Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το μεγάλο ελληνορωσικό στοίχημα

O Ε.Χ. Γονατάς και το βιβλίο του

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το μεγάλο ελληνορωσικό στοίχημα

  • A-
  • A+
Αραγε η νέα ηγεσία του ΥΠΠΟΑ θα αγκαλιάσει το «πρότζεκτ» ή θα το αφήσει να μαραθεί;

«Δεν θα προσκυνούσα ποτέ ανθρώπους που δεν εκτιμώ. Απεχθάνομαι το παζάρι της τέχνης και τον βεντετισμό. Μισώ το ψεύτικο και την αυτοπεποίθηση που φτάνει στην οίηση. Με ενοχλεί η σπουδαιοφάνεια στους συγγραφείς και βρίσκω να υπάρχει πολλή φιλολογία. Δεν μ’ αρέσουν οι συγκεχυμένες απόψεις και οι κουρελούδες γνωμών. Γενικά δεν μ’ αρέσει το εγκεφαλικό στην τέχνη. Θέλω το απτό, το ξεκάθαρο».

Είναι ο Ε.Χ. Γονατάς, συγγραφέας «καλτ» από τους λιγοστούς μεταπολεμικούς που διάλεξαν τον δρόμο της πρωτοπορίας, ο οποίος αυτοπαρουσιάζεται σε μια συνομιλία μας του 1994. Τα παράξενα αφηγήματά του, από τον «Ταξιδιώτη» του 1945 μέχρι τις «Τρεις δεκάρες» του 2006, με τον γενικό τίτλο Ο Φιλόξενος Καρδινάλιος (από το ομότιτλο αφήγημα του 1986), μόλις κυκλοφόρησαν στα ρωσικά, σε υποδειγματική έκδοση με σχέδια του Αλέξη Ακριθάκη και επίμετρο με τις δύο μοναδικές συνεντεύξεις του (Μ. Χαρτουλάρη 1994 «Τα Νέα», και Α. Νάτσινα 2003 «Διαβάζω»). Εκδότης ο O.G.I. (Ενωμένες Εκδόσεις Ανθρωπιστικού περιεχομένου), με διευθυντή τον μποέμ Ντμίτρι Ιτσκόβιτς, από τους σημαντικότερους παράγοντες της πολιτιστικής ζωής της Μόσχας.

Η περίπτωση του Επαμεινώνδα Γονατά (1924-2006) και των αλλόκοτων ιστοριών του που αναδεικνύουν την αμφισημία της πραγματικότητας, καθρεφτίζει με τον πιο εύγλωττο τρόπο τον φρέσκο αέρα που έχει φυσήξει στο τοπίο των μεταφράσεων της ελληνικής λογοτεχνίας στα ρωσικά.

Μαζί του εκδόθηκαν τον φετινό Αύγουστο οι Ελύτης, Μάτεσις και μια Ανθολογία πεζογραφίας του 19ου αι. με διηγήματα των Παπαδιαμάντη, Βιζυηνού και Μητσάκη. Μέχρι τον Δεκέμβριο 2019 θα ακολουθήσουν οι Κουμανταρέας, Νόλλας, Ταχτσής και Παπαμάρκος, ενώ στη συνέχεια αναμένονται στα ρωσικά οι Χρήστος Οικονόμου, Ζυράννα Ζατέλη και Ιωάννα Καρυστιάνη, καθώς και μια Ανθολογία Ελληνικού Υπερρεαλισμού. Τα έργα αυτά δεν προορίζονται για φιλολογίζοντες αναγνώστες αλλά για το ευρύτερο ανήσυχο κοινό και μ’ αυτό το κριτήριο έγινε η επιλογή τους και αναζητήθηκαν αναγνωρίσιμοι εκδοτικοί οίκοι. Οι καταξιωμένες πανεπιστημιακές εκδόσεις Aletheia της Αγίας Πετρούπολης και ο δυναμικός O.G.I. της Μόσχας - που έχει ήδη εκδώσει Καβάφη, Ελύτη, Εμπειρίκο, Σαχτούρη, Αλεξανδρόπουλο - μοιράστηκαν τους πρώτους οκτώ τίτλους.

Οι κρυφοί ήρωες και οι ηρωίδες της υπόθεσης είναι η ρωσική κοινότητα των ελληνικών σπουδών στα πανεπιστημιακά Τμήματα της Μόσχας και της Αγίας Πετρούπολης, που εμβαθύνουν στη νεοελληνική λογοτεχνία και τη μεταφράζουν αθόρυβα και επίμονα. Για το Γκιακ του Δημοσθένη Παπαμάρκου, με τις αφηγήσεις σε αρβανίτικο ιδίωμα, κινητοποιήθηκε «αρμοδίως» με τους φοιτητές της η μεταφράστρια του Γονατά Ξένια Κλίμοβα, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Βυζαντινής και Νεοελληνικής Φιλολογίας του Λομονόσοφ, η οποία είναι και εθνογλωσσολόγος.

Το γενικό σύνθημα δόθηκε το 2017 με το πενταετές «Πρόγραμμα Υποστήριξης Μετάφρασης, Εκδοσης και Προώθησης Ελληνικών Βιβλίων στη Ρωσική Γλώσσα» και τη σχετική επιδότηση του υπουργείου Πολιτισμού. Η συμφωνία υπογράφηκε μεταξύ της υπουργού Λυδίας Κονιόρδου και του υποδιευθυντή της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Τύπου και ΜΜΕ Βλαντίμιρ Γκριγκόριεφ. Και οι μηχανές ανέβασαν ταχύτητα όταν το 2018, η ομότιμη καθηγήτρια του ΑΠΘ Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου (Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων 2018) ανέλαβε πρόεδρος στην αρμόδια 9μελή Ομάδα Εργασίας του υπουργείου Πολιτισμού, με αντιπρόεδρο τον Μανώλη Πιμπλή, διευθυντή των Διεθνών Εκθέσεων Βιβλίου, και φορέα υλοποίησης το Ελληνικό Ιδρυμα Πολιτισμού.

Το εναρκτήριο εκδοτικό πρόγραμμα υπογράφηκε τον Απρίλιο του 2019 από την υπουργό Μυρσίνη Ζορμπά, και ξεχωρίζει διότι στρέφεται προς την μεταπολεμική πεζογραφία με κοινωνικό περιεχόμενο, και δίνει μια σύνθετη εικόνα για την ιστορία και την κουλτούρα της σύγχρονης Ελλάδας προβάλλοντας και τη λογοτεχνική πολυφωνία της. Χάρη στη φροντίδα του θεατράνθρωπου και επίτιμου καθηγητή στο Λομονόσοφ, Δημήτρη Γιαλαμά, μέλους της Ομάδας Εργασίας και ειδικού συμβούλου στην ελληνική πρεσβεία της Μόσχας, οι πρώτοι καρποί του προγράμματος πρόλαβαν και παρουσιάστηκαν τον Σεπτέμβριο, στο Ελληνικό Περίπτερο της επίσημης 32ης Διεθνούς Εκθεσης Βιβλίου της Μόσχας. Παρών, ο νέος γενικός γραμματέας Σύγχρονου Πολιτισμού, Νικόλας Γιατρομανωλάκης. Σημαντική, στο περιθώριο της εκδήλωσης, και η παρουσία του Μιχαήλ Σβιτκόι, αντιπρόσωπου του προέδρου Πούτιν σε θέματα διεθνούς πολιτιστικής συνεργασίας. Επόμενος μοσχοβίτικος σταθμός, το ελληνικό αφιέρωμα του O.G.I. στο δικό του εκδοτικό Περίπτερο, στην πιο ποιοτική και ανεξάρτητη, βαφτισμένη «Non Fiction», Διεθνή Εκθεση Βιβλίου του Δεκεμβρίου.

Θα τολμήσει το υπουργείο Πολιτισμού;

Είναι λοιπόν γεγονός ότι η παρουσία των ελληνικών γραμμάτων στη Ρωσία αναβαθμίζεται ριζικά, έπειτα από μια μεγάλη περίοδο ύφεσης που ακολούθησε το εκδοτικό «μπουμ» του 2000 και 2003 όταν είχαν γίνει μπεστ σέλερ η Ρωσική Καβαφειάδα και τα Πεζά του Κ.Π.Καβάφη σε επιμέλεια της ομότιμης καθηγήτριας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Σόνιας Ιλίνσκαγια. Το ρωσικό άνοιγμα του σύγχρονου ελληνικού βιβλίου είναι μεγάλο στοίχημα, ωστόσο από την πλευρά του ΥΠΠΟΑ επικρατεί σιγή. Ποια πολιτική θα ακολουθήσει για τον σύγχρονο πολιτισμό; Θα τον υποστηρίξει ή θα τον αφήσει στα χέρια των ιδιωτικών «κοινωφελών» Ιδρυμάτων;

Ο Μανώλης Πιμπλής έχει διαπιστώσει ότι «οι Ρώσοι είναι θετικά προϊδεασμένοι για οτιδήποτε ελληνικό», αλλά και ότι «τις τελευταίες δεκαετίες καμία ιδιωτική πρωτοβουλία δεν έχει καταφέρει να καλλιεργήσει τη γνωριμία του βιβλιόφιλου ρωσικού κοινού με τη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία». Θεωρεί λοιπόν αναγκαία τη συνέχιση της κρατικής επιδότησης μεταφράσεων «λογοτεχνίας αλλά και δοκιμιακών έργων» στα ρωσικά, παρέμβαση η οποία «επιπλέον θα ενισχύσει το αξιόλογο δυναμικό των Ρώσων ελληνιστών».

Απ’ την πλευρά της, η Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου αξιοποιεί το παράδειγμα του Γονατά για να υπογραμμίσει ότι δεν αρκεί η ανανέωση του ελληνορωσικού διαλόγου, αλλά χρειάζεται και ο εκμοντερνισμός του. «Ο Ε.Χ. Γονατάς έγραψε μικρά αριστουργήματα που εκφράζουν μια διαφορετική αντίληψη για την πεζογραφία και τις δυνατότητές της, υπονομεύοντας την κυριαρχία του ρεαλισμού και της ορθολογικής και θετικιστικής αναπαράστασης της πραγματικότητας. Το έργο του, αιρετικό και ανένταχτο, επηρέασε βαθιά τους νέους Ελληνες λογοτέχνες, κι αυτός είναι ένας επιπλέον λόγος που η παρουσίασή του στο ρωσικό κοινό έχει ιδιαίτερη σημασία».

Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Αέρας στα πανιά της λογοτεχνίας
Ο Έντσο Τέρτσι είναι Ιταλός και ίδρυσε μια ελληνική εκδοτική επιχείρηση. Το στοίχημά του είναι να προβάλει στο εξωτερικό ένα προφίλ της Ελλάδας, σύγχρονο, ανήσυχο και ποιοτικό, διαφορετικό από το θεσμικό...
Αέρας στα πανιά της λογοτεχνίας
Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Πασιονάρια του μαροκινού σεξ
«Το δικαίωμα στη σεξουαλικότητα είναι ένα πολιτικό δικαίωμα» τονίζει η Γαλλο-Μαροκινή Λεϊλά Σλιμανί, από τα δυναμικότερα αστέρια της νέας μαχητικής γυναικείας λογοτεχνίας, που ταράζει τα νερά με το «Σεξ και...
Πασιονάρια του μαροκινού σεξ
Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
«Μαθαίνεις ποιος είσαι, τη μέρα που λες το μεγάλο “Οχι”»
Συγγραφέας από τους πιο καίριους και τους πιο πολιτικούς στην Ευρώπη, ο Ισπανός Χαβιέρ Θέρκας ταράζει τα διεθνή λογοτεχνικά ύδατα με το νέο του μυθιστόρημα-χωρίς- μυθοπλασία «Ο απατεώνας», που ανατέμνει τη...
«Μαθαίνεις ποιος είσαι, τη μέρα που λες το μεγάλο “Οχι”»
Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Με δύναμη από τη Λευκωσία
Λαμπρή εκπρόσωπος της καινούργιας γενιάς της κυπριακής λογοτεχνίας, η 42χρονη Κωνσταντία Σωτηρίου, στις «Φωνές από χώμα», αφουγκράζεται τα συναισθήματα των λαϊκών γυναικών της ελληνοκυπριακής και της...
Με δύναμη από τη Λευκωσία
Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Πρωτοπορίες και ξερό ψωμί
Το μυθιστορηματικό ρεπορτάζ «Στο Κάσελ δεν υπάρχει λογική» του Ενρίκε Βίλα-Μάτας, που δέχτηκε να γίνει πειραματόζωο της documenta, αναβαθμίζει τη συζήτηση για τη σημασία της σκεπτόμενης σύγχρονης τέχνης σε...
Πρωτοπορίες και ξερό ψωμί
Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Πολική λογοτεχνία vs γεωπολιτική
Το ρεύμα της πολικής πεζογραφίας, που άκμασε κατά τον 19ο αιώνα χάρη σε μερικούς από τους σπουδαιότερους συγγραφείς στην Ιστορία της Λογοτεχνίας, στάθηκε κριτικά απέναντί του και γίνεται ξανά επίκαιρο διότι...
Πολική λογοτεχνία vs γεωπολιτική

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας