Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πού κρατά το βάρος σου

Πού κρατά το βάρος σου

  • A-
  • A+

Το πώς και αν θα εισαχθεί η γραμματεία μιας χώρας στο λογοτεχνικό σύστημα μιας άλλης, η διαχρονική της παρουσία στην τρέχουσα βιβλιοπαραγωγή, η δημιουργική επίδραση και καταλυτική της πρόσληψη εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την ιχνηλασία μεμονωμένων μεταφραστών.

Αναπτύσσουν εκείνοι μια προσωπική σχέση με την άλλη γλώσσα και τη μετακενώνουν κατόπιν στην πατρίδα τους∙ και, όταν είναι και οι ίδιοι δημιουργοί, συμπληρώνουν το συγγραφικό τους πρόσωπο και το φωτίζουν αλλιώς μέσα από τις μεταφραστικές τους καταθέσεις.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του ποιητή Χριστόφορου Λιοντάκη.

Οι επανειλημμένες επισκέψεις του στη γαλλική λογοτεχνία αποτελούν ξεχωριστό κεφάλαιο της δεξιώσεώς της στην Ελλάδα τις τελευταίες δεκαετίες.

Εργο αναφοράς, λ.χ., η Ανθολογία Γαλλικής Ποίησης. Από τον Μποντλέρ ώς τις μέρες μας (η τρέχουσα έκδοση από τον Καστανιώτη, 2009), που καταγράφει όχι μόνο την ιστορία του είδους, αλλά και την εξελικτική πορεία των ελληνικών του μεταφράσεων.

Μείζονες και οι δικές του καταθέσεις, με κομβικούς, μεταξύ πολλών άλλων, σταθμούς τον επίμονο διάλογο με τον Ιβ Μπονφουά (πιο πρόσφατη έκδοση, Η αποθέωση του πραγματικού, Γαβριηλίδης, 2014), την αναμέτρηση με την απόλυτη, κατά τον δικό του χαρακτηρισμό, ποίηση του Ρεμπό (Μια εποχή στην κόλαση, Γαβριηλίδης, 2004) και την παλαιότερη μετάφραση του Σκοινοβάτη, μεταιχμιακού κειμένου του Ζαν Ζενέ, που επανακυκλοφόρησε πέρυσι από τις Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, μαζί με το ποίημα «Ο θανατοποινίτης», για πρώτη φορά μεταφρασμένο στα ελληνικά.

Οπως επισημαίνει ο Λιοντάκης στην εισαγωγή του, Ο σκοινοβάτης είναι κείμενο με δυσκολίες ειδολογικής κατάταξης και συνδυάζει διάφορα στοιχεία∙ κατά τη γνώμη του μεταφραστή, ωστόσο, είναι πρωτίστως ποιητικό. Το μεγαλύτερο μέρος του είναι γραμμένο σε παραινετικό δεύτερο πρόσωπο, ενώ παρεμβάλλονται, σε πλάγια στοιχεία, και κάποιες σχολιαστικές, ενδόμυχες σκέψεις του συγγραφέα.

Ο σκοινοβάτης είναι ο καλλιτέχνης ενσαρκωμένος και το σκοινί, πάνω στο οποίο ακροβατεί, συμβολίζει «το εργαλείο της τέχνης» του, αλλά και τη στάση του απέναντί της.

Οφείλει να είναι ερωτευμένος μαζί του και ο έρωτας αυτός «πρέπει να είναι δυνατός όσο και το συρματόσκοινο που κρατά το βάρος» του.

Σχέση σαρκική, άλλοτε εκδηλωμένη ως τρυφερή οικειότητα, άλλοτε ως απόπειρα εξημέρωσης∙ εν πάση περιπτώσει ως συνεχής συνάφεια.

Σκοπός δεν είναι η προσωπική διάκριση, αλλά η ανάδειξη της τέχνης: «να τραγουδήσει επιτέλους το συρματόσκοινο, που ήταν νεκρό και άφωνο».

Μόνον επάνω του νιώθει ισορροπημένος ο σκοινοβάτης∙ η ακροβασία του είναι πιο φυσική από την καθημερινή ζωή.

Η «εμπειρική και ριψοκίνδυνη εξάσκηση» συνδυάζεται με «την αυστηρότητα και την πειθαρχία των αριθμών».

Σε μια εξ ορισμού μοναχική δραστηριότητα, ενώπιον ενός κόσμου εχθρικού, ο καλλιτέχνης βυθίζεται «στην ανελέητη άβυσσο των ματιών» του, στη δική του εικόνα, όχι όμως από φιλαρέσκεια.

Εξοικειώνεται, μάλλον, με τον θάνατο που η ύπαρξή του εγκυμονεί.

Ο θάνατος αυτός συμβολίζει και την τόλμη να καθυποτάξει το εγώ του στην υπηρεσία του υπέρτατου στόχου: της κατάκτησης της ομορφιάς.

Είναι ακόμη και η καταφυγή στην αρχέγονη και «μυστική πληγή» του καθενός, τη «μεγάλη συμφορά», απ’ όπου αντλεί «τη δύναμη, την τόλμη και τη δεξιοτεχνία» που χρειάζεται.

Εδώ οριοθετείται «η λαμπερή, η ανέλπιδη περιοχή» που καταλαμβάνει, εδώ διακινδυνεύει και επινοεί τον εαυτό του.

Η ύπαρξή του θεμελιώνεται στην «αέναη μετάβαση» από την απαστράπτουσα καλλιτεχνική του υπόσταση στην καθημερινή του μεταμφίεση, καθώς διανύει την «τεράστια απόσταση ανάμεσα στη μέρα και τη νύχτα».

Την ώρα της παράστασης, ο ακροβάτης πυρπολεί τον εαυτό του και προσφέρει την τέχνη του σ’ έναν θεό που ο ίδιος δημιουργεί: τη θέληση, ίσως, που τον κάνει να υπερβεί τις φυσικές δυνάμεις του.

Τελικά, αφού ανατέμνει και προειδοποιεί τον τσιρκολάνο, ο Ζενέ καταλήγει σε μια παραδοχή: οι συμβουλές του δεν είναι εφαρμόσιμες.

Δεν ήθελε παρά να γράψει ένα ποίημα για τον σκοινοβάτη και, με αυτό, να τον αναφλέξει.

Την έκδοση συμπληρώνει «Ο θανατοποινίτης», πρώτο έργο του Ζενέ, γραμμένο μες στη φυλακή.

Σε αυτό, εξυψώνεται η έξαρση της σαρκικής επιθυμίας, κατά τρόπο που επιχειρεί να καταλύσει τον εγκλεισμό και τον επαπειλούμενο θάνατο.

Με στόχο να διασώσει τις εικόνες και τα νοήματα του έργου, ο Λιοντάκης επέλεξε ορθά να μεταφράσει το έμμετρο (ιαμβικό δεκασύλλαβο) ποίημα σε ελεύθερο στίχο, αποδίδοντας εξαιρετικά την αίσθηση ασφυξίας και τον απερίφραστα ωμό ερωτισμό. Καθώς δεν σκανδαλίζουν πλέον η λατρεία της απόκλισης και του περιθωρίου, το κείμενο ανασαίνει αλλιώς και διαβάζεται ως απελευθερωμένη λυρική κατάθεση.

Ο Λιοντάκης φιλοτεχνεί μια σημαντική μετάφραση και, με την έκδοση αυτή, ένα εμβληματικό κείμενο καθίσταται και πάλι διαθέσιμο.

Είναι και φόρος τιμής, προσκύνημα σ’ έναν από τους λογοτεχνικούς του ήρωες, οριακό συγγραφέα και ενεργό διανοούμενο της εποχής του∙ μιας εποχής που, όσο απέχει από τα μετέωρα βήματα και τις ματαιώσεις της δικής μας, στην τέχνη και την πολιτική, άλλο τόσο διεκδικεί και δικαιούται την εξερεύνησή της.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η γέννηση του υποκειμένου της επιθυμίας στον χριστιανισμό
Η ελληνική μετάφραση του τέταρτου και τελευταίου συνταγμένου τόμου της Ιστορίας της σεξουαλικότητας του Μισέλ Φουκό, έναν μόλις χρόνο μετά την πολυαναμενόμενη πρώτη γαλλική έκδοση ενός κειμένου που γράφτηκε...
Η γέννηση του υποκειμένου της επιθυμίας στον χριστιανισμό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα μελομακάρονα
Αποχαιρετούμε τη φετινή βιβλιογραφική χρόνια με ένα ανέκδοτο πρωτοχρονιάτικο διήγημα του Αλέξη Πανσέληνου, το οποίο έγραψε αποκλειστικά για τους αναγνώστες μας.
Τα μελομακάρονα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μάχη απέναντι στα κλειστά συστήματα
Στο βιβλίο του Θανάση Καλαφάτη «Μια ηλιαχτίδα σε πέτρινους τοίχους - Τα χρόνια του εγκλεισμού, 1966-1974» αποτυπώνεται μια ολόκληρη δεκαετία μέσα από 64 προσωπικές ιστορίες.
Μάχη απέναντι στα κλειστά συστήματα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Πλάτων φοβάται και αγαπά τους μύθους*
O Πλάτων επιλέγει να κλείσει την Πολιτεία, το πιο φιλόδοξο και πιο αντιπροσωπευτικό έργο του, με έναν εσχατολογικό μύθο. Ο γενναίος Ηρ πεθαίνει στη μάχη, αλλά ο θάνατός του είναι μόνο φαινομενικός.
Ο Πλάτων φοβάται και αγαπά τους μύθους*
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ανταλλάσσοντας ποιητικά και ψυχικά φορτία
Συνδυάζοντας φιλολογική οξυδέρκεια, βαθιά γνώση της λογοτεχνίας μας του 20ού αιώνα και αναγνωστική ευαισθησία, η Αθηνά Βογιατζόγλου στρέφει, για ακόμα μια φορά, το ερευνητικό της ενδιαφέρον στο πεδίο της...
Ανταλλάσσοντας ποιητικά και ψυχικά φορτία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Θέλω το γράψιμο να μας κάνει να έχουμε κάτι να περιμένουμε
Το πρώτο βιβλίο του Νίκου Βεργέτη, το «Χόλι Μάουντεν» (εκδ. Κέλευθος 2017), χαρακτηρίστηκε –ατυχώς κατά τη γνώμη μου– παραληρηματικός μονόλογος ενός ετοιμοθάνατου. Το «Χόλι Μάουντεν» ασφαλώς και έχει τη μορφή...
Θέλω το γράψιμο να μας κάνει να έχουμε κάτι να περιμένουμε

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας