Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η πεζοπορία της μνήμης
ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΑΣΑΡΓΙΩΤΑΚΗ

Η πεζοπορία της μνήμης

  • A-
  • A+

Ο Γιάννης Ευσταθιάδης, βραβευμένος συγγραφέας, γνωστός στον λογοτεχνικό κόσμο, και όχι μόνον, για το τελείως προσωπικό και διακριτό στιλ της έμπνευσης και της γραφής του, έχει επιτυχώς ασχοληθεί με την ποίηση, την πεζογραφία, το δοκίμιο, τη μουσική, τη γευσιγνωσία.

Συχνά εκπλήσσει η πρωτοτυπία στους τίτλους, τα θέματα, το περιεχόμενο των βιβλίων του∙ ενδεικτικά αναφέρω: Ο Εψιλον Ερωτας, Γραμμένα φιλιά, Ανθρωποι από λέξεις, Μαύρο εκλεκτό.

Αν δεν είχε φθαρεί από τη χρήση η σημασία των λέξεων, θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Ευσταθιάδης είναι και σοφός και ευπατρίδης και καθολικός άνθρωπος (homo universalis). Ανθρωπος που έχει ζήσει μια ζωή γεμάτη, όχι μόνον με την έννοια των πολλών και ποικίλων εμπειριών και ενασχολήσεων, όσο με τη συνειδητή βίωση και το βάθος των συναισθημάτων. Με το να ζει και να παρατηρεί «χρόνια ολόκληρα τις αντιδράσεις των ανθρώπων». Γι’ αυτό μπορεί να υποδύεται τόσους ρόλους, όσους στο καινούργιο του βιβλίο.

Με τον τίτλο Κλεινόν, χωρίς το προσδιοριζόμενον ουσιαστικό άστυ, που παραπέμπει στην πόλη των Αθηνών, και με τον υπότιτλο μυθιστορίες για την Αθήνα, μας προσφέρει ένα ευφυές βιβλίο, αποτέλεσμα πολλών γνώσεων που έχουν αντληθεί από διαφορετικά γνωστικά περιβάλλοντα.

Πρόκειται για ένα ιδιότυπο οδοιπορικό στον χρόνο, τον τόπο και τους ανθρώπους, με έντονη τη διαπλοκή πραγματικότητας, φαντασίας, μαγείας, έρωτα. Λογοτέχνες, πολιτικοί, ιστορικοί, μουσικοί, ηθοποιοί, σεισμολόγοι, γλύπτες, αστεροσκόποι, ποδοσφαιριστές, όλοι ονοματισμένοι σαν να αποτελούν λήμματα μιας προσωπικής εγκυκλοπαίδειας, παρελαύνουν από τις σελίδες του.

Σε κάθε κείμενο προτάσσεται του επιλεγμένου ονόματος μία γενική προσδιοριστική της ιδιότητάς του και χαριστική εκ μέρους του συγγραφέα: του ζωγράφου: Γιάννης Τσαρούχης, του ποιητή: Κωστής Παλαμάς, του αρχιτέκτονα: Κωνσταντίνος Κιτσίκης. Με τη ζωή αυτών των ανθρώπων, με λεπτομέρειες από τη ζωή τους, ασχολείται ο Γιάννης Ευσταθιάδης, ενσαρκώνοντας ρόλους και βρίσκοντας αφορμή να κάνει ιστορικές, κοινωνιολογικές, αισθητικές, χωροταξικές παρατηρήσεις, με οξύνοια και στοχαστική εγρήγορση.

Μιλώντας ο Κώστας Χατζηχρήστος στο δικό του «λήμμα» λέει: «Η αλήθεια είναι πως δούλεψα πολύ για να χτίσω τον Θύμιο. Γρήγορος, κοφτός ρυθμός στην ομιλία, σωστά πλασαρισμένες οι κρίσιμες λέξεις, μελέτη της σιωπής και του βλέμματος που ακολουθούν την ατάκα» και πιο κάτω:

«Είναι άραγε το ταλέντο μου που έκανε τον Θύμιο τόσο δημοφιλή; Ή μήπως αυτή η κοσμική καρικατούρα συνέπεσε με την κάθοδο εκατομμυρίων επαρχιωτών στην πρωτεύουσα; Μήπως σ’ αυτόν ανακάλυψαν τον άλλο εαυτό τους;»∙ μιλάει ο Θύμιος ή ο Γιάννης; Εχει σημασία;

Τα πρόσωπα στα οποία επικεντρώνεται ο συγγραφέας είναι εμβληματικές μορφές που η ζωή τους με τον έναν ή τον άλλον τρόπο συνάπτεται με την αιώνια πόλη. Είκοσι επτά περιπτώσεις γνωστών προσωπικοτήτων και τρεις ανθρώπων της καθημερινότητας, χωρίς χρονική ακολουθία και αυστηρά καθορισμένο νοηματικό άξονα, συνθέτουν με τις καταθέσεις τους το πολυεπίπεδο μωσαϊκό της πόλης.

Πίσω από τις γραμμές όμως και το επιλεγμένο ιστορικό υλικό υπόκειται η βιωματική σχέση του Ευσταθιάδη με τη γενέτειρά του, από το πατρικό σπίτι στη συμβολή Ρόμβης και Κολοκοτρώνη 34 μέχρι τα κοσμικά στέκια της Αθήνας και τα γεγονότα που χρωμάτιζαν τη ζωή της.

Βλέπουμε τον Πικιώνη να πίνει καφέ στον Λουμπαρδιάρη και την Αγγελική Χατζημιχάλη να περιδιαβαίνει τα δρομάκια της Πλάκας και να εφοδιάζεται με τα αναγκαία. Μας εντυπωσιάζει η πρωτοποριακή κοσμοαντίληψη του Τσελεμεντέ, και όχι μόνον για το φαγητό. Παρατηρούμε την τραγωδό Ελένη Παπαδάκη να περιγράφει την εκτέλεσή της και παρακολουθούμε με ενδιαφέρον τον Μαραθώνιο του Σπύρου Λούη στις 29 Μαρτίου 1896: «Μπαίνω στην Αθήνα. Δεν έχω σύστημα, δεν έχω σχέδιο. Απλώς τρέχω. Το βλέμμα μου συναντά κήπους, δέντρα, πολυτελείς κατοικίες, κατοικίδια ζώα. Τ’ αυτιά μου γεμίζουν με φωνές συμπαράστασης, χειροκροτήματα, ύμνους.

»Στην τελική κατηφορική ευθεία προς το Στάδιο, το τοπίο γίνεται αγλαό. Βλέπω την Ακρόπολη δεξιά, βλέπω τον Αρδηττό αριστερά, βλέπω μπροστά μου την καλλιμάρμαρη λευκότητα να αστράφτει – τερματίζω. “Ελλην, Ελλην!”. Νικάω, νίκησα, έχω νικήσει». Πόσο ζωντανή η κλιμάκωση της περιγραφής του δρόμου.

Ισως ο φιλοπερίεργος αλλά και δύσπιστος αναγνώστης προβληματιστεί για το ποια είναι τα όρια ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό στα τόσα που αφηγείται με γλαφυρότητα και γλωσσική διαύγεια ο συγγραφέας.

Αλλά ακόμη και αν δεν σκεφτόταν και δεν μιλούσε ο Λινοξυλάκης όπως τον βάζει να εκφράζεται ο Ευσταθιάδης, θα μας άρεσε να ήταν έτσι ο αθλητισμός και οι αθλητές να μπορούσαν να σκέφτονται με αυτόν τον τρόπο. Και αν ο Δημήτριος Αιγινήτης δεν ήταν «στοχαστικός περιπατητής» δεν παύει να είναι εκείνος που καθιέρωσε στην Ελλάδα το νέο Γρηγοριανό Ημερολόγιο.

Στα περισσότερα κείμενα προηγείται ένα απόσπασμα από βιβλία που αναφέρονται στο κλεινόν άστυ, γραμμένα από λογοτέχνες, Ελληνες και ξένους, ξεκινώντας από τον Παναγιώτη Σούτσο, τον Ροΐδη και τον Καβάφη και φτάνοντας στον Μένη Κουμανταρέα και τον Τίτο Πατρίκιο.

Η πόλη της Αθήνας ως ζωτικός χώρος μέσα στον οποίο εκτυλίσσονται οι ιστορίες αλλά και ως ζωντανός οργανισμός που συμμετέχει στη ζωή των ανθρώπων της, όλο και περισσότερο τα τελευταία χρόνια πρωταγωνιστεί στα λογοτεχνικά έργα. Καινούργιοι επίσης οδηγοί της πόλης, με βάση όχι μόνον την ιστορία και τη μυθολογία αλλά και τη λογοτεχνία, έχουν δει το φως της δημοσιότητας.

Από το εντυπωσιακό αυτό σύνολο αισθάνομαι την ανάγκη να αναφερθώ στην τελείως ιδιαίτερη αισθαντική ματιά του δημοσιογράφου και αθηναιογράφου Νίκου Βατόπουλου, γιατί βρίσκω πως συνδέεται συγγενικά με τη ματιά του Ευσταθιάδη και , παρά τη διαφορετική τους εστίαση, ανακαλύπτουν με τις ίδιες ευαισθησίες «τον κρυμμένο λυρισμό της πόλης» που λέει και ο Γιώργος Μαρκόπουλος.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας
Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης είναι καλός μπάρμαν. Παίρνει τα υλικά και τα βάζει σε πολύχρωμα σέικερ λογοτεχνικής ώσμωσης. Η διογκούσα φαντασία μετασχηματίζει λ.χ. τις μικρές αθερίνες σε τεράστια κήτη, αντιστρέφοντας...
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας