πρωί της Τρίτης έως τις 6 το πρωί της Τετάρτης, συμμετέχοντας στην 24ωρη απεργία που έχουν κηρύξει οι δημοσιογραφικές ενώσεις.
Η efsyn.gr συμμετέχει στην 24ωρη απεργία
MEDIA
Γέμισε ασφυκτικά η πλ. Καρύτση
Σας ευχαριστούμε πολύ. Εσάς, τους εργοδότες μας. Ησασταν πολλοί και καταπληκτικοί την Παρασκευή το βράδυ στη γιορτή που διοργανώσαμε στην πλατεία Καρύτση για τη συμπλήρωση των έξι χρόνων μας. Τα μαγαζιά που...
Γέμισε ασφυκτικά η πλ. Καρύτση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας