Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το Στήθος της σοφίας

«Οι πληγές σου σε κάνουν πιο ανθρώπινο, και ίσως αυτό να είναι το ζητούμενο», λέει η Σοφία Νικολαΐδου

Το Στήθος της σοφίας

  • A-
  • A+

«Ξανθιά πατημένη». Αυτός ήταν ο τίτλος της συλλογής διηγημάτων που το 1997 εκτόξευσε τη Θεσσαλονικιά Σοφία Νικολαΐδου και τις τζαναμπέτισσες ηρωίδες της στο κέντρο των αθηναϊκών λογοτεχνικών συζητήσεων. Τότε είχε μακριά μεταξένια καφεκόκκινα μαλλιά κι ένα μούτρο θρασύ και γοητευτικό, με τη γερή φιλολογική της σκευή, τα έτη Μαρωνίτη, και το ανελέητο πνευματώδες χιούμορ της να χρωματίζουν τον λόγο της.

Τώρα η Νικολαΐδου φεύγει για περιοδεία στις ΗΠΑ και στον Καναδά, έχοντας στις αποσκευές της δυο πρόσφατα μυθιστορήματα που κοιτάζουν από τα κάτω κι από το σήμερα την ελληνική ιστορία των σκοτεινών δεκαετιών ’40 και ’50. Είναι το Απόψε δεν έχουμε φίλους (Μεταίχμιο 2010) που αναφέρεται στην κουκουλωμένη συνεργασία κάποιων Θεσσαλονικέων καθηγητάδων με τον κατακτητή, και το Χορεύουν οι ελέφαντες (Μεταίχμιο 2012) που μόλις μεταφράστηκε στα αγγλικά (The Scapegoat, μτφ. Κάρεν Εμεριχ, εκδ. Melville House) και αντλεί από την υπόθεση Πολκ και την επέμβαση του ξένου παράγοντα στη μετεμφυλιακή Ελλάδα.

Τώρα η Νικολαΐδου έχει γίνει ξανθιά, με μια κοντή κουπ που κατευθύνει το μάτι στο βλέμμα της. Ομως εκεί, στο βάθος, υπάρχει πλέον κάτι φωτεινό αλλά και μια σκιά: η εγρήγορση της συγγραφέως αλλά και η έγνοια της γυναίκας. Διότι δεκατρείς μήνες νωρίτερα, η Νικολαΐδου διαγνώστηκε με καρκίνο στο στήθος. Και τέτοια εποχή πέρσι, είχε μόλις κάνει μαστεκτομή αλλά και είχε αρχίσει να γράφει καθημερινά, εν θερμώ, στάδιο-στάδιο, το ημερολόγιο της δικής της Οδύσσειας «μέχρι να ξαναγίνω άνθρωπος». Αυτό το βιβλίο, που δεν είναι λογοτεχνικό αλλά έχει το τσαγανό και το μαύρο χιούμορ της Ξανθιάς…, κυκλοφορεί σε λίγες ημέρες με τίτλο Καλά και σήμερα (Μεταίχμιο). «Ηταν ο τρόπος μου να τα βγάλω πέρα» λέει.

Το χρονικό ξεκινά στις 22 Σεπτεμβρίου 2014 με τη διάγνωση της ασθένειας, κλείνει στις 24 Μαρτίου 2015 με την τελευταία χημειοθεραπεία, και διαβάζεται σαν πολεμική ανταπόκριση με τραγικές, τρυφερές ή αυτοσαρκαστικές κορυφώσεις.

Η Σοφία τα θέλει όλα στο φως, βγάζει τα σώψυχά της στη φόρα, φωνάζει καταπρόσωπο στους πάντες «καρκίνος», αφού η αρρώστια της «έχει όνομα και θεραπεία», και οργανώνει τη στρατηγική της. «Ο τρόπος μου: Βγαίνω σαν το θηρίο στη ζούγκλα. Επιθετικά. Επιστρατεύω αποθέματα χαράς. Παράγω τη δύναμη που χρειάζομαι».

Δίπλα της διαρκώς, ο σύντροφός της, ο πεζογράφος και θεατρικός συγγραφέας Σάκης Σερέφας, έχει άλλον τρόπο: «Μένει σα ζώο στη φωλιά του. Αμυντικά. Ξέρει πως κάποια στιγμή το ζόρι θα τελειώσει».

Μαζί τους ο 11χρονος Γιάννης τους που ωριμάζει απότομα. «Τρεις άνθρωποι στο σπίτι περνάμε την αρρώστια όλοι μαζί και ο καθένας μόνος του». Από κοντά, μια καραβιά φίλες, μαθήτριες, και δοτικοί γνωστοί βοηθούν στα πρακτικά. «Η πρώτη μέριμνα: να διαφυλάξω τη ρουτίνα μας» γράφει η Σοφία για την καθημερινότητά της. Και πέντε ώρες μετά την εγχείριση, όταν δεν είχε τη φυσική δύναμη ούτε καν να κλείσει το φερμουάρ της τσάντας της, σημειώνει στο ημερολόγιό της: «Προέχει η διαχείριση του πόνου και η διαχείριση του χρόνου», ώστε η αρρώστια «να μην εγκαθιδρύσει βασίλειο στη σκέψη μου».

Την συνάντησα τον Οκτώβριο και τον Μάιο. Γκομενάρα. Η αυτοκυριαρχία και η αποφασιστικότητά της σφιχτοπλεγμένες με μια σοφή γλύκα. «Εχεις γίνει ψαρωτική», της είπε μια φίλη της. Κι όμως η Σοφία είχε άγχος, νεύρα, πόνο, θλίψη, που τα παρακολουθεί ο αναγνώστης, ακολουθώντας την στον χειρουργό, στον ογκολόγο, στην πλαστικό που της γεμίζει σιγά σιγά το νέο στήθος, στα καφέ με ομοιοπαθείς γνωστές, στο κατάστημα με τις περούκες, στο κρεβάτι, ή στην επιτροπή που εγκρίνει τις αναρρωτικές άδειες έπειτα από μια ταπεινωτική «συνέντευξη».

Ωσπου κάποια στιγμή, έσπασε. Οταν το σώμα της χτύπησε κόκκινο μετά την τέταρτη χημειοθεραπεία, και όταν άκουσε πως αφού ολοκληρωθεί η θεραπεία θα υπάρχουν ακόμα 7% πιθανότητες θνησιμότητας.

«Η αρρώστια σε αλλάζει» σχολιάζει. «Σκάβει βαθιά και βγάζει τον ορυκτό εαυτό σου στην επιφάνεια. Σε κάνει αυτό που είσαι».

Υπάρχει και άλλος τρόπος

Ο Πολ Οστερ έγραψε το Ημερολόγιο του χειμώνα (Μεταίχμιο), για τη ζωή του όπως τη βίωσε στο σώμα του. Η Αντζελίνα Τζολί εξήγησε την προληπτική διπλή μαστεκτομή της με επιστολή της στα αμερικανικά ΜΜΕ. Η Μαίριλυν Γιάλομ έγραψε την πολιτισμική Ιστορία του γυναικείου στήθους (Αγρα), σε μια πρωτοπόρα μελέτη που αντλεί από τη θρησκεία, την κοινωνία, τις τέχνες, την πολιτική, την ιατρική και την ψυχανάλυση.

Η κινηματογραφίστρια Εύα Στεφανή, μετά τη μαστεκτομή της έγραψε τα Μαλλιά του Φιν (Πόλις 2014), μια συλλογή με λογοτεχνικές μινιατούρες, όπου η περιπέτειά της υποδηλώνεται υπαινικτικά. Η Σοφία Νικολαΐδου απόλαυσε τον Οστερ, αλλά επιζήτησε να μιλήσει για το βίωμά της «χωρίς τη συγκάλυψη της μυθοπλασίας», και χωρίς να αφήσει τις ιστορίες «να κρυώσουν», όπως κάνει όταν γράφει λογοτεχνικά κείμενα. Το Καλά και σήμερα αντιγράφει τη ζωή, και αφήνει τις λέξεις να τρέχουν, να στριμώχνονται, να βιάζονται, να φωνασκούν. «Τότε οι λέξεις γίνονται φάρμακο».

Ωστόσο η σημασία αυτού του βιβλίου είναι ευρύτερη. Το εξηγεί γλαφυρά μια καρκινοπαθής φίλη της. «Μου έδειξες ότι υπάρχει κι άλλος τρόπος να το ζει κανείς. Με συναίσθημα αλλά χωρίς δυστυχία. Με φόβο αλλά χωρίς πανικό. Με περίσκεψη, όμως μέσα στη ζωή».

Εντέλει, το χρονικό της Σοφίας δεν αφορά μόνο όσες γυναίκες νόσησαν. Διότι κατά βάθος περιγράφει τον τρόπο αντιμετώπισης μιας αναπόδραστης κρίσης. Και ως τέτοιο, διαβάζεται και μεταφορικά. Είναι ένα βιβλίο για τη δύναμη που ξεπηδά μέσα από την αδυναμία. «Από τη στιγμή που διαγνώστηκα», γράφει η Σοφία, «δεν έχω κάνει ούτε για ένα δευτερόλεπτο τη σκέψη: Γιατί σ’ εμένα; Αυτή η σκέψη δε χωράει πουθενά. Προέχει η αντιμετώπιση».

Ταξική υπόθεση

Στην έβδομη χημειοθεραπεία, έπεσαν τα φρύδια και τα ματοτσίνορά της. Ηδη είχε δει το κεφάλι της χωρίς μαλλιά και το καινούργιο στήθος χωρίς θηλή, με το κουμπί του διατατήρα να διακρίνεται κάτω από το δέρμα. «Ο καρκίνος του μαστού ξεσκίζει τη γυναικεία υπόσταση» γράφει η Νικολαΐδου. Και αυτοσαρκάζεται πως θα κάνει γιορτές σαν Ρόμποκοπ και Πάμελα Αντερσον ταυτόχρονα.

Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. «Η αρρώστια είναι ταξική υπόθεση» τονίζει. Και περιγράφει πώς τσαλακώνεται η ψυχή και η αξιοπρέπεια των ασθενών από το γραφειοκρατικό πνεύμα και τη γραφειοκρατική πράξη. Οταν αυτό το λέει ένας άνθρωπος που πιστεύει στη δημόσια παιδεία και στη δημόσια υγεία, το πράγμα γίνεται δραματικό.

Η Σοφία δεν άντεχε να είναι «περιστατικό». Ηθελε να έχει όνομα. Είχε χρήματα στην άκρη, και το αγόρασε. Μπόρεσε να διαλέξει τους γιατρούς που της ταίριαζαν και να επισπεύσει τις εξετάσεις που καθυστερεί ο ΕΟΠΥΥ. «Η δουλειά γίνεται και στο δημόσιο νοσοκομείο, τις περισσότερες φορές καλά, αλλά λείπει το χαμόγελο». Κι έπειτα σκόνταψε στην ασφάλιση. «Είναι πληγή». Το Ταμείο «δεν δικαιολογεί ένθεμα στο στήθος, ενώ το δικαιολογούσε μέχρι πριν δύο χρόνια. Το θεωρεί πολυτέλεια.

Ομως η πλαστική είναι μέρος της θεραπείας…» Τελικά, η Νικολαΐδου δεν θα αφήσει το Δημόσιο να την περιφρονεί, και θα διακόψει την αναρρωτική άδειά της. «Δύναμη αδελφές μου», συμβουλεύει στην αφιέρωση του βιβλίου. «Δύναμη».

 

Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
«Η ελληνολατρία εκτρέφει την ελληνοφοβία»
Η καθηγήτρια Ψυχολογίας Φωτεινή Τσαλίκογλου μιλά στην «Εφ.Συν.» με λόγο λυρικό και υποψιασμένο για το βιβλίο της ο «Ελληνας ασθενής», εναλλάσσοντας εικόνες αφαιρετικές και σκληρές, προσπαθώντας να ανοίξει με...
«Η ελληνολατρία εκτρέφει την ελληνοφοβία»
Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Γυναίκες μικρές τόσο μεγάλες
Μια ιστορία αίματος, φρίκης αλλά και ταπεινότητας και συμπόνιας αφηγείται το συγκλονιστικό πρώτο βιβλίο της 70χρονης σήμερα Λευκορωσίδας νομπελίστριας Σβετλάνα Αλεξίεβιτς, που φέρνει στο προσκήνιο τις...
Γυναίκες μικρές τόσο μεγάλες
Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Σεξ, σκοτάδια, και αυτογνωσία
Aπαντώντας με τον πιο απελευθερωμένο τρόπο σε όλες τις αποχρώσεις του γκρι ή του ροζ, η Ελενα Μαρούτσου έγραψε ένα βιβλίο «γυναικείο» με την ουσιαστικότερη και γοητευτικότερη έννοια του όρου, από την πλευρά...
Σεξ, σκοτάδια, και αυτογνωσία
Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Η κόρη της Αντιγόνης
H Ελια Κορέια είναι η κορυφαία Πορτογαλίδα συγγραφέας και ήδη το 2012 έκανε θραύση με την «ελληνική» ποιητική της σύνθεση «Η τρίτη ένδεια», για την έκπτωση των ηθικών και δημοκρατικών αρχών εξαιτίας της...
Η κόρη της Αντιγόνης
Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Ο Ελληνας ασθενής απ’ την ανάποδη
Ο καρδιολόγος Θάνος Πιπιλής και ο εικονογράφος Αλέξης Χατζηαλεξίου ένωσαν τα χαρίσματά τους για να αποτυπώσουν με πολύ χιούμορ την ιδιοσυγκρασία των ασθενών μπροστά στις δυσκολίες.
Ο Ελληνας ασθενής απ’ την ανάποδη
Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Πώς κυοφορείται η ανθρωπιά;
Με το μυθιστόρημά του «Μπορν» ο Τζεφ Βαντερμίερ προβάλλει στο άμεσο μέλλον τα κακώς κείμενα που κυοφορεί η οικονομική, τεχνολογική, πολιτική, κοινωνική, οικολογική πραγματικότητα.
Πώς κυοφορείται η ανθρωπιά;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας