Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Αναζητώντας τον εαυτό στο βλέμμα του άλλου
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αναζητώντας τον εαυτό στο βλέμμα του άλλου

  • A-
  • A+

Τι εκφράζει μια φωτογραφία γάμου; Είναι το διαβατήριο για την αιωνιότητα ή ο φόβος ότι αυτό δεν πρόκειται να συμβεί; Μήπως εκφράζει την αγωνία του ανθρώπου για τον θάνατο που επιδιώκει να τον ξορκίσει με τον γάμο και τη φωτογραφία; Ποιος είναι αυτός ο άλλος που θα είμαστε ισόβια μαζί του;

Η «Φωτογραφία γάμου» εκφράζει βασικά ερωτήματα της υπαρξιακής ανησυχίας, παράλληλα με ουσιώδη ερωτήματα για τις ανθρώπινες σχέσεις, επισημαίνει ο Φώτης Καγγελάρης, διδάκτωρ Ψυχοπαθολογίας, στο ομότιτλο βιβλίο του που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ευρασία. Τα τελευταία χρόνια ο Φ. Καγγελάρης εντρυφά στην ψυχαναλυτική ανθρωπολογία μελετώντας τις μάσκες των λαών του κόσμου και στη φιλοσοφία και την ψυχαναλυτική σημειολογία της φωτογραφικής εικόνας.

• Διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο του βιβλίου σας ότι η «φωτογραφία γάμου» είναι κάτι πολύ περισσότερο από την αποτύπωση μιας ευτυχισμένης στιγμής. Και μέσα από ένα ανήσυχο και, ίσως, πικρό κείμενο, χωρίς ωστόσο να λείπει το χιούμορ, αντλώντας από τη φιλοσοφία, την ψυχανάλυση και τη θεωρία της φωτογραφίας, μας αποκαλύπτετε αδιόρατες μέχρι τώρα όψεις ενός συνηθισμένου αντικειμένου και μας φανερώνετε μια ψυχική πραγματικότητα που αγνοούσαμε. Ταυτόχρονα, παρομοιάζετε την τελετή του γάμου με τελετή μαγείας.

Ναι, όπως και κάθε τελετή, εμπεριέχει ένα στοιχείο μαγείας, με την έννοια ότι αποσκοπεί μέσω της ευχής να πετύχει αυτό που τα φυσικά μέσα δεν υπόσχονται. Η τελετή είναι η διαδικασία υλοποίησης της ευχής για ευτυχία, υγεία, απογόνους, πλούτο κ.λπ. Βλέπετε, στον ανθρώπινο ψυχισμό ενυπάρχει ακόμα ένα προλογικό μέρος το οποίο ζητά μη λογικά να επιφέρει το προσδοκώμενο αποτέλεσμα. Η μαγική τελετή δεν είναι παρά ο τρόπος υλοποίησης της επιθυμίας.

Και αυτό δεν αφορά μόνο τον άνθρωπο της Αφρικής (και τον βαρύ συμβολισμό της μάσκας ως προσωποποίησης υπερφυσικών δυνάμεων για την επίτευξη του σκοπού), αφορά εξίσου τον δυτικό άνθρωπο: στις σημαντικές στιγμές της ζωής μας επικαλούμαστε, μέσω της τελετής, τον Μεγάλο Αλλο αλλά και κάθε μέρα λέμε «καλημέρα». Η φωτογραφία είναι η σφραγίδα εγκυρότητας της ευχής.

• Εμπιστεύονται οι άνθρωποι την ευτυχία τους στη φωτογραφία;

Η φωτογραφία φαίνεται να υπόσχεται την πραγματικότητα για πάντα. Γιατί η εικόνα της φωτογραφίας είναι ισοδύναμο της πραγματικότητας, παρότι δεν είναι πραγματικότητα. Οταν κοιταζόμαστε το πρωί στον καθρέφτη, την εικόνα μας βλέπουμε. Ωστόσο, έχουμε την αίσθηση ότι είμαστε εμείς οι ίδιοι μέσα στον καθρέφτη. Το αντίστοιχο συμβαίνει στη φωτογραφία, όταν, δηλαδή, εμπιστευόμαστε την απαθανάτιση της στιγμής στο κλικ της μηχανής ως υπόσχεση στο «για πάντα». Την ίδια στιγμή αγνοούμε ότι η φωτογραφία ως μνήμη σβήνει τη δική μας μνήμη. Θα έλεγα ότι δεν βγάζουμε φωτογραφίες για να θυμόμαστε αλλά για να ξεχνάμε.

• Η ζωή τυλιγμένη σε «φωτογραφία γάμου»;

Γιατί όχι, η ζωή τυλιγμένη σε μια φωτογραφία, σε έναν έρωτα, στη θρησκεία, σε ένα παιδί, σε ένα νόημα, στην τέχνη. Βλέπετε, ο άνθρωπος έχει ανάγκη τα νοήματα ή τα ψέματα για να διαχειρίζεται τη ζωή του. Ο άνθρωπος, παρότι καταστατικά μόνος, μόνος του θα πεθάνει, μόνος του θα ζήσει την κοινή ζωή με τον άλλο, αναζητά ωστόσο τον εαυτό του στο βλέμμα του άλλου.

• Εχετε ασχοληθεί επισταμένως με τη φωτογραφία στο βιβλίο σας «Homo Photographicus».

Στο βιβλίο αυτό, μέσω της φιλοσοφίας και της ψυχανάλυσης, υποστήριζα ότι η εικόνα είναι πάντοτε αυτό που λείπει, δηλαδή, ένα υποκατάστατο και ένα ισοδύναμο της πραγματικότητας. Ταυτόχρονα, απέρριπτα την κοινή άποψη ότι η φωτογραφία είναι αναπαραγωγή ή ερμηνεία της πραγματικότητας.

Η φωτογραφία είναι ένας τρόπος του βλέμματος να δει πέραν αυτού που αποκαλούμε πραγματικότητα, πέραν της όρασης. Γιατί η όραση βλέπει πάντοτε αυτό που αντέχει να δει και το επιτρεπτό: πολιτικά, ηθικά, θρησκευτικά κ.λπ. Αλλιώς, το τίμημα μπορεί να είναι πολύ μεγάλο. Ας θυμηθούμε τον Οιδίποδα, τη γυναίκα του Λωτ, τον Ορφέα ή εμάς όταν κλείνουμε τα μάτια σε μια τρομακτική σκηνή στο σινεμά.

Η φωτογραφία μάς υπόσχεται το πέραν του βλέμματος, ίσως μια υλοποίηση του ανείκαστου και του άρρητου. Δεν είναι τυχαίο που όλα τα ρεύματα στην ιστορία της φωτογραφίας ουδέποτε ασχολήθηκαν με την πιστή αναπαραγωγή της πραγματικότητας, παρότι έκαναν χρήση της, για να πουν, ωστόσο, κάτι πέραν αυτής. Και μήπως η φωτογραφία γάμου μπορεί τελικά να μας πει πράγματα για τον άλλον, την αλήθεια, τον χρόνο, τη μοναχικότητα, τον θάνατο, το αόρατο που μόνο η φωτογραφία μπορεί να δει;

  

Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Το τανγκό των προσφύγων
Το τανγκό σε ένα χωριό της Ανατολικής Μακεδονίας, όπου κυριαρχούσαν οι ζουρνάδες, γίνεται το κλειδί με το οποίο ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης ζωντανεύει τη μορφή του πατέρα του και μια λοξή προσφυγική ιστορία που...
Το τανγκό των προσφύγων
Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Νταβίντ Ντιοπ: «Φοβάμαι την αμνησία στο πολιτικό επίπεδο»
Ο Γαλλο-Σενεγαλέζος συγγραφέας και πανεπιστημιακός ανοίγει μια σκοτεινή σελίδα της αποικιοκρατίας και μιλά για τις μεταναστευτικές ροές από την Αφρική στην Ευρώπη και για τον σημερινό ρατσισμό.
Νταβίντ Ντιοπ: «Φοβάμαι την αμνησία στο πολιτικό επίπεδο»
Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Η βαλκανική φλόγα του Σέρσεν
Ζει στο Ζάγκρεμπ και έχει φίλους στη Λάρισα. Είναι Κροάτης εκδότης και συγγραφέας, παντρεμένος με Νιγηριανή, μιλά άψογα αγγλικά και γράφει ιστορίες σκοτεινές για την οδύσσεια των μεταναστών στη Δυτική Ευρώπη...
Η βαλκανική φλόγα του Σέρσεν
Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
«Η Ελλάδα είναι ένα οδυνηρό εργαστήρι της Ευρωπαϊκής Ενωσης»
«Πιστεύω πως ζούμε μια στιγμή εξαιρετική, μια ιστορική καμπή που θα μπορούσε να συγκριθεί με το τέλος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Είναι η στιγμή που σπάει το παλιό αυγό, για να γεννηθεί μια άλλη...
«Η Ελλάδα είναι ένα οδυνηρό εργαστήρι της Ευρωπαϊκής Ενωσης»
Μελίνα Παναγιωτίδου
Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Στο μυαλό του Δον Κιχότε
Αριστούργημα του δυτικού λογοτεχνικού κανόνα, ο «Δον Κιχότε» του Θερβάντες κάνει την είσοδό του στον 21ο αιώνα με τη νέα μετάφραση της Μελίνας Παναγιωτίδου που χρειάστηκε 8 χρόνια για να ολοκληρωθεί και...
Στο μυαλό του Δον Κιχότε
Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
30 προσωπικότητες διαβάζουν 30 απαγορευμένα κείμενα
Μια βραδιά αφιερωμένη στην ελευθερία της έκφρασης, σε κείμενα ενοχλητικά και επικίνδυνα, που κυνηγήθηκαν και σφαγιάστηκαν από το ψαλίδι της πολιτικής, θρησκευτικής, κομματικής λογοκρισίας. Για λόγους...
30 προσωπικότητες διαβάζουν 30 απαγορευμένα κείμενα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας